Γιάννης Ελαφρός
Αφιέρωμα στην ταξική ρωγμή του «όχι» του 2015
Πορεία υποταγής
Στις 12 Φλεβάρη 2012 μια τεράστια και πολύ μαχητική διαδήλωση συγκρούονταν για ώρες με τις δυνάμεις καταστολής, στην κορύφωση μιας καυτής διετίας αγωνιστικής έξαρσης κατά των μνημονίων κυβερνήσεων, ΕΕ, ΔΝΤ. Από την άνοιξη του 2012 άρχισε να παίρνει προβάδισμα η εκλογική «διέξοδος», με αποτέλεσμα την εκλογική νίκη ΣΥΡΙΖΑ στις 25 Ιανουαρίου 2015. Τα μηνύματα ενσωμάτωσης και διαχείρισης είχαν δοθεί από πολύ πιο νωρίς, αλλά έγιναν ποταμός μετά. Συγκρότηση της κυβέρνησης με τους ΑΝΕΛ, κάτι που δεν ήταν μονόδρομος. Εκλογή του Προκόπη Παυλόπουλου ως προέδρου της δημοκρατίας για να σταλεί μήνυμα παραμονή εντός του ευρωσυστήματος, με μόνο την Ιωάννα Γαϊτάνη να απέχει από την Κ.Ο. του ΣΥΡΙΖΑ. Ο υπουργός Οικονομικών Γ. Βαρουφάκης ξεκαθαρίζει πως θα πληρωθεί το δημόσιο χρέος και λέει πως το 70% του μνημονίου είναι θετικό.
Στις 20 Φλεβάρη 2015 στο Γιούρογκρουπ διαμορφώνεται η συμφωνία-γέφυρα για τη συνέχεια του μνημονίου για μερικούς μήνες, με την υπογραφή του Γ. Βαρουφάκη. Η ταφόπλακα στο αντιμνημονιακό πλαίσιο έχει στηθεί. Οι αντιδράσεις της αριστερής πτέρυγας του ΣΥΡΙΖΑ (Π. Λαφαζάνης, Ζ. Κωνσταντοπούλου ως πρόεδρος της βουλής) είναι αναιμικές, υποβαθμίζουν τη σημασία της συμφωνίας, δεν ανοίγουν το θέμα στον λαό. Στις 5/4 πραγματοποιείται έκτακτη συνάντηση στις ΗΠΑ του Γ. Βαρουφάκη με την Κρ. Λαγκάρντ, όπου δεσμεύτηκε, ξανά και στο ΔΝΤ, ότι θα πληρώνει όλο το ληστρικό χρέος, εις το διηνεκές (ad infinitum!). Ταυτόχρονα, η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ καταβάλλει κανονικά τις υπέρογκες δόσεις του χρέους, ενώ η ΕΚΤ δεν δίνει όσα οφείλει στην Ελλάδα. Διαμορφώνεται κατάσταση πιστωτικής ασφυξίας.
Η κυβέρνηση διαμορφώνει τη δική της πρόταση «μεταρρυθμίσεων» (μνημονίου δηλαδή) 48+7 σελίδων, ενώ τα τεχνικά επιτελεία με τον Γιώργο Χουλιαράκη και άλλους προετοιμάζουν το πλαίσιο συμβιβασμού για το τρίτο μνημόνιο, κάτω από τα ραντάρ. Το πεδίο ήταν πολλαπλά υπονομευμένο στα τέλη του Ιούνη, αλλά η πρόσδεση μεγάλου μέρους του λαού με τον Α. Τσίπρα και την κυβέρνησή του δεν είχε διαρραγεί.
