Ο «Φαύλος Κύκλος» του Βασίλη Τσιράκη: Όταν η ιστορία επαναλαμβάνεται

‘Ενας οικονομικός μετανάστης περισυλλέγεται από τη θάλασσα. Ένας άστεγος ζει παίζοντας μουσική. Η ακροδεξιά τρομοκρατεί. Ποιος θα αντιδράσει σε όλα αυτά;

Η ταινία μικρού μήκους του Βασίλη Τσιράκη, Φαύλος κύκλος, μέσα σε 28 λεπτά διαπραγματεύεται το θέμα και ανοίγει έναν δρόμο. Δείχνει κάποιο δρόμο και προβληματίζει τον θεατή. Προσπαθεί να βάλει ξανά τον άνθρωπο στο κέντρο του ενδιαφέροντος. «Για κάθε ερώτηση, η απάντηση είναι ο άνθρωπος», έχει λεχθεί. Έτσι είναι, και αυτό ισχύει για όλες τις πολιτικές. Το θέμα είναι σε ποια προβληματική θα το εντάξουμε. Θα είναι αυτός που υπηρετεί και εξυπηρετείται από την πολιτική ή αυτός που υποτάσσεται σε αυτήν; Η νεοφιλελεύθερη πολιτική θα προτιμήσει τη δεύτερη λύση. Εμείς προτιμούμε την πρώτη.

Στην ταινία βλέπουμε συμπεριφορές ανθρώπων. Την αντίδρασή τους θα την δούμε μόνο μια φορά, στο τέλος της ταινίας. Τότε θα ξεκινήσει η συσπείρωση, μια πρώτη ύλη για μια επαναστατική διαδικασία. Η εξουσία ασκείται από μια εταιρεία. Ο εκπρόσωπός της είναι ο Πατέρας. Οι άλλοι τον υποστηρίζουν. Από την άλλη μεριά είναι οι καταφρονεμένοι της ζωής, που υπακούν με σκυφτό κεφάλι. Η αρχή και το τέλος της ταινίας είναι μια αυτοτελής ιστορία. Ανάμεσα σε αυτά τα δύο μέρη υπάρχει μια σειρά πλάνων στα οποία εγγράφονται κάποιες συμπεριφορές. Στην καθημερινή ζωή μας βλέπουμε αυτές τις συμπεριφορές και, ίσως, είμαστε και εμείς υποκείμενα αυτών των πράξεων. Με αυτή την έννοια, η προβληματική της ταινίας μετατοπίζεται από το «αυτοί» στο «εμείς».

Η απώλεια της ικανότητας να διαβάζει κανείς την πραγματικότητα, να την αναλύει, να σχηματίζει μια άποψη, να φτιάχνει μια πολιτική, όπως αναφέρει η μαρξιστική διαλεκτική, είναι ένα χαρακτηριστικό. Σε μια κοινωνία που το «εμείς» έχει αντικατασταθεί από αναρίθμητα «εγώ», χωρίς καμία σύνδεση μεταξύ τους, ποιος θα είναι ο δρόμος σωτηρίας; Το άτομο μπορεί να αντιδράσει. Τουλάχιστον αυτό ευχόμαστε. Η απάντηση στο ερώτημα: «Έχει κανείς αντίρρηση;», του επικεφαλής της εταιρείας, είναι «Εγώ», από κάποιον άστεγο που μέχρι εκείνη τη στιγμή ήταν χαμένος στο σύνολο των υποταγμένων. Η συσπείρωση των υπολοίπων είναι αυθόρμητη και εκδηλώνεται άμεσα. Αυτό το «Εγώ» ήταν η σπίθα για να γίνει η πρώτη έκρηξη. Και μετά; Σε αυτό το ερώτημα καλείται ο θεατής να απαντήσει.

Οι αφηγήσεις που βρίσκονται ανάμεσα στις σεκάνς της αρχής και του τέλους μπορεί να είναι μια ονείρωξη ή μια επιθυμία. Εκφράζουν το συλλογικό ασυνείδητο, όπως και το ασυνείδητο του ανθρώπου/θεατή, από όπου ανασύρονται στοιχεία για να διαμορφωθεί η πραγματικότητά μας, με αυτά που υπάρχουν στο αφηγηματικό περιβάλλον. Ο θεατής θα πρέπει να συναρμολογήσει αυτό το παζλ. Μόνο τότε η ταινία θα ολοκληρωθεί.

Οι ερμηνείες είναι αρκετά καλές, πειστικές. Η φωτογραφία αποτυπώνει ρεαλιστικά τις καταστάσεις. Το μοντάζ κρατά έναν ικανοποιητικό ρυθμό. Η ενδυματολογία, η κινησιολογία, ο σκηνικός διάκοσμος δίνουν στην ταινία ένα στυλ που θέλγει τον θεατή. Η μουσική ακολουθεί και υποστηρίζει την αφήγηση χωρίς να την υπερκαλύπτει. Μετά το τέλος της προβολής, ακολουθεί η δεύτερη ανάγνωσή της, απαραίτητη για να διαμορφώσουμε την άποψή μας.