Προκόπης Παπαστράτης, Ομότιμος καθηγητής Ιστορίας
Προς τον κόκκινο Δεκέμβρη του ΄44
Η αιτία της σύγκρουσης του Δεκέμβρη πηγάζει από τη βασική πολιτική της αγγλικής κυβέρνησης να αποκαταστήσει την επιρροή της στην Ελλάδα μετά την απελευθέρωση. Στο πλαίσιο αυτό η ανάπτυξη της ένοπλης Αντίστασης και η κυριαρχία του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ στο αναπτυσσόμενο αυτό κίνημα, εξελίσσεται στο κύριο πρόβλημα των Άγγλων. Από το 1943 και μετά, με μια σειρά πολιτικών και στρατιωτικών κινήσεων κι ελιγμών, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ προετοιμάζει την εξουδετέρωση του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ.
Η αιτία της σύγκρουσης του Δεκέμβρη πηγάζει από τη βασική πολιτική της αγγλικής κυβέρνησης να αποκαταστήσει την επιρροή της στην Ελλάδα μετά την απελευθέρωση. Στο πλαίσιο αυτό η γένεση και ανάπτυξη της ένοπλης Αντίστασης εξελίσσεται στο κύριο πρόβλημα των Άγγλων, ιδιαίτερα μάλιστα όταν στο αναπτυσσόμενο αυτό κίνημα κυριαρχεί το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ.
Η επιτυχημένη ολοκλήρωση του σχεδίου παραπλάνησης των Γερμανών ότι η συμμαχική απόβαση στη Σικελία θα γίνει στην Ελλάδα τον Ιούλιο του 1943 (Επιχείρηση Animals), με την καθοριστική συμμετοχή του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, συνιστά τομή στις σχέσεις του με την Αγγλία. Το καλοκαίρι του 1943 το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ από επιχειρησιακά αναγκαίο για τους Άγγλους μετατρέπεται σε πολιτικό πρόβλημα. Η ιδανική λύση γι’ αυτό το ζήτημα, την οποία προτείνει ο Τσόρτσιλ, είναι συμμαχική απόβαση στην Ελλάδα και στα Βαλκάνια, ώστε ο ΕΛΑΣ, ως τμήμα του συμμαχικού στρατού, να μη συνιστά πλέον πολιτικό κίνδυνο. Η άρνηση των Ρούσβελτ και Στάλιν στη Διάσκεψη του Κεμπέκ του Καναδά τον Αύγουστο του 1943 καθιστά κατανοητό στους Άγγλους ότι δεν μπορούν να εξουδετερώσουν την απειλή του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ κατά την Απελευθέρωση με στρατιωτικά μέσα.
Για την αποκατάσταση της βρετανικής επιρροής στην Ελλάδα επιλέγεται αναγκαστικά η πολιτική λύση που θα οδηγήσει, τελικά, στη συγκρότηση της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου.
Το ζήτημα της αποστολής μίας, έστω περιορισμένης αριθμητικά και ελαφρά εξοπλισμένης, αγγλικής στρατιωτικής δύναμης στην κρίσιμη περίοδο της Απελευθέρωσης το επαναφέρει o Τσόρτσιλ στα τέλη Σεπτέμβρη 1943.
Αυτή όμως η αποστολή , αρχικά 5.000 ανδρών, έχει καθαρά πολιτική σημασία γιατί η προοπτική σύγκρουσης με τις υπέρτερες δυνάμεις του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ έχει αποκλειστεί για αυτονόητους πολιτικούς και στρατιωτικούς λόγους. Για να το επιτύχει αυτό η αγγλική κυβέρνηση απαιτείται η δημιουργία ενός πολιτικού αντίβαρου στην διευρυνόμενη επιρροή του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Με τη συνεργασία της Κυβέρνησης Εξορίας του Τσουδερού θα καταφύγει στους παλαιούς αστικούς πολιτικούς ηγέτες στην κατεχόμενη Αθήνα. Αυτοί από «παλαιά συμμορία» (old gang), όπως μέχρι τότε τους χαρακτηρίζει το Φορέιν Όφις, προβιβάζονται στο επίπεδο του συνομιλητή της κυβέρνησης Τσουδερού με στόχο τη διεύρυνσή της, ώστε η τελευταία να διαπραγματευθεί από θέση ισχύος με το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ όταν του προσφέρει μία ή δύο θέσεις στην αντιπροσωπευτική κυβέρνηση που θα σχηματιστεί.
Τη συγκρότηση από το ΕΑΜ της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης- ΠΕΕΑ (της Κυβέρνησης του Βουνού) τον Μάρτιο του 1944 ακολουθεί η άμεσα συνδεδεμένη με αυτή πολιτική και στρατιωτική κρίση τον Απρίλιο του 1944.
