Μάκης Γεωργιάδης
10 χρόνια συμπληρώνονται από τον θάνατο του Νέλσον Μαντέλα, του ηγέτη που έγινε παγκόσμιο σύμβολο του αγώνα ενάντια στο ρατσιστικό καθεστώς του απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική. Έμεινε φυλακισμένος για 27 χρόνια και ήταν ο πρώτος Μαύρος εκλεγμένος πρόεδρος της Ν. Αφρικής μετά τον τερματισμό του απαρτχάιντ. Οι φυλετικές διακρίσεις καταργήθηκαν, η καπιταλιστική βαρβαρότητα με ακραίες ανισότητες όμως παραμένει, η ανατροπή είναι πιο αναγκαία από ποτέ.
ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
1918, 18 Ιουλίου: Γεννιέται ο Νέλσον Μαντέλα σε χωριό της περιφέρειας Κέιπ Τάουν.
1961: Δικάζεται με την κατηγορία της προδοσίας και της απόπειρας ανατροπής του πολιτεύματος αλλά αθωώνεται.
1962: Καταδικάζεται σε ισόβια δεσμά με την κατηγορία της παράνομης εξόδου από τη χώρα.
1964: Φυλακίζεται στο νησί Ρόμπιν με δυνατότητα να λαμβάνει και να στέλνει γράμματα μια φορά το εξάμηνο και να δέχεται επισκέψεις μια φορά τον χρόνο για μισή ώρα.
1990, Φεβρουάριος: Ο Μαντέλα αποφυλακίζεται.
1993: Του απονέμεται το βραβείο Νόμπελ για την Ειρήνη, από κοινού με τον τότε πρόεδρο Φρεντερίκ ντε Κλερκ.
1994, 10 Μαΐου: Εκλέγεται πρώτος μη λευκός πρόεδρος της Νότιας Αφρικής.
2004: Αποσύρεται από τη δημόσια ζωή.
2013, 5 Δεκεμβρίου: Ο Νέλσον Μαντέλα πεθαίνει έπειτα από μακροχρόνια ασθένεια σε ηλικία 95 χρονών.
Στις 5 Δεκεμβρίου συμπληρώνονται δέκα χρόνια από το θάνατο του Νέλσον Μαντέλα. Ο Νοτιοαφρικανός αγωνιστής αγωνίστηκε σθεναρά για την ελευθερία και την κατάργηση των ρατσιστικών διακρίσεων, που είχε θεσπίσει το καθεστώς απαρτχάιντ μιας ισχνής μειονότητας λευκών αποικιοκρατών και έγινε το σύμβολο ενός ολόκληρου λαού και ευρύτερα. Γεννήθηκε στις 18 Ιουλίου του 1918 στο χωριό Κούνου στην περιφέρεια του Κέιπ Τάουν. Πριν πάρει το χριστιανικό του όνομα, Νέλσον, στην τοπική γλώσσα τον αποκαλούσαν Ραμαλάλα, που σημαίνει με μια έννοια ταραχοποιός, «αυτός που δεν κάθεται ήσυχα». Αναμφίβολα διαδραμάτισε, στα 95 χρόνια του βίου του, τον πλέον καταλυτικό ρόλο από οποιονδήποτε Αφρικανό ηγέτη στη διάρκεια του 20ου αιώνα.
Ο Μαντέλα διαμορφώθηκε ως προσωπικότητα σε μια χώρα γεμάτη ιδιαιτερότητες και με μια κοινωνική οργάνωση των αυτόχθονων πληθυσμών, η οποία παρέπεμπε περισσότερο σε «κοινοτικά συμβούλια». Οι γονείς του όντας αγράμματοι προσπάθησαν να τον στρέψουν προς την εκπαιδευτική διαδικασία και κυρίως η μητέρα του φρόντισε γι’ αυτό μέσω της Εκκλησίας των Μεθοδιστών. Η χριστιανική παιδεία και το βαθύ θρησκευτικό αίσθημα του νεαρού Μαντέλα διασταυρώθηκαν αργότερα στις μεγαλουπόλεις της Νότιας Αφρικής με την προσγείωση στη σκληρή πραγματικότητα τόσο του απαρτχάιντ όσο και των βαθιών ταξικών διαφορών που θα ανακάλυπτε καθώς θα προσπαθούσε να επιβιώσει. Το 1944 εντάσσεται στο Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο (ANC) και αρχίζει να συμμετέχει ενεργά στο κίνημα εναντίον του απαρτχάιντ και σταδιακά λόγω και των σπουδών στη νομική αποκτά πρωταγωνιστικό ρόλο. Στη δεκαετία του ’50 θα γίνει μέλος και του Κομμουνιστικού Κόμματος της Νότιας Αφρικής. Γεγονός το οποίο δεν παραδέχτηκε ποτέ ο ίδιος, ούτε καν στην αυτοβιογραφία του, αλλά αποκαλύφθηκε από τα αρχεία και τους ανθρώπους του ΚΚ. Ο Μαντέλα δεν ήταν απλό μέλος του κόμματος, αλλά και μέλος του εθνικού του συμβουλίου. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η ταυτόχρονη ένταξη του στο ΚΚ και το ANC, την εποχή που το κύρος και η αναγνωρισιμότητά του αυξάνονταν, έγινε σε συνθήκες ουσιαστικής παρανομίας και απόλυτης καταπίεσης. Ο Μαντέλα, μετά την καταδίκη του και τον εγκλεισμό του στις φυλακές υψίστης ασφαλείας του νησιού Ρόμπιν, ήδη από το 1964 μετατρεπόταν σε μια προσωπικότητα διεθνούς κύρους με πολλούς υποστηρικτές στη «δημοκρατική» Δύση…
