Γιάννης Ελαφρός
15,10°C ήταν η παγκόσμια μέση θερμοκρασία το 2024, δηλαδή 1,60°C πάνω από τη θερμοκρασία την περίοδο 1850-1900, που ορίζεται ως προβιομηχανικό επίπεδο. Το 2024 ήταν 0,12°C πιο ζεστό από το 2023, που ήταν η προηγούμενη πιο θερμή χρονιά και κατά 0,72°C πάνω από τον μέσο όρο 1991-2020.
Το 44% του πλανήτη επηρεάστηκε από «ισχυρό» έως «ακραίο θερμικό στρες» στις 10 Ιουλίου 2024, ένα νέο μέγιστο ρεκόρ, που ξεπέρασε κατά 5% τις προηγούμενες καταγραφές. Οι ακραίες θερμοκρασίες και η υψηλή υγρασία συμβάλλουν σε αυξημένα επίπεδα θερμικής καταπόνησης του πληθυσμού.
422 μέρη στο εκατομμύριο (ppm) ήταν οι συγκεντρώσεις CO2 στην ατμόσφαιρα το 2024, με αύξηση 0,7% από το 2023. Το 1980 οι συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα ήταν 338 ppm, το 1990 354 ppm, το 2000 369 ppm, τ0 2015 399 ppm.
17,16 τόνους ισοδύναμου διοξειδίου του άνθρακα εξέπεμψε το 2023 κάθε κάτοικος των ΗΠΑ, της πιο ρυπογόνου κοινωνίας-οικονομίας. Στην Κίνα η αντίστοιχη ποσότητα είναι 9,82 τόνοι ανά κάτοικο, στην ΕΕ 6,89 και σε επίπεδο πλανήτη 6,65.
Η προεδρία Τραμπ απογειώνει τον καπιταλιστικό ανταγωνισμό και καίει κάθε ρύθμιση
Την Παρασκευή το ευρωπαϊκό πρόγραμμα για την κλιματική αλλαγή Copernicus ανακοίνωσε πως το 2024 ήταν το θερμότερο έτος στον πλανήτη από το 1850 και πως για πρώτη χρονιά η μέση ετήσια θερμοκρασία της Γης ήταν 1,5 βαθμό Κελσίου πάνω από τα επίπεδα της προβιομηχανικής εποχής. Ξεπεράστηκε πολύ νωρίς το όριο που είχε τεθεί με τη συμφωνία του Παρισιού τον Νοέμβριο του 2015, δηλαδή να μην ξεπεράσει η άνοδος της θερμοκρασίας τον 1,5 °C (ή τους 2 °C στη χειρότερη εκδοχή), με κίνδυνο να οδηγηθεί ο πλανήτης σε γενικευμένη κλιματική απορρύθμιση με έντονα καιρικά φαινόμενα και καταστροφές. Πολύ σημαντικό είναι και ένα άλλο σημείο της ανακοίνωσης του Copernicus: Τα δέκα πιο καυτά έτη είναι τα δέκα τελευταία! Καταγράφεται έτσι ολοκάθαρα πως υπάρχει μια διαρκής τάση ανόδου της θερμοκρασίας και όχι τυχαίες αποκλίσεις προς τη μια ή την άλλη κατάσταση.
Ανάλογη είναι η εικόνα και στην Ελλάδα, καθώς το 2024 ήταν το θερμότερο έτος (σύμφωνα με την ομάδα meteo του Εθνικού Αστεροσκοπείου). Οι αφόρητοι παρατεταμένοι καύσωνες, ο χειμώνας χωρίς χιόνια και η ξηρασία που διακόπτεται από έντονες καταιγίδες (και πιο συχνά φαινόμενα τύπου Daniel) γίνονται πλέον μέρος της καθημερινότητας, πλήττοντας ιδιαίτερα τις συνθήκες ζωής των εργαζομένων και ειδικά των φτωχότερων στρωμάτων.
Η κλιματική κρίση που εξελίσσεται είναι ένα παγκόσμιο έγκλημα του καπιταλιστικού συστήματος, αποτέλεσμα της αδηφάγας ανάπτυξης, που δεν μπορεί να υπάρξει παρά μόνο λεηλατώντας τον εργαζόμενο άνθρωπο και τη φύση. Το φαινόμενο του θερμοκηπίου, που οδηγεί στην υπερθέρμανση της Γης, τροφοδοτείται από τις συγκεντρώσεις των αερίων του θερμοκηπίου (διοξείδιο του άνθρακα, μεθάνιο κ.α.) στην ατμόσφαιρα. Το 2024 οι συγκεντρώσεις CO2 ήταν 422 μέρη στο εκατομμύριο (ppm), όταν το 1990 ήταν 354 ppm και το 2015 399 ppm.