Όσο νυχτώνει, η νίκη δυναμώνει
Το βράδυ της 5ης Ιούλη 2015 μια μαζική κι ενθουσιώδης διαδήλωση της ΑΝΤΑΡΣΥΑ ανέβαινε από τα Προπύλαια στο Σύνταγμα για να συναντήσει τον κόσμο που ήδη συγκεντρώνονταν στην πλατεία που είχε γίνει το θέατρο μεγάλων κινητοποιήσεων και συγκρούσεων με την αστυνομία. Σε κλίμα πανηγυρικό για τη συγκλονιστική επικράτηση του «Όχι» στο δημοψήφισμα με 61,3% και με ένα πανό μπροστά που έγραφε «Ιστορία ερχόμαστε». Ωστόσο, ενώ οι δρόμοι κόχλαζαν υπέρ του «Όχι», στους διαδρόμους προωθούνταν τα σχέδια για την ακύρωσή του.
Ο «ταξικός πόλεμος των δέκα ημερών», από την Παρασκευή 26/6 που προκηρύχθηκε το δημοψήφισμα μέχρι τη σύσκεψη των πολιτικών αρχηγών στο προεδρικό μέγαρο τη Δευτέρα 6/7, συμπύκνωσε όλα τα χρόνια των αντιμνημονιακών αγώνων, την οργή και την πικρία των εργαζομένων και του λαού για την ταπείνωση που δέχθηκαν, τη διάθεση για ρήξη, αλλά και τις κυρίαρχες αυταπάτες για τον ρόλο της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ και του Α. Τσίπρα κι ευρύτερα για τη δυνατότητα μιας διεξόδου εντός του πλαισίου της ΕΕ και της αγοράς.
Η προκήρυξη του δημοψηφίσματος, μετά από ένα Γιούρογκρουπ και ένα Συμβούλιο Κορυφής που τέθηκαν τελεσιγραφικά οι κανιβαλικοί όροι της ΕΕ, είχε ήδη σημειωθεί από το ΝΑΡ και το Πριν ως μία πιθανή κυβερνητική κίνηση υψηλού ρίσκου για να εκτονωθεί η λαϊκή δυναμική. Όπως γράφει η Άγκελα Μέρκελ στο βιβλίο της Ελευθερία, σε ένα δείπνο με τον Τσίπρα τον Ιανουάριο του 2019, εκείνος θα της πει πως «ήταν σημαντικό να δείξει στους πολίτες πως είχε εξαντλήσει κάθε περιθώριο προκειμένου να απαλλαγεί από την επάρατη τρόικα. Οι Έλληνες απέρριψαν το πακέτο της λιτότητας, αλλά ήθελαν την παραμονή της χώρας στο ευρώ». Αυτή είναι η οπτική του Τσίπρα, που μεταφέρει η Μέρκελ. Τελικά ο λαός φορτώθηκε πολλά πακέτα λιτότητας και αντιδραστικών αναδιαρθρώσεων μένοντας στο ευρώ και την ΕΕ.
Ο Τσίπρας περιόρισε από την αρχή το δημοψήφισμα ως τοποθέτηση απέναντι στην πρόταση της ΕΕ. Όλη την εβδομάδα τα περισσότερα στελέχη της κυβέρνησης και του ΣΥΡΙΖΑ ήταν εξαφανισμένα, εκτός από λίγα της Αριστερής Πτέρυγας, με δράση στο κίνημα. Δραγασάκης, Σταθάκης και πρώην ΠΑΣΟΚοι εμφανίζονταν αρνητικοί στο δημοψήφισμα. «Την Κυριακή αποφασίζουμε να μείνουμε με αξιοπρέπεια στην Ευρώπη», είπε ο Τσίπρας την Παρασκευή σε μια πολύ μεγάλη συγκέντρωση στο Σύνταγμα. Την ίδια ώρα όμως μέσα στον λαό η ριζοσπαστικοποίηση βάθαινε, ειδικά καθώς αναπτυσσόταν η κόντρα με τους υποστηρικτές του «Ναι».
