Αιμιλία Καραλή
Δεν υπάρχει μέρος στον πλανήτη που να μη σβήνει κάποια πολιτισμική ιδιαιτερότητα οδηγημένη από την ανάγκη της φτώχειας, του πολέμου, της προσφυγιάς ή εξαφανισμένη από την κυριαρχία του πολιτισμικού μοντέλου της εμπορευματοποίησης και της κατανάλωσης.
«-Να μάθεις να ράβεις τα ρούχα σου» μου έλεγε, στα έξι μου, η γιαγιά μου. «Πρέπει πάντα να είσαι νοικοκυροπούλα και φταξούσια.». Έτσι μ’ έμαθε να ράβω. Κράτησα από εκείνη την προτροπή τη λέξη «φταξούσια» – να έχεις την εξουσία του εαυτού σου, όπως έμαθα την ετυμολογία της αργότερα. Τότε καταλάβαινα απλώς ότι ήταν κάτι καλό. Δεν κράτησα το «νοικοκυροπούλα». Αργότερα στο Γυμνάσιο, στα Οικοκυρικά, μαθαίναμε τις διάφορες τεχνικές κεντήματος και πλεξίματος. Δεν πρόκοψα. «-Δεν κάνει για νοικοκυρά η κόρη σας» είχε πει στη μητέρα μου η καθηγήτρια.
Όλα αυτά που συγκροτούσαν ένα παγιωμένο στερεότυπο για τον ρόλο της γυναίκας θα περιληφθούν ως προστατευόμενα είδη μαζί με άλλα -τεχνικές, μαστορέματα, μαγειρικές, κοινωνικές πρακτικές, ειδικές καλλιέργειες, χορούς και πανηγύρια- στη Σύμβαση για την «Άυλη πολιτιστική κληρονομιά» της Ουνέσκο από το 2003. Οι αρμόδιοι θεσμοί στη χώρα μας έχουν ανακοινώσει πως από το 2020 έως σήμερα έχουν δοθεί 4.884.515,42 ευρώ για την επιχορήγηση φορέων για δράσεις που σχετίζονται με τη διαφύλαξη και την ανάδειξη των μη υλικά μνημειωμένων παραδόσεων. Και πριν λίγες μέρες η υπουργός Παιδείας ανακοίνωσε πως στα περίπου 3.400 δημοτικά της χώρας θα διατεθούν 4.000.000 ευρώ για τη δημιουργία εργαστηρίων υφαντικής, κεντήματος, πλεξίματος και κεραμικής «στο πλαίσιο ενός σύγχρονου συστήματος εκπαίδευσης.»
Μια απλή διαίρεση αρκεί για να πιστοποιήσει κάποιος το αστείο ποσό που αντιστοιχεί σε κάθε σχολείο ώστε να προχωρήσει σε τέτοιες δράσεις με ικανοποιητικά αποτελέσματα. Προκύπτουν βέβαια σοβαρά ερωτήματα που αφορούν το ποιοι θα αναλάβουν τη διδασκαλία τους και ποια σχέση θα έχουν με το δημόσιο σχολείο. Ακόμη σοβαρότερο βέβαια είναι το πώς ιεραρχεί αυτό το υπουργείο τις ανάγκες της «σύγχρονης εκπαίδευσης» που ξεκινούν από τις ελλείψεις σε στοιχειώδεις υποδομές, τις σοβαρές ανεπάρκειες σε εκπαιδευτικό προσωπικό και φτάνουν στο περιεχόμενο των σπουδών: στο τι διδάσκεται, πώς διδάσκεται και για ποιο σκοπό.
