Έκτωρ Ξαβιέ Δελαστίκ
Η πολιτική σύλληψη Ντούροφ
Πολιτικό προσεισμό αποτελεί η σύλληψη του Πάβελ Ντούροφ, επικεφαλή της εφαρμογής Telegram από τις Γαλλικές αρχές. Ο (πολιτικός πραξικοπηματίας) Μακρόν δήλωσε πως «Η σύλληψη του προέδρου του Telegram […] αποτελεί μέρος εν εξελίξει δικαστικής έρευνας. Δεν είναι σε καμμία περίπτωση πολιτική απόφαση.» [α]. Πρόκειται για πλήρη αντιστροφή της πραγματικότητας. Το κατηγορητήριο συμπεριλαμβάνει βαρύτατες κατηγορίες, όπως «συνενοχή στη διαχείριση ηλεκτρονικής πλατφόρμας που επέτρεψε παράνομες συναλλαγές οργανωμένης ομάδας», διακίνηση παιδικής πορνογραφίας, διακίνηση ναρκωτικών και άρνηση της Telegram να μοιραστεί πληροφορίες ή έγγραφα με τις Αρχές.
Μιλούμε για πολιτικό προσεισμό επειδή ούτε μία από τις κατηγορίες δεν αφορά τον ίδιο το Ντούροφ: όλες αφορούν επικοινωνίες, κινήσεις και συναλλαγές χρηστών της εφαρμογής μεταξύ τους. Η καινοτομία της σύλληψης βρίσκεται στο ότι η δίωξη ξεκινά από τον επικεφαλής της εταιρίας αντί της ίδιας της εταιρίας, καθώς οι ανακριτικές αρχές επιβεβαιώνουν πως «σε αυτό το στάδιο είναι ο μοναδικός άνθρωπος που εμπλέκεται σε αυτήν την υπόθεση» [β]. Πρέπει λοιπόν να μιλήσουμε για (επιτέλους) προσωπική λογοδοσία ανώτερων στελεχών ή για πολιτική δίωξη; Πρέπει άραγε να διαλέξουμε;
Ανάλογες προσωπικές, δημόσιες διώξεις είναι σχεδόν ανύπαρκτες. Ακόμα και στην περίπτωση της Purdue Pharma στις Η.Π.Α., με επιβεβαιωμένο ρόλο στη δημιουργία της κρίσης των οπιοειδών και στο θάνατο >500.000 ανθρώπων από υπερβολική δόση, οι ιδιοκτήτες δικάστηκαν μόνο για αδικήματα στα οποία εμπλέκονταν άμεσα. Μία από τις πολιτικές αιτίες της δίωξης ίσως είναι η χρήση του από ρώσους στρατιώτες και αξιωματούχους, όπως σχολίασε η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου του Μάαστριχτ Μαριέλ Βάιερμαρς στο France24 [γ]. Σημαντικότερο όμως είναι το γεγονός ότι δίωξη της εφαρμογής και πιέσεις ώστε να προβεί σε δοσιλογισμό προς τις αρχές είχε δεχθεί η Telegram και από τη Ρωσία το 2011-2012 [δ], καθώς και προσπάθεια απαγόρευσης το 2018 [β].
Κατά την εκτίμησή μας, πρόκειται για μια κίνηση που ανεξαρτήτως δημοσίων δηλώσεων θα δουν με καλό μάτι όλες οι αστικές τάξεις που αντιλαμβάνονται τα στρατηγικά τους συμφέροντα.
Οικονομία της κρυπτογράφησης
Από την εποχή της έκρηξης του διαδικτύου, η κρυπτογραφία αποτελεί το βασικότερο πυλώνα της καπιταλιστικής οικονομίας. Με αφορμή τη σύλληψη του Πάβελ Ντούροφ, διευθυντικού στελέχους της Telegram, πρέπει να μιλήσουμε για την κρυπτογραφία και από πλευράς πολιτικής οικονομίας. Η κρυπτογραφημένη επικοινωνία αποτελεί ένα μικρό μόνο μέρος του κλάδου και συχνά καθορίζεται από τις γενικές του εξελίξεις.