Επικρατούσε ένας πρωτοφανής ξεσηκωμός στον εργατόκοσμο, στις λαϊκές γειτονιές, ένα κλίμα υπέροχης αποκοτιάς
Η βδομάδα πριν το δημοψήφισμα ξεκίνησε με μια κίνηση που έμοιαζε καθοριστική. Την Δευτέρα το πρωί οι τράπεζες έκλεισαν κι επιβλήθηκαν «capital controls», καθώς η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα διέκοψε την Κυριακή τη ρευστότητα στην Ελλάδα. Κάθε κάρτα μπορούσε να σηκώσει μέχρι 60 ευρώ την ημέρα από τα ΑΤΜ. Κι αυτό ενώ όλο το πρώτο εξάμηνο του 2015 η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ δεν είχε μπλοκάρει ως όφειλε την εξαγωγή καταθέσεων της αστικής τάξης στο εξωτερικό (ή στα χρηματοκιβώτια). Πολλοί περίμεναν πως με κλειστές τράπεζες ο κόσμος θα οδηγούνταν μαζικά στο «Ναι». Βεβαίως, η εργατική τάξη και τα φτωχά λαϊκά στρώματα έτσι κι αλλιώς είχαν μηδαμινές καταθέσεις, οπότε οι εκβιασμοί δεν έπιαναν. Ακόμα και όσοι είχαν κάποια χρήματα, έριχναν την ευθύνη στην ΕΕ! Τα κανάλια πήγαιναν στις τράπεζες για να πάρουν δηλώσεις απόγνωσης και εναντίωσης στο «Όχι» και όλο και περισσότερος κόσμος (ειδικά όσο περνούσαν οι μέρες) στρέφονταν εναντίον των ιδιωτικών ΜΜΕ (που με προκλητικό, συχνά γκεμπελικό τρόπο, στήριζαν το «Ναι») και της ευρω-κρατίας. Χαρακτηριστική η μαρτυρία ενός υποστηρικτή του «Ναι»: Είχαμε φτιάξει αφίσες που έγραφαν «Ψηφίζεις ΝΑΙ, ανοίγουν οι τράπεζες». «Μας τις έσκιζαν εκείνοι που περίμεναν στις ουρές!»
Τα δύο ταξικά στρατόπεδα διαμορφώθηκαν ταχύτατα, σε μια εβδομάδα που ο πολιτικός χρόνος πύκνωσε σε εξαιρετικό βαθμό, η πόλωση και η κινητοποίηση όλων των πλευρών πήγε στα κόκκινα. Στο αστικό μπλοκ συγκροτήθηκε η καμπάνια υπέρ του «Ναι» από ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, Ποτάμι, ενώ υπέρ του «Ναι» τάχθηκαν αποφασιστικά ο ΣΕΒ και όλοι οι εργοδοτικοί φορείς, οι τράπεζες, τα ιδιωτικά ΜΜΕ, η εκκλησία κλπ. Η προπαγάνδα, οι απειλές και ο εκφοβισμός στους χώρους δουλειάς ήταν έντονα. Κυριαρχούσε ένα εμφυλιοπολεμικό κλίμα. Ο πρόεδρος της ΝΔ Β. Μεϊμαράκης την Κυριακή μετά το σαρωτικό «Όχι» δήλωσε ανοικτά κόντρα στη λαϊκή εντολή: «Εάν δεν έρθει η συμφωνία την Τετάρτη, θα παρέμβουν οι δυνάμεις της αστικής τάξης, θα απαντήσουμε πολύ διαφορετικά οι πολίτες της δημιουργίας». Η ΓΣΕΕ τάχθηκε ανοικτά υπέρ του «Ναι», αποκτώντας το προσωνύμιο YES EE, όπως και η ΟΤΟΕ και πολλές άλλες ομοσπονδίες.
Από την άλλη μεριά κυριαρχούσε ένας πρωτοφανής ξεσηκωμός στον εργατόκοσμο, στις λαϊκές γειτονιές, ένα κλίμα υπέροχης αποκοτιάς. Όσο περνούσαν οι ώρες και οι μέρες το «Όχι» σηκωνόταν, σαν ένα τσουνάμι που ερχόταν από μια βαθιά κοινωνική δόνηση δεκαετιών καταπίεσης. «Στο δεύτερο υπόγειο του νοσοκομείου που βρίσκονται τα συνεργεία καθαρισμού και άλλες βαριές εργατικές δουλειές το Όχι έφτανε 90%. Στο πρώτο υπόγειο με τα μαγειρεία 80%. Στο ισόγειο με τις διοικητικές υπηρεσίες 70%, στον πρώτο όροφο με τις νοσηλεύτριες και τους νέους γιατρούς πάνω από 60%, στα υψηλά πατώματα των διευθυντάδων και των μεγαλογιατρών έπαιρνε μεγάλο προβάδισμα το Ναι», αφηγούνταν παραστατικά και συμβολικά ο Μιχάλης Ρίζος για τα νοσοκομεία.