Στο σκεπτικό της απόφασης αναφέρονται διάφορα ηθικοπλαστικά περί τόνωσης της δημιουργικότητας, της συναισθηματικής έκφρασης, της αυτοπεποίθησης, της κοινωνικότητας κ.λπ. Και, βεβαίως, ότι με αυτόν τον τρόπο οι μαθητές θα «αυξάνουν τη συγκέντρωσή τους απομακρυνόμενοι από τα κινητά και τα τάμπλετ.» Μάλλον ξέχασαν ότι έχουν ήδη απαγορεύσει τη χρήση τους στο σχολείο, εκτός κι αν εννοούν ότι τα παιδιά θα παίρνουν και σχετική δουλειά για το σπίτι. Ή, δεν λογαριάζουν πως η παιδική δημιουργικότητα συνθλίβεται από μαραθώνιους εξετάσεων και διαγωνισμούς πιστοποίησης των «σωστών» γνώσεων για την πρόοδό τους.
Τέτοια προγράμματα δεν συμβάλλουν στη διατήρηση ή στη συγκρότηση μιας ιστορικής μνήμης, αλλά λειτουργούν σαν περιφορές πεφιλημένων νεκρών
Πίσω από αυτές τις δράσεις -και της Ουνέσκο, ως οργανισμού του ΟΗΕ, προφανώς- περισσεύει αρχικά η υποκρισία. Σε δεκάδες χώρες στον πλανήτη χάνονται χιλιάδες άνθρωποι και, κατά συνέπεια, πολιτιστικές συνήθειες και κουλτούρες από την οικολογική και πολεμική καταστροφή των τόπων καταγωγής τους, λόγω της ανεξέλεγκτης δράσης κρατικών εξουσιών και πολυεθνικών επιχειρήσεων. Κι αυτό με την ανοχή ή την συνενοχή των κρατών μελών που συμμετέχουν στην Ουνέσκο. Ίσως σε κάποιο μελλοντικό αντίστοιχο πρόγραμμα ενταχθούν και οι τεχνικές της καθημερινής επιβίωσης σε ορυχεία του Κονγκό, για παράδειγμα, όπου δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι μεταξύ τους και παιδιά σε συνθήκες σκλαβιάς σκάβουν, λιώνουν και πεθαίνουν για να εξασφαλίσουν τα μέταλλα που είναι απαραίτητα για να φτιαχτούν κινητά, οπλικά συστήματα, μπαταρίες δυτικών και κινέζικων εταιρειών. Τα παιδικά παιχνίδια στο Σουδάν ή στην Παλαιστίνη δεν θα έχουν κληρονόμους αν συνεχιστεί η γενοκτονία στα εδάφη τους.
Δεν υπάρχει μέρος στον πλανήτη που να μη σβήνει σιγά σιγά κάποια πολιτισμική ιδιαιτερότητα οδηγημένη από την ανάγκη της φτώχειας, του πολέμου, της προσφυγιάς, της δουλειάς «από ήλιο σε ήλιο» ή εξαφανισμένη από την παγκόσμια κυριαρχία του πολιτισμικού μοντέλου της εμπορευματοποίησης και της κατανάλωσης.
Τέτοια προγράμματα δεν συμβάλλουν στη διατήρηση ή στη συγκρότηση μιας ιστορικής μνήμης, αλλά λειτουργούν σαν περιφορές πεφιλημένων νεκρών, μνημόσυνα αδίκων και δικαίων πράξεων και συνηθειών που τεχνητά συντηρούνται στο παρόν. Δεν ικανοποιούν ουσιαστικές μορφές επικοινωνίας αλλά τρέφουν μια γλυκερή, εξωραϊσμένη αναπόληση ενός παρελθόντος, απαλλαγμένου όμως από τις συχνά σκληρές και απάνθρωπες ιστορικές συνθήκες που το δημιούργησαν.
Γίνονται το άλλοθι κυβερνήσεων και των πρόθυμων διανοητών εταίρων τους, που με το ένα χέρι προετοιμάζουν οπλικά συστήματα και με το άλλο εκπονούν μελέτες για την άυλη κληρονομιά όλων και όσων θα εξαϋλωθούν. Κοντολογίς, παραπλανητική λογοκοπία και αποπροσανατολισμός με εθνική εσάνς. Μόνο που αυτοί που τον υφίστανται δεν έχουν ιδέα από τι και για ποιο λόγο αποπροσανατολίζονται.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 22-23 Νοεμβρίου
