Γιώργος Κρεασίδης
Οι Θέσεις της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ για το 22ο συνέδριο είναι ένα κείμενο εσωστρεφές, με κεντρικό στόχο την κομματική οικοδόμηση, χωρίς να τίθεται πολιτική γραμμή και σύνδεση επαναστατικής τακτικής-στρατηγικής, ούτε σχέδιο πολιτικοποίησης του κινήματος. Εξαιρετικά προβληματικές αναγνώσεις της διεθνούς κι εγχώριας πραγματικότητας οδηγούν σε λάθος συμπεράσματα και σε άρνηση ανατρεπτικών πολιτικών στόχων.
Οι Θέσεις του ΚΚΕ για τα συνέδριά του έχουν πάντα σημασία για την αριστερά και τους εργαζόμενους. Αν και κάθε κομματικό συνέδριο έχει σαν πλευρά του την «επιθεώρηση» των κομματικών δυνάμεων μια ιεράρχηση του τύπου «το κεντρικό θέμα του Συνεδρίου είναι το ΚΟΜΜΑ», (τα κεφαλαία από τους συντάκτες) μάλλον προϊδεάζουν για ένα κείμενο που «κοιτάει» βασικά προς τα «μέσα». Το ίδιο το κεντρικό σύνθημα «ΚΚΕ, Δυνατό, σταθερό σε κάθε δοκιμασία έτοιμο για το κάλεσμα της ιστορίας για τον σοσιαλισμό» συμπληρώνει την παραπάνω ιεράρχηση. Η ιστορία δυστυχώς δεν σε «καλεί» ποτέ. Τη διαμορφώνει η ταξική πάλη και το επαναστατικό υποκείμενο, σε συνάρτηση με τις συνθήκες που υπάρχουν.
Πυξίδα της πορείας ενός κομμουνιστικού κόμματος είναι η στρατηγική του. Δηλαδή ο στόχος της επαναστατικής αλλαγής της κοινωνίας, της συντριβής του κράτους, το άνοιγμα του δρόμου για τον σοσιαλισμό/κομμουνισμό της εποχής μας. Όταν όμως η πορεία για τον σοσιαλισμό/κομμουνισμό εκφυλίζεται σε τελική ανάλυση σε μια απολογία των ταξικών εκμεταλλευτικών καθεστώτων που κατέρρευσαν, τότε δεν μπορείς να έχεις μια στρατηγική κομμουνιστικού μετασχηματισμού, που να ανοίγει ορίζοντες μιας άλλης απελευθερωτικής κοινωνίας.
Το πρόγραμμα των κομμουνιστών είναι το πρόγραμμα της εργατικής εξουσίας-δημοκρατίας. Όμως το πρόγραμμα αυτό αποκτά κάθε φορά συγκεκριμένες εκφράσεις και ιεραρχήσεις, ανάλογα με την κατάσταση, τα ζητήματα που αναδεικνύει η ταξική πάλη, τον συσχετισμό δυνάμεων, ώστε να γίνεται κτήμα του λαού, να διαμορφώνονται στόχοι πολιτικού αγώνα, και μέσα από αυτόν με την παρέμβαση του υποκειμενικού παράγοντα, να συγκεντρώνονται δυνάμεις για την αντικαπιταλιστική ανατροπή και την επανάσταση.
Αυτά δεν υπάρχουν στις Θέσεις. Μαζί με την λαθεμένη στρατηγική απουσιάζει και κάθε έννοια επαναστατικής τακτικής, κάθε σκέψη καν για μια διαλεκτική σύνδεση τακτικής-στρατηγικής. Το πρόβλημα αντιμετωπίζεται με όρους οργανωτικούς, σαν πρόβλημα ζύμωσης και προπαγάνδας, όχι πολιτικής γραμμής.