Στα εννιά χρόνια που έχουν περάσει από το Παρίσι η συντριπτική πλειονότητα των κρατών δεν διαμόρφωσαν τα κατάλληλα σχέδια για τη συγκράτηση των εκπομπών. Σύμφωνα με εκτίμηση του ΟΗΕ, ακόμα κι αν εφαρμοστούν στην εντέλεια οι κρατικές πολιτικές η θερμοκρασία του πλανήτη θα αυξηθεί τουλάχιστον 2,6 oC. Παρά τις εκκλήσεις του διεθνούς οργανισμού μόνο ένα κράτος βελτίωσε το πρόγραμμά του το 2021, παρότι εκτιμάται πως 11 από τα μέλη του G20 βρίσκονται εκτός στόχων.
Η όξυνση του διεθνούς καπιταλιστικού ανταγωνισμού, που έχει πάρει μάλιστα και πολεμικές διαστάσεις, βυθίζει τις προσπάθειες ρύθμισης. Κάθε καπιταλιστικό κράτος κοιτάει να αξιοποιήσει τα ενεργειακά, τεχνολογικά και οικονομικά του πλεονεκτήματα σε βάρος των ανταγωνιστών του, αλλά και του πλανήτη, της ανθρωπότητας και ειδικά της εργατικής τάξης και των φτωχών που πληρώνουν βαριά τις συνέπειες. Η κατάσταση αναμένεται να γίνει ακόμα πιο ανεξέλεγκτη με την ανάληψη της προεδρίας από τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει πει πως θα βγάλει τις ΗΠΑ από τη Συμφωνία του Παρισιού και θα ανάψει πράσινο φως για μεγάλη ανάπτυξη των εξορύξεων στη βόρεια Αμερική. Ας σημειωθεί πως ήδη οι ΗΠΑ είναι η μεγαλύτερη παραγωγός πετρελαίου στον κόσμο, ξεπερνώντας τη Σαουδική Αραβία και τη Ρωσία! Προφανώς μια τέτοια απόφαση της αμερικανικής κυβέρνησης θα οδηγήσει σε κατάρρευση των όποιων συμφωνιών και σε γενίκευση του ανταγωνισμού. Ήδη οι πολυεθνικές ορυκτών καυσίμων στρέφουν τις επενδύσεις τους ξανά στις εξορύξεις, υποβαθμίζοντας τις κινήσεις τους προς την «πράσινη ενέργεια», καθώς σε πετρέλαιο και ορυκτό αέριο καταγράφονται μεγαλύτερα κέρδη.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανιζόταν ως φανατικός υποστηρικτής της Συμφωνίας του Παρισιού και της «πράσινης μετάβασης», κάνοντας την ανάγκη φιλοτιμία, αφού δεν διαθέτει επαρκείς πόρους ορυκτών καυσίμων και η μόνη δυνατότητα να αντέξει στον ενεργειακό ανταγωνισμό ήταν η απόκτηση πλεονεκτήματος στις τεχνολογίες και τις εφαρμογές των ανανεώσιμων πηγών και των άλλων «πράσινων» μορφών, αν και όχι μη καταστροφικών, όπως οι αποψιλώσεις δασών για βιοκαύσιμα. Σήμερα, η ΕΕ οδηγείται να αγοράζει μαζικά το ακριβό LNG των ΗΠΑ…
Κρίσιμο είναι το ποιός πληρώνει τα μέτρα για την ανάσχεση της κλιματικής αλλαγής, αλλά και τις συνέπειες των έντονων και ακραίων καιρικών φαινομένων. Οι κυβερνήσεις στην ΕΕ (και όχι μόνο) ρίχνουν τα βάρη στον λαό, με πανάκριβο ρεύμα, «πράσινα τέλη», «περιβαλλοντικούς φόρους» κλπ., στον ίδιο κόσμο που βουλιάζει στις πλημμύρες και υποφέρει σε σπίτια ενεργειακά σουρωτήρια. Ο αγώνας να πληρώσει το κεφάλαιο, κι ακόμα περισσότερο τα μονοπώλια της ενέργειας που έβγαλαν τεράστια κέρδη δεκαετίες, είναι κομβικός. Όπως και η συνολική πάλη για την αντικαπιταλιστική ανατροπή για «να αλλάξει το σύστημα και όχι το κλίμα».
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 11-12 Ιανουαρίου