Οι αγωνιστές/στριες της αντικαπιταλιστικής Αριστεράς μπήκαν στη μάχη για το τριπλό «Όχι» όπως έλεγε η ΑΝΤΑΡΣΥΑ: Όχι στα μνημόνια, όχι στην ΕΕ, όχι στην κυβέρνηση. «Όχι μέχρι τέλους»! Έγιναν πολλές ενωτικές κινήσεις σε γειτονιές και χώρους δουλειάς, ενώ εκδηλώθηκαν και αυτοτελείς πρωτοβουλίες με το στίγμα της αντικαπιταλιστικής αντιΕΕ εργατικής Αριστεράς. Την Πέμπτη 1/7 το απόγευμα έγινε μεγάλη διαδήλωση στα γραφεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με πρωτοβουλία της ΑΝΤΑΡΣΥΑ, η οποία μάλιστα κτυπήθηκε με χημικά από την ΕΛΑΣ! Το πρωί είχε γίνει κατάληψη από μέλη της ΑΝΤΑΡΣΥΑ των γραφείων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Αμαλίας, όπου κρεμάστηκε μεγάλο πανό. Την Τετάρτη εργαζόμενοι διαδήλωσαν έξω από τον ΣΕΒ και φοιτητικοί σύλλογοι συγκεντρώθηκαν στην ΕΡΤ και παρενέβησαν στο πρόγραμμα. Την Παρασκευή ταξικές εργατικές κινήσεις και συσπειρώσεις κατέλαβαν το κτίριο της ΓΣΕΕ.
Οι εργαζόμενοι έλεγε ο Λένιν συνειδητοποιούν μέσα σε λίγες μέρες όσα δεν μπόρεσαν μέσα σε χρόνια. Αυτό συνέβαινε με γοργούς ρυθμούς εκείνη την κολασμένη όσο κι ελπιδοφόρα εβδομάδα. Βεβαίως δεν ήταν η πλειονότητα του «Όχι» υπέρ της οριστικής ρήξης με το ευρώ και την ΕΕ, πολύ περισσότερο με το κεφάλαιο. Σήκωνε όμως κεφάλι, αντιστεκόταν, πάλευε, με ανοικτές τις συνέπειες και τους ορίζοντες. Όμως, ο Τσίπρας και ο ΣΥΡΙΖΑ παρέμενε στο τιμόνι, το ΚΚΕ έριχνε «άκυρο-αποχή» στη δυνατότητα ανατροπής συμβάλλοντας στη σταθεροποίηση του συστήματος, ενώ η αντικαπιταλιστική Αριστερά ήταν πολιτικά, προγραμματικά, οργανωτικά απροετοίμαστη για να απαντήσει στην πράξη στην ακύρωση του «Όχι». Θα ήταν πολύ σημαντικό εάν τη Δευτέρα η σύσκεψη των πολιτικών αρχηγών είχε περικυκλωθεί από χιλιάδες λαού και νεολαίας ή εάν η απόφασή της απαντιόνταν με πολιτική απεργία.
Δημοσιεύτηκε στο Πριν στο φύλλο 5-6 Ιούλη 2025
Μην χάσετε το Αφιέρωμα στο μεγάλο λαϊκό «Όχι» του 2015, στο Πριν που κυκλοφορεί αυτό το Σαββατοκύριακο
Δημοψήφισμα 2015: Το δίλημμα που έθεσε η ΕΕ: «Μέσα ή έξω από το ευρώ;»