Χαρακτηριστικά, άρνηση και πολεμική στους συνολικούς πολιτικούς στόχους που φέρνουν το λαϊκό – εργατικό κίνημα σε ρήξη με την αστική πολιτική, αποδοχή ή συμβιβασμός με κεντρικές επιλογές των διεθνών σχέσεων του ελληνικού κράτους (ελληνοτουρκικά και οι συνέπειές τους στην περιοχή), υποβάθμιση του μετώπου στη δεξιά-ακροδεξιά και τις αντιλήψεις της, μηδενική αυτοκριτική διάθεση.
Δεν ανοίγονται έτσι δρόμοι εργατικής λαϊκής αντεπίθεσης.
Το ΚΚΕ και οι διεθνείς εξελίξεις
Στα πρώτα κεφάλαια οι Θέσεις έχουν μια εκτενή αναφορά στην διεθνή κατάσταση. Οι εκτιμήσεις για τον χαρακτήρα των διεθνών ανταγωνισμών σαν «ιμπεριαλιστικοί», η αντίθεση στις αντιλήψεις του συρμού που θεωρούν την Κίνα και την Ρωσία «αντιιμπεριαλιστικές δυνάμεις» (τέτοιες υπάρχουν αρκετές και στη χώρα μας και διεθνώς) είναι μια θετική βάση, αν και δεν αναδεικνύουν ολοκληρωμένα τις σύγχρονες τάσεις των πολέμων του κεφαλαίου. Όμως από δω και πέρα αρχίζουν τα ερωτήματα.
Τη στροφή στον πόλεμο, σαν την βασική, τελικά, μέθοδο επίλυσης των παγκόσμιων ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών, την κούρσα της πολεμικής οικονομίας, την καθοδηγεί το άρμα του δυτικού ιμπεριαλισμού, των ΗΠΑ, της Αγγλίας, της ΕΕ, του 5% του ΑΕΠ για τον πόλεμο, του rearm europe. Μέσα στο πλαίσιο των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών το μέτωπο στον πόλεμο πρέπει να δείχνει πρωτίστως ΗΠΑ-ΝΑΤΟ-ΕΕ. Ειδικά σε μια χώρα, όπως η Ελλάδα, που ανήκει στο ευρω-ατλαντικό καπιταλιστικό μπλοκ. Η μη ανάδειξη αυτού του καθήκοντος ως κύριου θολώνει τα πολιτικά «δια ταύτα».
Εξαιρετικά προβληματικές είναι οι θέσεις για την κατάσταση στη Μέση Ανατολή.
«Ο ιμπεριαλιστικός χαρακτήρας του πολέμου στην περιοχή της Μ. Ανατολής, ο αστικός χαρακτήρας της Χαμάς και της Παλαιστινιακής Αρχής, δεν ακυρώνει το δίκαιο της πάλης του παλαιστινιακού λαού και των άλλων λαών της περιοχής που αντιστέκονται και παλεύουν ενάντια στην ξενική κατοχή και σε άλλους ιμπεριαλιστικούς σχεδιασμούς και μέσα στο πλαίσιο της πάλης μπορούν να διαμορφώσουν προϋποθέσεις για να ξεμπλέξουν οριστικά με το σύστημα της εκμετάλλευσης και των πολέμων». (σελ 14), λένε οι Θέσεις.