Πριν την ένταξη του χρηματοπιστωτικού τομέα στο διαδίκτυο, η ασφαλής επικοινωνία επιχειρηματικών πληροφοριών ήταν εν πολλοίς υλικό ζήτημα. Η υποκλοπή αφορούσε φυσικά αρχεία, μαγνητικούς δίσκους, ή τη «συνακρόαση» σε κάποια εταιρική γραμμή. Η εποχή του διαδικτύου ελαχιστοποίησε τα υλικά κόστη επικοινωνίας, αλλά δημιούργησε την αναγκαιότητα κρυπτογράφησης σχεδόν κάθε πράξης. Οι μεγαλύτερες διατραπεζικές μετακινήσεις κεφαλαίων είναι κρυπτογραφημένες για εταιρικούς λόγους και καθορίζουν τις πορείες ολόκληρων οικονομιών. Η συνεχής αγοραπωλησία των προσωπικών δεδομένων μας κρυπτογραφείται για να μην υπάρχουν διαρροές κερδών και της τεράστιας πολιτικής δύναμης που περιέχουν. Τα καθημερινά μας ψώνια με κάρτα στο σουπερμάρκετ βασίζονται στην κρυπτογράφηση πολλών στοιχείων μας και σε πρωτόκολλα που πρωτοαναπτύχθηκαν μέσα από την έκρηξη της ηλεκτρονικής πορνογραφίας τη δεκαετία του 2000 [ε].
Συνειδητοποιούμε πως τα 13.5 δισ. δολλάρια που αποτιμούνταν ο τομέας της κρυπτογραφίας για το 2022 είναι συγκριτικά μικρό νούμερο. Όμως η σημαντικότητα της κρυπτογράφησης για τους υπεργίγαντες της οικονομίας εξηγεί τις συστημικές αντιστάσεις που υπάρχουν στις απαιτήσεις κυβερνήσεων. Κάθε συσκευή και επικοινωνία μπορεί να παρακολουθηθεί στοχευμένα (βλέπε Pegasus [στ] [ζ], Predator [η]), αλλά με μεγάλο κόστος και μόνο σε μικρή κλίμακα. Έτσι, κρατικές και ιδιωτικές αρχές απαιτούν ένα φθηνό «αντικλείδι» για κάθε πρόγραμμα επικοινωνίας. Στο χώρο του προγραμματισμού όμως δεν υπάρχει «αντικλείδι» που να ανοίγει «κάποιες» πόρτες. Από τη στιγμή που κατασκευαστεί ένα «αντικλείδι» στο λογισμικό μιας εταιρίας, όλες οι πόρτες που προστατεύει θεωρούνται ανοιχτές για όλους, καθώς είναι θέμα χρόνου η ανακάλυψή του από ειδικευμένους χάκερ, κρατικούς ή ιδιωτικούς.
Το πολιτικό ζήτημα της κρυπτογραφημένης επικοινωνίας
Εδώ βρίσκεται η καρδιά του ζητήματος που αφορά όλες τις εταιρίες που παρέχουν κρυπτογράφηση επικοινωνιών (Telegram, WhatsApp και πολλές άλλες). Τη στιγμή που θα δεχτούν να αποκρυπτογραφούν μηνύματα του κοινού τους, εξαφανίζεται ο λόγος ύπαρξής τους. Κάτι τέτοιο ανοίγει τις πόρτες στην υποκλοπή τεράστιου όγκου ευαίσθητων πληροφοριών που αφορούν όχι μόνον απλούς χρήστες, αλλά και επικοινωνίες κρατικών και επιχειρηματικών στελεχών. Η διασημότερη από αυτές τις υποθέσεις αφορά τη χρόνια διαμάχη του αμερικανικού κράτους με την Apple [θ]. Το γεγονός ότι η Telegram χρησιμοποιείται από μεγάλο αριθμό χαμηλόβαθμων Ρώσων στρατιωτών ίσως να είναι ένας παράγοντας για τη στοχοποίηση της συγκεκριμένης εταιρίας έναντι άλλων ομοειδών της.
