Νίκος Πελεκούδας
100 χρόνια πριν, τον Νοέμβριο του 1923, έγινε στο Μόναχο η πρώτη απόπειρα των ναζιστών και του Χίτλερ να πάρουν την εξουσία. Το λεγόμενο «πραξικόπημα της μπυραρίας» ακολούθησε την επαναστατική κρίση που συγκλόνισε τη Γερμανία το καλοκαίρι και τον Οκτώβρη της ίδιας χρονιάς με την αναβληθείσα εξέγερση. Το πραξικόπημα κατεστάλη, ο Χίτλερ μπήκε προσωρινά στη φυλακή και στην εφεδρεία, όμως η αστική τάξη θα τον ξαναχρειαζόταν…
- 1919, Ιανουάριος : Ήττα των εξέγερσης των Σπαρτακιστών.
- 1920, Μάρτιος : Αποτυχημένο πραξικόπημα Καππ.
- 1921, Μάρτιος : Αποτυχημένη εξέγερση υπό το KPD.
- 1922, Ιούνιος : Η Κομμουνιστική Διεθνής υιοθετεί την πολιτική του Ενιαίου Μετώπου.
- 1923, καλοκαίρι : Απεργιακό κύμα για την ακρίβεια και τη φτώχεια.
- 1923, Οκτώβριος : Το KPD υποχωρεί τις παραμονές υλοποίησης της εξέγερσης.
- 1923, Νοέμβριος 8-9 : Πραξικόπημα της μπυραρίας στο Μόναχο.
Είναι αδύνατο να αντιληφθούμε τις πραγματικές διαστάσεις και την τελική κατάληξη του «πραξικοπήματος της μπυραρίας», όπως ονομάστηκε η πρώτη προσπάθεια του Χίτλερ να καταλάβει την εξουσία, με τη λεγόμενη «εθνική επανάστασή» του, αν δεν τη θέσουμε στο συνολικό χρονικό πλαίσιο της εξέλιξης της ταξικής πάλης στη Γερμανία. Ιδιαίτερα την τετραετία από το 1919 και την ήττα της εξέγερσης των Σπαρτακιστών, πρόδρομης οργάνωσης του ΚΚ Γερμανίας, έως και την εκδήλωση των χιτλερικών ενεργειών. Πρέπει να συνυπολογιστούν η αντικειμενική κατάσταση της γερμανικής εργατικής τάξης και των εκμεταλλευόμενων κοινωνικών στρωμάτων, η παρέμβαση του ΚΚ Γερμανίας (KPD) και της Κομμουνιστικής Διεθνούς, οι παρεμβάσεις του γερμανικού κράτους, ιδιαίτερα του βασικού του διαχειριστή εκείνα τα χρόνια, των σοσιαλδημοκρατών του SPD, και φυσικά του ίδιου του Kόμματος των Γερμανών Εργατών, που το 1920 μετονομάζεται σε Εθνικοσοσιαλιστικό Γερμανικό Εργατικό Κόμμα — έναν χρόνο μετά ο Χίτλερ θα αναλάβει την ηγεσία του. Αλλά ας τα δούμε συγκεκριμένα.
Η δεκαετία του 1920 είναι ένα χρονικό διάστημα βαθιάς κοινωνικής και οικονομικής κρίσης για το καθεστώς στη Γερμανία, ιδιαίτερα από το 1922 και μετά. Η κατάσταση επιβαρύνεται, αν δεν οφείλεται κατά βάση σε αυτές, από τις ταπεινωτικές οικονομικές κυρώσεις και εδαφικές παραχωρήσεις που έχουν επιβληθεί στην ηττημένη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και τις συνακόλουθες απαιτήσεις των νικητών. Σε όλο αυτό το χρονικό διάστημα το κράτος εξασφαλίζει μια εύθραυστη σταθερότητα, νομιμοποιώντας πρακτικά την παρέμβαση του στρατού στην κοινωνική και πολιτική ζωή, έχοντας στο πλάι του τα Frei corps, τις παραστρατιωτικές δυνάμεις ακροδεξιών και φασιστών, που συμβάλλουν στην καταστολή και τρομοκράτηση του εργατικού κινήματος.
H άρνηση της επαναστατικής επιλογής θα δώσει στον Χίτλερ την ευκαιρία
Οι απαιτήσεις των νικητών του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου το 1922 και η κατάληψη από γαλλικά και βελγικά στρατεύματα της περιοχής του Ρουρ, που έδινε το 80% χάλυβα και άνθρακα σε όλη τη Γερμανία, τον επόμενο Γενάρη, θα δώσουν τέλος σε αυτή την επίπλαστη σταθερότητα. Εξοντωτική ακρίβεια ακολουθεί, με την κυβέρνηση του εφοπλιστή Κούνο (διαδέχτηκε την κυβερνητική συμμαχία SPD και Φιλελεύθερων τον Γενάρη του 1923) να κηρύσσει στάση πληρωμών. Είναι η χρονική στιγμή που η οργή της γερμανικής κοινωνίας κατευθύνεται στο εσωτερικό, σε αυτούς που κυβερνούν αλλά και αυτούς που συνεχίζουν να πλουτίζουν εις βάρος της κοινωνικής πλειοψηφίας. Η γερμανική κοινωνία έχει μπει ήδη σε μια φάση που τα ζητήματα της εξέγερσης και των μαζικών εργατικών αγώνων είναι ξανά στην ημερήσια διάταξη.