Προκαλεί έκπληξη η επιτηδευμένη ασάφεια των διατυπώσεων αυτής της θέσης. Στην περιοχή αυτή οι λαοί δεν παλεύουν «ενάντια στην ξενική κατοχή» αλλά ενάντια στην κατοχή και την επιθετικότητα του κράτους-δολοφόνου του Ισραήλ, του μοναδικού που κατέχει εδάφη άλλων χωρών. Δεν υπάρχουν αόριστα «ιμπεριαλιστικοί σχεδιασμοί», αλλά το σχέδιο των ΗΠΑ-Ισραήλ για τη «Νέα Μέση Ανατολή» που περιλαμβάνει τον εξανδραποδισμό των Παλαιστίνιων. Δεν υπάρχει ανταλλαγή χτυπημάτων μεταξύ Ισραήλ και Ιράν-Υεμένης» (!!) αλλά μονόπλευρη επίθεση του κράτους-δολοφόνου του Ισραήλ σε Ιράν, Λίβανο, Υεμένη, Συρία, Παλαιστίνη. Η «ισραηλινή εισβολή στον Λίβανο» δεν οφείλεται στους «ανταγωνισμούς του Ισραήλ με τα Αραβικά κράτη»(!) αλλά στα επιθετικά του σχέδια σε όλη τη Μ. Ανατολή (σελ 15). Τέλος η Χαμάς δεν είναι το ίδιο με την προδοτική «παλαιστινιακή αρχή». Τέτοιες διατυπώσεις είναι έμμεση απόσταση από την παλαιστινιακή αντίσταση, αφού ο ΚΚΕ διατηρεί έτσι κι αλλιώς αγαστές σχέσεις μόνο με την Παλαιστινιακή Αρχή…
Σαφέστατη υποτίμηση του δολοφονικού ρόλου του Ισραήλ, απουσία του στόχου ρήξης του άξονα Ελλάδας-Κύπρος-Ισραήλ
Παρά τις διαρκείς αναφορές σε κράτος-δολοφόνο, η τοποθέτησή του σαν «μία» από τις ανταγωνιστικές δυνάμεις στη Μ. Ανατολή, χάνοντας τον κυρίαρχο, αποκλειστικό ρόλο που παίζει στο αιματοκύλισμα και τη γενοκτονία, οδηγεί στον να μην υπάρχει στις Θέσεις (στο κεφάλαιο για την «επιθετικότητα της ελληνικής αστικής τάξης») η καταγγελία του άξονα Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ με την μπαγκέτα των ΗΠΑ και πολύ περισσότερο η ανάγκη αυτός να «σπάσει», να διακοπεί κάθε σχέση με το κράτος-δολοφόνο.
Στα ελληνοτουρκικά για μια ακόμα φορά καταγγέλλονται μονόπλευρα οι «απαράδεκτες διεκδικήσεις της τουρκικής αστικής τάξης» (ξεχνώντας τελείως και αθωώνοντας πλήρως τις ελληνικές διεκδικήσεις για τις ΑΟΖ), δηλώνει παρόν στην «εθνική γραμμή» για την «μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης», καταγγέλλει τον ρόλο του τουρκικού προξενείου, αλλά πουθενά δεν υπάρχει ο «δικός μας», ο ελληνικός εθνικισμός, το ελληνικό κράτος και ο ρόλος του τόσο γενικά όσο και στην περιοχή. (σελ 26)
Η πάλη ενάντια στις διεθνείς σχέσεις της αστικής τάξης είναι αναγκαία και αναπόσπαστη πλευρά του ταξικού αγώνα ενάντια στην αστική τάξη συνολικά. Αν δεν αμφισβητείς τις διεθνείς σχέσεις της ελληνικής αστικής τάξης (ή τις αμφισβητείς στα λόγια παραπέμποντας την ρήξη μαζί τους στον σοσιαλισμό), αν πολύ περισσότερο κινείσαι εντός των ορίων κεντρικών επιλογών της (ελληνοτουρκικά, άξονας με Ισραήλ) τότε δεν έχεις γραμμή αντιπαράθεσης, δεν έχεις ταξική-διεθνιστική, αλλά μικροαστική γραμμή εντός του αστικού «πατριωτικού» πλαισίου.
Το να κριτικάρεις το ΝΑΤΟ στην Ελλάδα είναι στοιχειώδες για την Αριστερά. Το να κοντράρεις όταν χρειάζεται με την εξωτερική πολιτική και τις ιδιαίτερες επιδιώξεις της «δικής σου» αστικής τάξης είναι το δύσκολο. Κι εκεί το ΚΚΕ αποδέχεται τα «εθνικά όρια».
