Γιάννης Φραγκούλης
Καλοκαίρι πλέον και κάποιες από αυτές θα μείνουν στη μνήμη μας για διαφορετικούς λόγους η καθεμία. Η επιλογή ταινιών, βέβαια, διέπεται από προσωπικά κριτήρια, όπως και η κινηματογραφική κριτική. Κατά συνέπεια αυτό το κείμενο είναι μια πρόταση στους κινηματογραφόφιλους που θα βρουν αυτές τις ταινίες σε αίθουσες.
Ας ξεκινήσουμε από ταινίες που η θεματολογία τους είναι ο πόλεμος και ο φασισμός. Το Βερμίλιο, η νύφη του βουνού, σε σκηνοθεσία της Μάουρα Ντελπέρο, μας δείχνει το απάνθρωπο πρόσωπο του φασισμού μέσα από μια ερωτική σχέση. Μέσα από τα μάτια των γυναικών βλέπουμε την καταπίεση και τον εκμηδενισμό της ανθρώπινης προσωπικότητας, το βουβό δράμα που είναι σαν λάβα έτοιμη να εκραγεί. Η ταινία της Ντελπέρο αναφέρεται στην ορεινή βόρεια Ιταλία, ενώ Η πειθαρχική μεραρχία 999 του Κώστα Σταματόπουλου μιλάει για τους Γερμανούς αντιφασίστες, τη φυλάκισή τους, την υποχρεωτική αποστολή στα μετόπισθεν της πολεμικής γραμμής, τελικά τη συνεργασία τους με το ΕΑΜ, όπως και την απαξιωτική αντιμετώπισή τους από τους «απελευθερωτές» Άγγλους μετά τη λήξη του πολέμου. Μια ταινία που εστιάζει σε μια άγνωστη σελίδα της Γερμανίας.
Ο φασισμός του Φράνκο δημιούργησε ένα κύμα εσωτερικών προσφύγων στην Ισπανία, μετά τη λήξη του Εμφύλιου πολέμου. Μετά την πτώση του καθεστώτος του Φράνκο, οι κυβερνήσεις και οι δημοτικές αρχές αδιαφορούσαν για τα στοιχειώδη. Ο Μανόλο Βιτάλ κάνει την επανάστασή του και αναγκάζει τον Δήμο της Βαρκελώνης να προσέξει αυτούς τους ανθρώπους. Ο Μαρσέλ Μπαρένα, με Το 47, κάνει μια εξαιρετική ταινία ανάμεσα στο ντοκιμαντέρ και τη μυθοπλασία.
Προτάσεις για κινηματογραφικές «αποδράσεις» με κοινωνικοπολιτικό και αντιφασιστικό περιεχόμενο
Το μεγάλο ζητούμενο είναι να δρούμε, με γνώμονα την ανθρωπιά, και ειδικά σε σχέση με τη μοίρα των γυναικών. Αυτό κάνει ο Μπιλ Φέρλονγκ, ένας καρβουνιάρης, όταν ανακαλύπτει την απάνθρωπη μεταχείριση φτωχών γυναικών στα μοναστήρια της Ιρλανδίας. Γροθιά στο στομάχι η ταινία Μικρά πράγματα σαν κι αυτά του Τιμ Μίλαντς βαθιά ανθρώπινη, με βιωματικό ρυθμό.
Τον φασισμό του καθεστώτος του Ισραήλ δείχνει η ταινία Συνύπαρξη, λέμε τώρα!, της Αμπέρ Φαρές. Το χιούμορ είναι ανατρεπτικό, βάζει όμως τα πράγματα στη θέση τους, με κεντρικό πρόσωπο μια Ισραηλινή stand-up κωμικό που κρατά πολλές αποστάσεις από την πολιτική του Νετανιάχου.
Η διαφθορά δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο. Οι εγκληματικές οργανώσεις έχουν σχέση με την κυβέρνηση και υποστηρίζονται από την αστυνομία. Όλα αυτά στην Κορσική, όπως περιγράφονται στην ταινία Ο Μοϊκάνος του Φρεντερίκ Φαρούτσι. Στην Αμερική και στον θεατρικό χώρο αυτής της χώρας αναφέρεται η ταινία Η σπουδαία κυρία Χολ του Μίκαελ Κριστόφερ. Προεκτείνει το φιλμικό κείμενο του Τζον Κασσαβέτη, στις «Νύχτες πρεμιέρας», και παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το πάθος των ηθοποιών που ζουν τον ρόλο τους, που το θέατρο είναι η ζωή τους.
Ο Σταύρος Ψυλλάκης έφερε το τελευταίο ντοκιμαντέρ που σκηνοθέτησε, Σμιλεμένες ψυχές, με κεντρικό ήρωα έναν Ελβετό οδοντίατρο που έφτιαχνε δωρεάν τα δόντια στους χανσενικούς στην Ελλάδα. Με απλό τρόπο αφήγησης, χωρίς εξάρσεις, το αίτημα για ανθρωπιά είναι έντονο στο φιλμικό κείμενο, μια ψυχογραφία, όπως συνηθίζει ο σκηνοθέτης στις ταινίες του, περιμένουμε την επόμενη δουλειά του. Η Επιστροφή στην πατρίδα, των Άκη Κερσανίδη και Χρύσας Τζελέπη, ένα θαυμάσιο ντοκιμαντέρ μάς έδειξε έναν Γερμανό ψυχίατρο και ψυχαναλυτή, αρνητή της γερμανικής ιθαγένειάς του, μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Η επιστροφή στη χώρα του είναι ένα βιωματικό ταξίδι, όπως το καταγράφει η κάμερα.
Η ταινία του Δημήτρη Αθανίτη Καμιά συμπάθεια για τον διάβολο, που προβλήθηκε σε επανέκδοση, μας μάγεψε, έδειξε ότι δεν έχει γεράσει, καταλάβαμε ότι το κείμενό της ήταν προφητικό, αφού η σημερινή πραγματικότητα ήταν το θέμα της, πριν 28 χρόνια.
Καλό μας καλοκαίρι, με κινηματογραφικές αναμνήσεις.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο του Αυγούστου