Σε όλο αυτό το χρονικό διάστημα ο κίνδυνος της ακροδεξιάς και των θαυμαστών του φασισμού είναι παρών. Δεν είναι μόνο η νομιμοποίησή του από το αστικό πολιτικό σύστημα που συνεχίζει να δίνει τον τόνο. Είναι και οι συνεχόμενες προσπάθειές τους να στρέψουν την ατζέντα αποκλειστικά στην «προδοσία των Βερσαλλιών», σύνθημα και φιλολογία που θα υιοθετήσει άλλωστε και ο ίδιος ο Χίτλερ. Τον Μάρτη του 1920 θα εκδηλωθεί αποτυχημένο πραξικόπημα υπό τον Β. Καππ. Παρ’ όλα αυτά η Βαυαρία θα είναι η περιοχή που θα αποτελέσει καταφύγιο για τους ακροδεξιούς, εκεί άλλωστε θα έρθει στην εξουσία το Βαυαρικό Λαϊκό Κόμμα υπό τον Έσσεριχ. Στην ένοπλη Οργάνωση Έσσεριχ θα συσπειρωθούν και τα Frei corps. Η κυβέρνηση Βιρτ, που στο μεταξύ έχει αναλάβει την εξουσία, αποφασίζει την απαγόρευση του ακροδεξιού κόμματος. Πρακτικά δεν μπορεί να επιβάλει τίποτα. Στη Βαυαρία είναι απρόσβλητοι, συνεχίζουν να κάνουν ένοπλες παρελάσεις σε διάφορες μεγάλες πόλεις της Γερμανίας και να εκπαιδεύονται από τον γερμανικό στρατό. Τον Γενάρη του 1923 θα είναι ο ίδιος ο Χίτλερ που θα καταφέρει να ματαιώσει μια νέα προσπάθεια απαγόρευσης των δράσεων των ακροδεξιών στη Γερμανία, έπειτα από συνεννόηση με τον αρχηγό της Ράιχσβερ (γερμανικός στρατός). Το «πραξικόπημα της μπυραρίας» δεν έπεσε από τον ουρανό, αποτελεί τη συνέχεια και τη δεύτερη προσπάθεια ακροδεξιών και παραστρατιωτικών κύκλων να καταλάβουν την εξουσία.
Αυτές όμως οι προσπάθειες έρχονται πάντα μετά τη συντριβή της επανάστασης ή λόγω της άρνησης εκδήλωσής της. Εδώ είναι αναγκαία η αναφορά στο KPD. Όταν εκδηλώθηκε η προσπάθεια πραξικοπήματος από τον Καππ, το KPD έκρινε ότι αποτελεί ένα εσωτερικό ξεκαθάρισμα λογαριασμών των κύκλων της εξουσίας και της αντεπανάστασης. Θα μπει στη μάχη εσπευσμένα, αφού δει ότι η εργατική τάξη αντιστέκεται και ματαιώνει τελικά τη νίκη του πραξικοπήματος. Τον Μάρτη του 1921 θα αναγγείλει την εξέγερση σε όλη τη Γερμανία και ως έκφραση αλληλεγγύης στους εργάτες των ορυχείων του Ντίσελντορφ, περιοχή που εποφθαλμιούσαν οι Γάλλοι. Θα στεφθεί με απόλυτη αποτυχία. Η Κομμουνιστική Διεθνής στο 3ο Συνέδριό της θα καταδικάσει την πολιτική του KPD και θα εξαγγείλει την πολιτική του Ενιαίου Μετώπου. Όταν, τον Οκτώβριο του 1923, θα βρεθεί μπροστά σε μια δυνητικά επαναστατική κατάσταση, το KPD διστακτικό λόγω της προηγούμενης αποτυχίας του, υποχωρητικό στα προσχήματα άρνησης της κοινής δράσης του SPD, θα αναβάλει την επίθεση της εργατικής τάξης. Στο Αμβούργο έγινε εξέγερση και ηττήθηκε γιατί έφτασε καθυστερημένα η εντολή της αναβολής.
Σε αυτό το χρονικό διάστημα ο Χίτλερ κλιμακώνει και τη δική του δράση. Το αναξιοποίητο πολιτικά απεργιακό κύμα του καλοκαιριού του 1923 και η εγκατάλειψη της επαναστατικής επιλογής θα του δώσει την ευκαιρία, αφού θα περιφέρεται για αρκετό χρονικό διάστημα στις μπυραρίες του Μονάχου καλώντας σε «εθνική επανάσταση», να επιχειρήσει στις 8 προς 9 Νοέμβρη την κατάληψη της εξουσίας, η οποία θα κατασταλεί εύκολα από το γερμανικό κράτος, παρόλο το φιλόδοξο σχέδιό του. Οκτώ μήνες μετά θα αποφυλακιζόταν. Το γερμανικό κράτος δεν θα ξεχνούσε ούτε στιγμή ποιοι ήταν οι πραγματικοί του αντίπαλοι και οι δυνητικοί σύμμαχοί του για τις σφαγές που θα
ακολουθούσαν…
Δημοσιεύθηκε στο ΠΡΙΝ στις 4-11-2023