Η τακτική, η στρατηγική, το κίνημα
Εντύπωση προκαλεί ότι οι Θέσεις δεν περιλαμβάνουν κανένα απολύτως πολιτικό πρόγραμμα, όπως και καμία αποτίμηση της πολιτικής πρότασης του ΚΚΕ για την κοινωνική «αντικαπιταλιστική-αντιμονοπωλιακή συμμαχία». Η «αποτίμηση» που κάνει δεν είναι αποτίμηση των αγώνων, αλλά των εκλογικών επιτυχιών του ΠΑΜΕ.
Λείπει τελείως η επεξεργασία, προβολή, προετοιμασία και αγώνας για εκείνους τους πολιτικούς στόχους που αποτελούν στόχους ρήξης με την κυρίαρχη πολιτική στο σήμερα, που συνδέουν την πάλη για τα συμφέροντα με την αμφισβήτηση αυτής της πολιτικής και την πάλη για την ανατροπή της, δηλαδή το «αντικαπιταλιστικό πολιτικό πρόγραμμα πάλης».
Απορρίπτεται και πάλι ο αγώνας για «επανακρατικοποιήσεις» ή ο περιορισμός της πάλης κατά της ακρίβειας στην «αισχροκέρδεια» κλπ. (σελ 86). Δεν μας λέει όμως το ΚΚΕ ποια είναι η «αντικαπιταλιστική-αντιμονοπωλιακή» πρόταση στο σήμερα για την υπεράσπιση των δημόσιων αγαθών ή την αντιμετώπιση της ακρίβειας. Ο δρόμος για να «περπατήσει» αυτή η λογική είναι η συλλήβδην καταγγελία του αντικαπιταλιστικού προγράμματος σαν «διαχειριστικό» και «κυβερνητικό».
Κι ενώ στο επίπεδο του άμεσου πολιτικού προγράμματος υπάρχει το απόλυτο κενό, στο επίπεδο της γενικής φιλολογίας και ρητορικής υπάρχει μια διαρκής φυγή στο «κομμουνιστικό μέλλον» οξύνοντας τις προφανείς αντιφάσεις αυτής της γραμμής.
Έτσι το καθήκον του ΚΚΕ στην οικοδόμηση της κοινωνικής συμμαχίας διατυπώνεται ως εξής: «Έχουν γίνει βήματα να συνειδητοποιείται το γεγονός ότι η κοινωνική συμμαχία δεν αποτελεί απλά ένα συντονισμό διαφόρων σχημάτων που φτιάχνονται για να διευκολύνουν την άνοδο του κινήματος, αλλά συμμαχία κοινωνικών δυνάμεων στην κατεύθυνση της ανατροπής του καπιταλισμού και της οικοδόμησης του σοσιαλισμού-κομμουνισμού» (σελ 90).
Το κείμενο δεν μιλάει για κάποια «στρατηγική προοπτική», αλλά για την άμεση δράση των «συνδικάτων» και των «φορέων» της εργατικής τάξης και των σύμμαχων στρωμάτων (αγροτών και ΕΒΕ!).
Έτσι από τη μια αρνείται στα συνδικάτα να μπουν στόχοι εθνικοποιήσεων ενάντια στην απελευθέρωση των αγορών, ή την ρήξη/αποδέσμευση από την ΕΕ στο σήμερα, και από την άλλη θέτουν στόχο η κοινωνική συμμαχία να υιοθετήσει την ανατροπή του καπιταλισμού και την οικοδόμηση του σοσιαλισμού-κομμουνισμού!
Η απόσπαση της (όποιας) τακτικής, από την (όποια) στρατηγική είναι εκκωφαντική.. «Σήμερα αυτή η προσπάθεια παίρνει την μορφή έκφρασης αλληλεγγύης, της κοινής δράσης, του συντονισμού για οξυμένα λαϊκά προβλήματα, ανάμεσα στους φορείς των διαφόρων κινημάτων». Οι Θέσεις δεν εξηγούν πως θα γίνει το άλμα από την «κοινή δράση για τα οξυμένα λαϊκά προβλήματα» στην υιοθέτηση από τους «φορείς των κινημάτων» της οικοδόμησης του σοσιαλισμού-κομμουνισμού.