Γιατί τα κράτη απαιτούν πρόσβασηστα κρυπτογραφημένα δίκτυα και τι σημαίνει αυτό για οικονομία και ιδιωτικότητα
Η προσβάσιμη στο κοινό κρυπτογραφημένη επικοινωνία έφερε τις πιο επιθετικές, βρώμικες και φασιστικές γωνιές του διαδικτύου πιο κοντά στην επιφάνεια. Βρισκόμαστε σε θέση να γνωρίζουμε πως κυκλώματα διακίνησης εκδικητικού πορνό, βίντεο από πολεμικές ζώνες και κακοποίησης ανθρώπων και ζώων επιλέγουν αυτές τις εφαρμογές για να ανθίσουν, ενώ παλαιότερα ήταν πολύ πιο δύσκολο να τα «βρει» κάποιο ενδιαφερόμενο πρόσωπο. Πως μέσω τέτοιων ομάδων διακινείται προπαγανδιστικό υλικό [ι] και πως χρήστες διαμοιράζονται υλικό που στοιχειοθετεί παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου από τις ελληνικές αρχές. Χωρίς την ευπρόσιτη κρυπτογράφηση, οι ομάδες αυτές δε θα εξαφανιστούν αλλά θα μετακινηθούν στα πιο «αφανή» λημέρια που γνωρίζουμε από τις προηγούμενες δεκαετίες.
Τα αδιαμφισβήτητα αυτά γεγονότα μπορούν να δικαιολογήσουν την άρση κάθε δικαιώματος στην ιδιωτικότητα της επικοινωνίας; Το αρνούμαστε. Η κρυπτογραφημένη επικοινωνία έχει πρωτοστατήσει μέχρι σήμερα στην πληροφόρηση υπό το καθεστώς λογοκρισίας (βλέπε Αραβική Άνοιξη και δημοσιογραφική ενημέρωση παρά το ευρωπαϊκό εμπάργκο στα ρωσικά ΜΜΕ). Πολύ περισσότερο έχει επιτρέψει την προστασία πηγών και μαρτύρων, φέρνοντας στο φως στοιχεία-κλειδιά στην ερευνητική δημοσιογραφία. Πολύ περισσότερο όμως, το δικαίωμα των πολιτών στην ιδιωτικότητα πρέπει να είναι απαραβίαστο ως βασική αρχή. Η εμφύσηση της διαρκούς ανησυχίας πως κάποιος εποπτεύει και τις πιο ιδιωτικές μας στιγμές είναι ένα εξαιρετικό εργαλείο κοινωνικού ελέγχου και τσακίσματος της προσωπικότητας σε μεγάλη κλίμακα, το οποίο οφείλουμε να ξεδοντιάζουμε.
[α] X.com. X (formerly Twitter). Emmanuel Macron. https://x.com/EmmanuelMacron/status/1828077245606342672
[β] CBS Interactive. (2024, August 29). France hands telegram CEO Pavel Durov preliminary charges over alleged criminal activity on the App. CBS News. https://www.cbsnews.com/news/telegram-ceo-pavel-durov-france-preliminary-charges-latest-news-russia-uae/
[γ] Info-war (2024, September 1). Telegram: Φίμωση των social media με φόντο τη ρωσία – info-war. https://info-war.gr/telegram-fimosi-ton-social-media-me-fonto-ti-rosia/
[δ] Surk, B., & Charlton, A. (2024, August 29). Telegram CEO Durov faces preliminary charges in France of allowing crime on messaging app. AP News. https://apnews.com/article/france-telegram-pavel-durov-arrest-6e213d227458f330ed16e7fe221a696c
[ε] Stone, B. (2008, May 18). An e-commerce empire, from porn to puppies. The New York Times. https://www.nytimes.com/2008/05/18/technology/18gordo.html
[στ] About the pegasus project. (2024, May 23). Forbidden Stories. https://forbiddenstories.org/about-the-pegasus-project/
[ζ] Pegasus: The new global weapon for silencing journalists. (2024b, May 30). Forbidden Stories. https://forbiddenstories.org/pegasus-the-new-global-weapon-for-silencing-journalists/
[η] Predator files: Technical deep-dive into INTELLEXA Alliance’s surveillance products. Amnesty International Security Lab. (2024, March 28). https://securitylab.amnesty.org/latest/2023/10/technical-deep-dive-into-intellexa-alliance-surveillance-products/
[θ] Oliver, J. Encryption: Last Week Tonight with John Oliver (HBO). YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=zsjZ2r9Ygzw
[ι] Info-war. (2023, December 18). Ο ισραηλινός στρατός προωθεί φρικιαστικές εικόνες και βίντεο από τη Γάζα. https://info-war.gr/o-israilinos-stratos-proothei-frikias/
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν (7.9.24)