Ο Βρετανός τοποτηρητής Λίπερ και τυπικά πρεσβευτής στην Ελληνική Κυβέρνηση Εξορίας εξωθεί τον Σοφοκλή Βενιζέλο από την πρωθυπουργία με τη συναίνεση του Γεώργιου. Στη θέση του τοποθετεί τον Παπανδρέου, φιλόδοξο και ως εκ τούτου πειθήνιο στα κελεύσματά του, για να διευθύνει το Συνέδριο του Λιβάνου, που συνέρχεται σε χώρο απόλυτα ελεγχόμενο και αποκλεισμένο από τις αγγλικές υπηρεσίες. Σε αυτό μεθοδεύεται η συγκρότηση ενός κοινού μετώπου των αστικών πολιτικών δυνάμεων απέναντι στις αντιπροσωπείες ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, ΚΚΕ και ΠΕΕΑ. Ουσιαστικά μεθοδεύεται η επιστροφή μιας απελευθερωμένης Ελλάδας στο προπολεμικό αστικό κοινοβουλευτικό καθεστώς.
Στόχος του Γ. Παπανδρέου και των Άγγλων συνεργών του είναι ο αφοπλισμός του ΕΛΑΣ
Η απόφαση του ΚΚΕ να ακολουθήσει την πολιτική του Λαϊκού Μετώπου καθορίζει τις αποφάσεις του από την αρχή της Κατοχής. Αυτό προκύπτει από την προσπάθεια του να διευρυνθεί το ΕΑΜ με αστικά κόμματα, με την αποστολή των αντιπροσώπων του στο Συνέδριο του Λιβάνου και τελικά τη συμμετοχή του στην Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας. Το ΚΚΕ οπωσδήποτε γνώριζε ότι η ευθύνη των υπουργείων που αποδέχθηκε θα υπομόνευε την αξιοπιστία των υπουργών του στη προσπάθεια τους να επιλύσουν τα ανυπέρβλητα προβλήματα μιας καταστραμμένης Ελλάδας. Τα στελέχη του ΚΚΕ που διαφωνούν με αυτή την πολιτική υπακούουν ως συνεπείς κομμουνιστές στην ηγεσία, που κρίνει και αποφασίζει με όσα γνωρίζει στη συγκεκριμένη χρονική συγκυρία. Οι πολιτικοί αντίπαλοι τους μέσα στην κυβέρνηση θεωρούν την τήρηση των συμφωνηθέντων ως πολιτικές ήττες των δυνάμεων του ΕΑΜ.
Τα κεφάλαια του Εθνικού Συμβολαίου που υπογράφεται στο Λίβανο θέτουν τις βάσεις για την ανασυγκρότηση μιας δίκαιης κοινωνίας και την τιμωρία των προδοτών. Ταυτόχρονα όμως τα κεφάλαια αυτά χρησιμεύουν ως πειστήριο ειλικρίνειας των αστικών πολιτικών δυνάμεων, αλλά και εισιτήριο απρόσκοπτης επιστροφής τους στο πολιτικό προσκήνιο. Γι΄ αυτό επαναλαμβάνονται στον Λόγο της Απελευθέρωσης από τον Παπανδρέου.
Οι διαβεβαιώσεις του επιλεγμένα λογολάγνου πρωθυπουργού ότι «η Εθνική Νέμεσις θα είναι αδυσώπητος και εμπνευστής των ποινών θα είναι η συνείδηση του Έθνους» διατυπώνονται για να διαψευστούν, γιατί ο Παπανδρέου γνωρίζει ότι ψεύδεται. Στόχος του όπως και των Άγγλων συνεργών του είναι ο αφοπλισμός του ΕΛΑΣ.
Τα Τάγματα Ασφαλείας της Πελοποννήσου που παραδόθηκαν προωθούνται σταδιακά για να ενωθούν με τα υπόλοιπα της Αθήνας και τις βρετανικές δυνάμεις που καταφθάνουν εκεί. Παράλληλα η Ταξιαρχία του Ρίμινι έρχεται εσπευσμένα στην Αθήνα στις 9 Νοεμβρίου. Με προσωπική του παρέμβαση ο Τσόρτσιλ ορίζει να μη διστάσει να ανοίξει πυρ όπου είναι αναγκαίο. Όπως συμπληρώνει στον υπουργό Εξωτερικών Ίντεν «περιμένω ανοικτή σύγκρουση με το ΕΑΜ και δεν πρέπει να τη φοβόμαστε, υπό την προϋπόθεση ότι έχουμε διαλέξει με προσοχή το έδαφος».
Το πρωινό της 3ης Δεκεμβρίου 1944 ο Βρετανός αντισυνταγματάρχης Wilfred Byford Jones παρακολουθεί από το πεζοδρόμιο, μπροστά στο κτήριο της Αστυνομίας, τη διαδήλωση που τον έχει πλησιάσει στα 24 μέτρα: «….Η αστυνομική διμοιρία από πάνω μας άδειασε τα όπλα της επάνω στη διαδήλωση …. Άντρες, γυναίκες και παιδιά που λίγο νωρίτερα φώναζαν και γελούσαν, γεμάτοι ψυχή και περηφάνεια, κουνώντας τις σημαίες τους, και τις σημαίες μας, έπεσαν στο έδαφος, με το αίμα να στάζει από τα κεφάλια και τα σώματα τους στο οδόστρωμα ή στις σημαίες που κρατούσαν. Δεν θα ξεχάσω ποτέ αυτή τη σκηνή. Μία νέα κοπέλα με λευκή μπλούζα που σιγά σιγά κοκκίνιζε από το αίμα στο στήθος της…»
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 7-8 Δεκεμβρίου
Δεκεμβριανά: Το χρονικό μιας αναπόφευκτης σύγκρουσης για την εξουσία