Οι μάζες, έλεγε ο Λένιν, πείθονται μέσα από την ίδια τους την πείρα. Όχι μόνο την πάλη για το ψωμί στον χώρο δουλειάς, αλλά από τον πολιτικό αγώνα που ξεπερνάει το άμεσο πεδίο της παραγωγής και αγκαλιάζει το σύνολο των κοινωνικών σχέσεων, θέτει στην «ημερήσια διάταξη» τα μεγάλα ζητήματα, όπως τη γη και την ειρήνη στην περίοδο του Οκτώβρη..
Δεν πείθονται με «ιδεολογικά μαθήματα» περί της επανάστασης και του κομμουνισμού. Αυτά είναι απαραίτητα για να ανεβαίνει η πείρα από την ταξική πάλη σε επαναστατική θεωρία. Αλλά χωρίς την πείρα, είναι σαν ρόδα που γυρίζει στον αέρα.
Όταν όμως σε κάθε ευρύτερο πολιτικό αγώνα, σε κάθε σύγκρουση που ξεφεύγει από τα όρια της κυβέρνησης και της κυρίαρχης πολιτικής, το ΚΚΕ αντί να την σπρώξει παραπέρα προς το βάθεμα της, της γυρίζει την πλάτη στο όνομα των (υπαρκτών συνήθως) αντιφάσεών της (Δεκέμβρης 2008, Δημοψήφισμα 2015 κλπ) τότε με βάση ποια πολιτική πείρα ο λαός θα στραφεί προς την «αντικαπιταλιστική-αντιμονοπωλιακή» γραμμή; Το ίδιο άλλωστε συμβαίνει σήμερα με τα Τέμπη.
Συνολικά οι Θέσεις είναι εσωστρεφείς, μακριά απ τις ανάγκες του λαού. Με διαρκή πορεία δεξιάς προσαρμογής τόσο στα ζητήματα των διεθνών σχέσεων όσο και της εσωτερικής πραγματικότητας. Χωρίς γραμμή παρέμβασης, πολιτικοποίησης, ριζοσπαστικοποίησης στους αγώνες, σε αντίθεση με την αντιφατική ριζοσπαστικοποίηση τμημάτων λαού και νεολαίας.
Όταν το κίνημα για τα Τέμπη είναι «ρηχό»
Οι Θέσεις εκτιμούν (με μια ισχυρή δόση αφ υψηλού κριτική) ότι «η ευρύτερη δυσαρέσκεια που εκφράστηκε με πολύ μαζικό και αγωνιστικό τρόπο στις πρόσφατες κινητοποιήσεις με αφορμή τα δύο χρόνια από το έγκλημα των Τεμπών, παραμένει ρηχή και σε σημαντικό βαθμό περιορισμένη πολιτικά…» (σελ 29), και μάλιστα ότι «δεν κατόρθωσε να σηματοδοτήσει την μετατροπή της δυσαρέσκειας σε «συνολική αμφισβήτηση του καπιταλιστικού συστήματος, της καπιταλιστικής ιδιοκτησίας και της εξουσίας του κεφαλαίου»!
Δεν βλέπει και δεν αναφέρει πουθενά θετική συνεισφορά στη ριζοσπαστικοποίηση πλατύτατων τμημάτων της νεολαίας και του λαού, στην πίεση στην κυβέρνηση της ΝΔ και την διαμόρφωση των συσχετισμών. Μόνο «ρηχότητα» και «περιορισμένα πολιτικά όρια».
Φυσικά το ΚΚΕ δεν αναγνωρίζει καμιά ευθύνη του για την όποια εξέλιξη στο κίνημα αυτό. Για το γεγονός ότι όχι μόνο δεν πρόβαλε κανένα απολύτως πολιτικό στόχο για να αποκτήσει βάθος και πραγματικά αντισυστημικά χαρακτηριστικά το κίνημα, αλλά φρόντισε να πολεμήσει με πάθος τον στόχο της «κρατικοποίησης της Hellenic Train», που στην συγκυρία αυτή, «άνοιγε» όλη την βεντάλια της πολιτικής της απελευθέρωσης των αγορών της ΕΕ, προσφέροντας μεγάλη υπηρεσία στην κυβέρνηση της ΝΔ και στο σύστημα που βρισκόταν σε πίεση.