Ο ίδιος αυτοχαρακτηριζόταν ως σοσιαλιστής και Αφρικανός εθνικιστής. Έτρεφε μεγάλο θαυμασμό για το κοινοβουλευτικό και το δικαστικό σύστημα της Βρετανίας, την ίδια ώρα που πίστευε σε μια αταξική κατά βάση κοινωνία και ασπαζόταν τον μαρξισμό. Εκείνη την εποχή, άλλωστε, υιοθέτησε τα συνθήματα για την κρατικοποίηση των γαιών, των ορυχείων χρυσού και όλων των πλουτοπαραγωγικών πηγών της χώρας διακηρύττοντας την πίστη σε μια σοσιαλιστική μετάβαση. Εντούτοις δεν διαπνεόταν από μίσος εναντίον των λευκών, ούτε είχε αντί-λευκό αίσθημα όπως άλλοι Αφρικανοί ηγέτες της εποχής. Επιδίωξη του ήταν η συμφιλίωση, υιοθετούσε τη βία ως μέθοδο αντίστασης όταν δεν υπήρχε πλέον κανένα άλλο μέσο. Από αυτήν την άποψη διέφερε αρκετά από τον Γκάντι, παρότι αρκετοί βιογράφοι του Μαντέλα τον θεωρούν διάδοχό του. Από την άλλη πλευρά, η πολιτική σκέψη και δράση του απείχε από τις αντίστοιχες μεγάλων Αφρικανών ηγετών όπως ο Νιερέρε, ο Σανκαρέ ή ο Λουμούμπα.
Η πολιτική της συμφιλίωσης αφορούσε τις φυλετικές διαφορές, δεν έλυσε όμως το κοινωνικό ζήτημα.
Τον Φεβρουάριο του 1990, μετά από 27 ολόκληρα χρόνια εγκλεισμού για την πολιτική του δράση, ο Μαντέλα απελευθερώνεται από τις φυλακές. Αμέσως σπεύδει γενναιόψυχα να αναγνωρίσει στο πρόσωπο του τότε προέδρου Φρεντερίκ ντε Κλέρκ έναν άνθρωπο που προσπαθούσε να δώσει λύση στο καυτό ζήτημα του απαρτχάιντ. Από κοινού θα μοιραστούν το Νόμπελ Ειρήνης το 1993 και στις 10 Μαΐου του 1994 θα εκλεγεί ως πρώτος μαύρος πρόεδρος στη Νότια Αφρική. Ήταν η πρώτη εκλογική διαδικασία στην οποία συμμετείχαν από κοινού λευκοί και μαύροι πολίτες. «Ποτέ ξανά δεν θα βιώσει αυτή η όμορφη γη την καταπίεση του ενός από τον άλλον», ήταν τα πρώτα λόγια του Αφρικανού ηγέτη αμέσως μετά την νίκη του. Σίγουρα η ιστορία της μαύρης πλειοψηφίας είχε μπει σε άλλες ράγες. Όμως τα πράγματα και η κοινωνική κατάσταση κάθε άλλο παρά ρόδινα αποδείχτηκαν στο πέρασμα των χρόνων. Η πολιτική της συμφιλίωσης και όχι της εκδίκησης που ακολούθησε ο Μαντέλα έφερε ως ένα βαθμό κοινωνική ειρήνη σε ότι αφορά τις φυλετικές διαφορές, δεν έλυσε όμως το κοινωνικό ζήτημα. Η θεσμική μεταβολή την οποία οραματιζόταν ο Μαντέλα, σκόνταψε στις αγεφύρωτες διαφορές και τα ταξικά χάσματα που προκαλεί ο ίδιος ο καπιταλισμός.
Τα οράματα για κρατικοποίηση και κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής και των πλουτοπαραγωγικών πηγών έμειναν απλές διακηρύξεις. Η θέση της μαύρης πλειοψηφίας σε θέματα δικαιωμάτων βελτιώθηκε και καταργήθηκαν πολλές απάνθρωπες διακρίσεις. Η εκμετάλλευση και η φτώχεια όμως όχι μόνο δεν εξέλειπαν αλλά βάθυναν. Η εξουσία μπορεί να άλλαξε χρώμα, χρόνια προβλήματα όμως δεν λύθηκαν και δεν θα μπορούσαν να λυθούν εν μία νυκτί ή με κάποιες προεδρικές θητείες. Μια νέα καθεστηκυία τάξη διαμορφώθηκε πλέον στην Νότια Αφρική και αυτή δεν έχει να κάνει με το χρώμα του δέρματος, αλλά με τον πλούτο.
Σήμερα η Νότια Αφρική είναι ένας αναδυόμενος οικονομικός γίγαντας του επονομαζόμενου «παγκόσμιου Νότου» και βασικό μέλος της συνθήκης των BRICS. Δεν θυμίζει σε τίποτα τις περασμένες δεκαετίες, λογίζεται ως το πλέον φιλελεύθερο κράτος της μαύρης ηπείρου με σημαντικό ρόλο σε περιφερειακά ζητήματα με ακραίες όμως κοινωνικές ανισότητες. Η χώρα παγκόσμιος παρίας των χρόνων πριν την πτώση του απαρτχάιντ δεν έχει καμία σχέση με τη σημερινή Νότια Αφρική, ωστόσο η αναγκαιότητα της ανατροπής είναι σήμερα μεγαλύτερη από ποτέ.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν (2.12.23)
