Αφιέρωμα: Ιουλιανά 1965, ένας πρώιμος ελληνικός Μάης
Η νεολαία αποτέλεσε σημαντική συνιστώσα στις κινητοποιήσεις των Ιουλιανών. Οι δεκάδες συγκεντρώσεις με κάλεσμα νεανικών οργανώσεων (φοιτητικοί σύλλογοι, άλλες νεανικές οργανώσεις και οι νεολαίες των κομμάτων της Αριστεράς και Κέντρου) αποτέλεσαν ένα μεγάλο τμήμα του συνόλου των κινητοποιήσεων και πυροδότησαν ευρύτερες πολιτικές εξελίξεις. Η μαζική μετανάστευση της νεολαίας από τα χωριά προς στα αστικά κέντρα, η ταξική της σύνθεση, ως εργαζόμενη στην οικοδομή και στη βιομηχανία, αλλά και η μαζική ένταξη της πλέον στα πανεπιστήμια με σκοπό την κοινωνική ανέλιξη, δημιούργησε τις προοπτικές για την ανασυγκρότηση συνδικαλιστικών και νεολαιίστικων οργανώσεων. Ταυτόχρονα, η δράση και η οργάνωση της νεολαίας δεν μπορεί να μελετηθεί ξέχωρα από τη διεθνή συγκυρία και την οργάνωση των εργατικών-νεολαιίστικων κινημάτων. Η νεολαία τροφοδοτείται από τους αντι-αποικιακούς αγώνες της Αλγερίας απέναντι στον Γαλλικό ιμπεριαλισμό, από την κουβανέζικη επανάσταση άλλα και από τα δημοκρατικά/αντιπολεμικά κινήματα στις ΗΠΑ όπως το free speech movement.
Η νεολαία τροφοδοτείται από τους αντι-αποικιακούς αγώνες της Αλγερίας και την κουβανέζικη επανάσταση
Τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1950 η έννοια του συνδικαλισμού αποτελούσε αντικείμενο χλευασμού από τους φοιτητές προς όποιον τολμούσε να σηκωθεί στα αμφιθέατρα να προτείνει συνδικαλιστική δράση. Στο επίπεδο τόσο της ύπαρξης όσο και της λειτουργίας οργανωτικών δομών, η φοιτητική νεολαία βρισκόταν σε μεταβατική φάση, υφιστάμενη τις δραματικές συνέπειες του εμφυλίου πολέμου. Το μετεμφυλιακό κράτος της εθνικοφροσύνης και του αντικομμουνισμού αποτέλεσε βασικό κατασταλτικό παράγοντα για τη συνδικαλιστική οργάνωση μέσα από έντονη και συστηματική αστυνόμευση των «ύποπτων» φοιτητών. Η μαζική είσοδος της νεολαίας στα πανεπιστήμια δημιούργησε το έδαφος για τη συμμετοχή σε αγώνες των φοιτητών (Κυπριακό), ενώ στην συνέχεια οι αγώνες απέκτησαν και χαρακτήρα οικονομικών διεκδικήσεων για τη βελτίωση των συνθηκών σπουδών. Αξιοσημείωτοι ήταν οι αγώνες για το φοιτητικό εισιτήριο, ενάντια στην μείωση των εξεταστικών περιόδων και για την αύξηση της χρηματοδότησης στην παιδεία (15% για την παιδεία). Παράλληλα στήθηκαν μια σειρά από συνδικαλιστικές οργανώσεις νεολαίας, με τον Σύλλογο Εργαζόμενων Φοιτητών – Σπουδαστών (ΣΕΦΣ) να είναι ο πρώτος που αναγνωρίζεται μετεμφυλιακά το 1956, ενώ το 1963 ιδρύθηκε η ΕΦΕΕ. Ο ΣΕΦΣ εξέφραζε μια σειρά από αιτήματα όπως η δυνατότητα χορήγησης ειδικής άδειας στους εργαζόμενους φοιτητές από την εργασία τους, για να μπορούν να συμμετέχουν στις εξετάσεις, τη χορήγηση φοιτητικών εισιτηρίων, ειδικών υποτροφιών από το ΙΚΑ και την εργατική εστία, την καθιέρωση εξάωρης εργασίας, την υποχρεωτική πρόσληψη των εργαζόμενων φοιτητών σε μεγάλες επιχειρήσεις, την ίδρυση οίκου εργαζομένων φοιτητών, βιβλιοθηκών κα.
Τον Ιούλιο του 1965 τα μέλη της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη (ΔΝΛ), στην οποία έχει προσχωρήσει το προηγούμενο διάστημα η Νεολαία της ΕΔΑ πρωτοστατούν στις κινητοποιήσεις. Η ΕΦΕΕ (υπό ηγεμονία βέβαια των δυνάμεων του Κέντρου) οργανώνει δράσεις διαμαρτυρίας στο κέντρο της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, κατά τη διάρκεια των Ιουλιανών με συγκεντρώσεις και καταλήψεις όπως αυτή της Νομικής σχολής στην Αθήνα. Ο κατασταλτικός μηχανισμός του κράτους χτυπούσε με μανία τις συγκεντρώσεις αυτές, χτυπήματα που είχαν ως αποτέλεσμα τον τραυματισμό πολλών διαδηλωτών και τη δολοφονία του Σωτήρη Πέτρουλα -διαγραμμένου από τη ΔΝΛ- στο συλλαλητήριο της ΕΦΕΕ στις 21 Ιουλίου. Ο θάνατός του Πέτρουλα έγινε σύμβολο της καταστολής αλλά ταυτόχρονα και της πίστης στην ιδέα ότι η νεολαία μπορούσε να αλλάξει την πορεία της χώρας. Η κηδεία του μετατράπηκε σε μαζική πολιτική διαδήλωση, όπου χιλιάδες φοιτητές, εργαζόμενοι και πολίτες, φώναζαν συνθήματα κατά της βασιλικής παρέμβασης και υπέρ της λαϊκής κυριαρχίας, επιδεικνύοντας έτσι πώς η Αριστερά παρέμενε καθοριστική δύναμη πίσω από το κίνημα των Ιουλιανών.
Το κίνημα νεολαίας στα Ιουλιανά φαίνεται να έχει αποτινάξει το βαρύ κλίμα που είχε κληροδοτήσει ο εμφύλιος καθώς και τον αντικομμουνισμό. Οι νεολαιίστικες οργανώσεις ενώ έδωσαν πολιτική μάχη για να αποκαταστήσουν την Αριστερά σε δυσμενείς συσχετισμούς δεν κατάφεραν να δώσουν κοινή κατεύθυνση ανατροπής και υπέρβασης του πλαισίου της «δημοκρατικής ομαλότητας» στους αγώνες της νεολαίας. Αυτές όμως οι μάχες και η συλλογική αγωνιστική εμπειρία ήταν που περίπου μια δεκαετία αργότερα, θα τροφοδοτούσαν την αντιδικτατορική/αντιιμπεριαλιστική εξέγερση του Πολυτεχνείου.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 12-13 Ιουλίου 2025