Τώρα βλέπει ότι στο κίνημα παρεμβαίνουν «ορισμένα μεγάλα επιχειρηματικά και πολιτικά συμφέροντα», που θέλουν να αξιοποιήσουν διάφορους «διαθέσιμους» οι οποίοι «μιλάνε εξ ονόματος των νεκρών και των συγγενών τους», χωρίς να τους ονοματίζει. (σελ 33)
Για μια ακόμα φορά κάθε δυνητική έστω ρωγμή, στην κυβέρνηση της ΝΔ και στο σύστημα, κριτικάρεται σαν «ανεπαρκής», καταγγέλλεται σαν «σοσιαλδημοκρατική» (νέος πόλος κλπ) και στο τέλος -σιωπηρά συνήθως- εγκαταλείπεται στη μοίρα της.
Οι Θέσεις για την ανασυγκρότηση του πολιτικού συστήματος
Οι Θέσεις αναφέρονται στην αντιδραστική ανασυγκρότηση του πολιτικού συστήματος και ασχολούνται με όλα εκτός από τη… ΝΔ και την ακροδεξιά. Στο αντίστοιχο κεφάλαιο περνάνε σε τρεις γραμμές την κυβέρνηση της ΝΔ (σελ. 30) χωρίς καμιά ανάλυση για την σχετική αντοχή της, τις κοινωνικές συμμαχίες που χτίζει κλπ. Επικεντρώνονται αποκλειστικά στη «σοσιαλδημοκρατία» και στον υπό διαμόρφωση «προοδευτικό πόλο».
Στις Θέσεις δεν υπάρχει καμιά απολύτως διακριτή αναφορά στην ακροδεξιά, που αποτελεί το ανερχόμενο αστικό πολιτικό ρεύμα, ούτε καμιά ξεχωριστή κριτική στην πολιτική, στο αξιακό-πολιτιστικό της πλαίσιο (εθνικισμός, ανταγωνισμός, αντικομμουνισμός, ρατσισμός, μισογυνισμός, ομοφοβία).
Η αντιδραστική ανασυγκρότηση του αστικού πολιτικού συστήματος, τόσο στην Ελλάδα όσο και παγκόσμια, περιλαμβάνει σαν κεντρικό στοιχείο την ενσωμάτωση της ακροδεξιάς στο επίσημο πολιτικό σύστημα, σαν μοχλό για την όξυνση του κοινωνικού πολέμου και τη συνολική στροφή στον πολεμικό καπιταλισμό. Η αντιμετώπιση αυτής της κατεύθυνσης δεν σημαίνει υποχώρηση στα «δημοκρατικά μέτωπα». Αντίθετα η υποβάθμισή της, η έλλειψη μετώπου από την πλευρά των απελευθερωτικών κομμουνιστικών ιδεών και πολιτισμού «δίνει χώρο» στα κάθε είδους «δημοκρατικά μέτωπα» και τον αταξικό «δικαιωματισμό».
Έτσι π.χ. στις Θέσεις για το περιβάλλον αναφέρεται στις κατευθύνσεις της ΕΕ για την «πράσινη μετάβαση», αλλά δεν υπάρχει αναφορά στην κλιματική αλλαγή και την επιστροφή του παγκόσμιου καπιταλισμού με πρώτες τις ΗΠΑ στα ορυκτά καύσιμα, (προγραμματική επιλογή του Τραμπ), συνεχίζει να αποτιμά σαν «θετική» την πείρα απ την θέση του ΚΚΕ στον Νόμο για την επέκταση του γάμου και της γονικής μέριμνας στα ομόφυλα ζευγάρια, χωρίς κάποιο στοιχείο αυτοκριτικής, έστω ανοίγματος συζήτησης.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΠΡΙΝ στο φύλλο 1-2 Νοεμβρίου 2025
