Παναγιώτης Ξοπλίδης
Η κοινωνική θύελλα που ξέσπασε με αφορμή το έγκλημα στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, πριν τρεις μήνες, παράγει ήδη πολιτικά αποτελέσματα, όπως δείχνει και η παραίτηση του πρωθυπουργού. Αποστάσεις του κινήματος από την αντιπολίτευση, η οποία αντιμετωπίζεται ως η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος.
Οι συνεχιζόμενες κινητοποιήσεις στη Σερβία, με αιχμή τις φοιτητικές καταλήψεις, προκάλεσαν την παραίτηση του πρωθυπουργού Μίλος Βούτσεβιτς. Τρεις μήνες μετά τη θανατηφόρα κατάρρευση θόλου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, το καθεστώς του προέδρου Αλεξάνταρ Βούσιτς αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη κρίση της 12χρόνης θητείας του. Η παραίτηση είχε ως αφορμή τις βίαιες παρακρατικές επιθέσεις σε ομάδες φοιτητών στο Νόβι Σαντ καθώς, σύμφωνα με τα θύματα, οι δράστες προέρχονταν από τις εγκαταστάσεις του κυβερνώντος Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος, SNS. Μερικοί από τους φοιτητές δέχθηκαν επίθεση ενώ σχεδίαζαν σε κάδο μπροστά από γραφεία του κόμματος, καλώντας σε διαδηλώσεις.
Η κυβερνητική κρίση μπορεί πλέον να επιλυθεί με πρόωρες βουλευτικές εκλογές, μια κλασική μέθοδος «αποσυμπίεσης» κοινωνικών κινημάτων. Σημειώνεται, άλλωστε, ότι στη Σερβία η θέση του πρωθυπουργού έχει μικρή δύναμη και ο Βούσιτς ελπίζει ότι θα επιβιώσει λόγω της ανυποληψίας της αντιπολίτευσης που προβάλλεται ως «φιλοδυτική». Το μέγεθος, η διάρκεια και οι μορφές του κινήματος δείχνουν, όμως, ότι εκτός της γεωπολιτικής, υπάρχουν και οι κοινωνικές ανάγκες σε κάθε χώρα.
Οι αρχικές διαμαρτυρίες ενάντια στη διαφθορά έφθιναν, αλλά οι φοιτητικές κινητοποιήσεις γιγαντώθηκαν μετά τις 22 Νοέμβρη όταν φοιτητές δέχτηκαν επίθεση μπροστά από τη Σχολή Καλών Τεχνών του Βελιγραδίου. Οι διεκδικήσεις τους αφορούσαν πλέον την κρατική και παρακρατική βία, την παύση των διώξεων σε βάρος των διαμαρτυρόμενων, αλλά και αύξηση κατά 20% στον προϋπολογισμό για την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Οι φοιτητές της Σχολής Καλών Τεχνών αποφάσισαν να καταλάβουν το κτίριο της σχολής τους και να σταματήσουν κάθε δραστηριότητα. Ακολουθώντας το παράδειγμά τους, φοιτητές πολλών άλλων σχολών κατέλαβαν την πρυτανεία του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου. Από τα μέσα Δεκέμβρη, 85 σχολές (συμπεριλαμβανομένου ενός ιδιωτικού ιδρύματος) και ολόκληρα πανεπιστήμια βρίσκονται υπό κατάληψη στο μεγαλύτερο φοιτητικό κίνημα μετά το γιουγκοσλαβικό 1968.
Οι δυο γέφυρες του Νόβι Σαντ μπλοκαρισμένες! 3 μήνες μετά το πολύνεκρο δυστύχημα στο σιδ/μικό σταθμό της πόλης χιλιάδες κόσμου στη 2η μεγαλύτερη σερβική πόλη, μπλόκαραν τις 2 γέφυρες που περνούν πάνω απ’ τον Δούναβη ενώνοντας το Νόβι Σαντ με την υπόλοιπη χώρα#antireport #Τεμπη pic.twitter.com/Hk3fGtseS2
— Μένουμε Ενεργοί – Ενημέρωση, Αγώνας, Αλληλεγγύη (@menoume_energoi) February 1, 2025
Πρωταγωνιστούν οι φοιτητές, ενεργή και μαζική συμμετοχή από εκπαιδευτικούς, αγρότες και άλλες κοινωνικές ομάδες
Η κυβέρνηση προσπάθησε να κατευνάσει το κίνημα στη διάρκεια των Χριστουγέννων, αποφασίζοντας οι χειμερινές διακοπές σε δημοτικά και λύκεια να ξεκινήσουν μια εβδομάδα νωρίτερα από το προγραμματισμένο. Ταυτόχρονα, ο πρόεδρος ανακοίνωσε ότι θα εισαχθεί ένα πρόγραμμα επιδότησης της στέγασης για νέους κάτω των 35 ετών, ενώ ο δήμαρχος Βελιγραδίου υποσχέθηκε δωρεάν δημόσια συγκοινωνία στην πρωτεύουσα. Όμως, αυτή η προσπάθεια έπεσε στο κενό και η επιστροφή από τις διακοπές έφερε νέα ορμή στο κίνημα. Στον αγώνα μπήκαν Λύκεια και εκπαιδευτικοί, οι οποίοι απεργούσαν ζητώντας καλύτερες αμοιβές επί εβδομάδες πριν ξεσπάσει το φοιτητικό κίνημα. Στους αποκλεισμούς δρόμων συμμετέχουν πλέον και αγρότες, ειδικά από τη δυτική Σερβία που βρίσκεται σε συνεχή αναβρασμό ενάντια στα κυβερνητικά σχέδια να επιτρέψουν στην πολυεθνική Rio Tinto να κατασκευάσει ένα ρυπογόνο ορυχείο λιθίου σε εύφορη και πλούσια σε νερό γεωργική γη.
Η σερβική κοινωνία, μετά από δεκαετίες πολιτικής απάθειας και εκλογών με συμμετοχή μικρότερη του 50%, καταλαβαίνει ότι κάτι σημαντικό συμβαίνει κι ότι έχουν δύναμη. Τα φιλοδυτικά και εθνικιστικά κόμματα της αντιπολίτευσης προσπαθούν να εμπλακούν, ωστόσο δεν έχουν καμία αξιοπιστία. Το τρέχον κίνημα ξεφεύγει από το συνηθισμένο σενάριο που κρίνεται με όρους «έγχρωμης επανάστασης». Προβάλλεται ελάχιστα από τα δυτικά ΜΜΕ, σε αντίθεση με τις στημένες κινητοποιήσεις σε χώρες όπως η Γεωργία και η Σλοβακία. Άλλωστε, ο Βούσιτς, παρά τις καλές σχέσεις με Κίνα και Ρωσία, παίζει έντεχνα σε διπλό ταμπλό. Επί των ημερών του, η διαδικασία ένταξης στην ΕΕ έχει φθάσει σε πολύ προχωρημένο σημείο, ενώ ορυχεία και βιομηχανίες έχουν παραχωρηθεί σε δυτικές εταιρίες.
Το φοιτητικό κίνημα είναι σκεπτικιστικό απέναντι στην αντιπολίτευση, με τις διεκδικήσεις του να παίρνουν αποστάσεις από τα φιλοδυτικά και εθνικιστικά κόμματα. Η ευρύτερη κοινωνική διαμαρτυρία εμπνέεται από τις ανυποχώρητες κι εκτός πλαισίου φοιτητικές δράσεις που βλέπουν το καθεστώς και την αντιπολίτευση περισσότερο ως δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Σε αυτό το φόντο, το κίνημα έχει ήδη αποδείξει ότι είναι μια υπολογίσιμη δύναμη που μπορεί να γεννήσει μια βαθύτερη και πιο πολιτική ριζοσπαστικοποίηση. Παρά την παραίτηση της κυβέρνησης, οι φοιτητές προγραμματίζουν συνέχεια των κινητοποιήσεων με πρώτο σταθμό την επέτειο των 3 μηνών από το έγκλημα στο Νόβι Σαντ.
Τα προηγούμενα «κόλπα» των αρχών ενάντια στα κοινωνικά κινήματα με κατηγορίες περί ξένων μισθοφόρων δεν απέφεραν τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Αν η τωρινή πολιτική κρίση μετατραπεί σε κάτι που θα σπάσει τα όρια της διαμαρτυρίας, είναι τώρα το ζητούμενο.
Na večerašnjem protestu pod nazivom “Naše pravo da znamo sve” ispred RTS, okupilo se između 53.000-55.000 ljudi. pic.twitter.com/ImjQv8SovS
— Arhiv javnih skupova (@javniskupovi) January 17, 2025
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 1-2 Φεβρουαρίου
