Κική Βάσσου, Ματίνα Παπαχριστούδη
▸Στην περίπτωση του αρχαιολογικού άλσους της Ακαδημίας Πλάτωνος συνδυάζονται και οι δύο επιθέσεις που παροξύνονται το τελευταίο διάστημα.
Η επίθεση στους δημόσιους, ελεύθερους, με πράσινο χώρους και η επίθεση στον Πολιτισμό. Και τα δυο μέτωπα στοχεύουν στην εμπορευματοποίηση, «εκσυγχρονισμό» και «ανάπτυξη» με όρους των φίλιων στην κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη ιδιωτικών συμφερόντων.
Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, αποδεικνύεται ο κατάλληλος άνθρωπος στην κατάλληλη θέση μιας κυβέρνησης που όλα τα «εμβληματικά» της έργα συμβάλλουν στη μη αναστρέψιμη επιβάρυνση ή και καταστροφή του περιβάλλοντος και που μετατρέπει σε εμπόρευμα τους πολιτιστικούς πόρους του τόπου. Με αυτή την πολιτική δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετική η αντιμετώπιση ενός σημαντικού ιστορικού τόπου όπως αυτός της Ακαδημίας Πλάτωνος.
Από το τέλος του 2020, το αρχαιολογικό άλσος απέκτησε νέους επίδοξους «οραματιστές» μετά τη Reds SA (συμφερόντων της «Άκτωρ») και την BlackRock με το mall, που τους σταμάτησαν πολύχρονοι και επίμονοι αγώνες κατοίκων, συλλογικοτήτων και φορέων. Αυτή τη φορά, απ’ ευθείας η κυβέρνηση μέσω του υπουργείου Πολιτισμού και της Λίνας Μενδώνη, σε συμμαχία με τη δημοτική διοίκηση Μπακογιάννη στο δήμο Αθήνας. Εδώ και δυο χρόνια με τη χρήση κρυφών και αδιαφανών διαδικασιών προωθείται τμηματικά και σιωπηρά, η υλοποίηση της Προγραμματικής Σύμβασης για την «ανάπλαση της Ακαδημίας Πλάτωνος», ανάμεσα σε Λίνα Μενδώνη, Κώστα Μπακογιάννη με τη συμμετοχή της «Ανάπλαση Αθήνας ΑΕ» και της Περιφέρειας Αττικής.
Το τελικό σχέδιο προβλέπει την κατάτμηση του χώρου εκατοντάδων στρεμμάτων του άλσους σε τρεις ενότητες. Πρώτον, τα υπάρχοντα αρχαιολογικά σκάμματα με στόχο να ενοποιηθούν, καταργώντας την υπάρχουσα διαμόρφωση του χαρακτηρισμένου ως χώρος άλσους, κόβοντας 480 ώριμα δέντρα και αλλάζοντας τον χαρακτήρα της ελεύθερης επισκεψιμότητας. Δεύτερον, την οικοπεδοποίηση περίπου 30 στρεμμάτων του χαρακτηριζόμενου ως αρχαιολογικός χώρος στο άλσος, προκειμένου να κτιστεί μουσείο της πόλης (17.000 τμ), ενώ υπάρχουν όμοροι χώροι αδόμητοι τόσο δημόσιας ιδιοκτησίας όσο και ιδιωτικοί. Οικόπεδα και χώροι που διεμβολίζουν το άλσος και μετατρέπονται ήδη σε φιλέτα προς κερδοφόρα εκμετάλλευση από φιλικά προς την κυβέρνηση της ΝΔ συμφέροντα. Η χωροθέτηση του μουσείου βασίζεται σε νόμο του 2002 για τα ολυμπιακά έργα με υπουργό πολιτισμού τότε τον Ευάγγελο Βενιζέλο και γενική γραμματέα τη Λίνα Μενδώνη. Τρίτον, παράδοση όλου του υπόλοιπου χώρου στο δήμο για να προχωρήσει σε έργα «ανάπλασης».
Η διαχείριση των διαδικασιών από τη δημοτική διοίκηση –στο κρίσιμο σημείο με την ψήφο της παράταξης ΠΑΣΟΚ/ΚΙΝΑΛ– κινείται στα όρια της νομιμοφάνειας. Έχρισαν ανάδοχο δωρητή το ίδρυμα Λεβέντη για τη μελέτη του γραφείου Δοξιάδη, χωρίς καν συζήτηση στο δημοτικό συμβούλιο με αξιοποίηση της Οικονομικής Επιτροπής, χωρίς Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, χωρίς άδεια από το Δασαρχείο σε χώρο χαρακτηρισμένο ως «άλσος». Πρόσφατα έγινε γνωστή ακόμη μια πρόθεση δωρεάς από το ίδρυμα Ωνάση για την εκτέλεση έργων αρμοδιότητας του δήμου!
Πρώτη πράξη στο έργο ήταν η προκήρυξη αρχιτεκτονικού διαγωνισμού ανέγερσης του νέου μουσείου από την «Ανάπλαση Αθήνας ΑΕ». Οι κάτοικοι και οι συλλογικοί φορείς, που αντιτάχθηκαν με πολλές δράσεις στην αδιαφανή και με κρυφή εξέλιξη διαδικασιών έγκριση της Προγραμματικής Σύμβασης (κινητοποίηση στο δημοτικό συμβούλιο, συνέντευξη τύπου, εκδηλώσεις στο πάρκο) αντιτάχθηκαν και στην προκήρυξη του διαγωνισμού βρίσκοντας την συμπαράσταση και κατ’ εξοχήν αρμόδιων, όπως ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων (ΣΑΔΑΣ – Τμήμα Αττικής).
Ο διαγωνισμός ολοκληρώθηκε αλλά δεν ανακοινώθηκε ο νικητής από το αρμόδιο υπουργείο ή τον συνήθως πανηγυρίζοντα δήμαρχο Αθηναίων, ούτε καν με δελτίο της ΑΕ (δημοσιεύθηκε μόνο ένα απόσπασμα πρακτικών από τη συνεδρίαση του ΔΣ, ενώ δεν ανακοινώθηκε ούτε η Κριτική Επιτροπή η οποία δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης). Τα αποτελέσματά του γνωστοποιήθηκαν όταν στις 19 Ιανουαρίου ένα αρχιτεκτονικό γραφείο δημοσιοποίησε στη σελίδα του στο facebook πως κέρδισε το πρώτο βραβείο και παρέθεσε πληθώρα από μακέτες. Αμέσως πληθώρα μίντια με μοναδική πηγή το facebook, «πανηγύρισαν» για τις μακέτες, πληροφορώντας το κοινό ότι το μουσείο σχεδόν… χτίστηκε στο αρχαιολογικό άλσος της Ακαδημίας Πλάτωνος και όλη η περιοχή αναβαθμίζεται! Ο επικεφαλής της βραβευθείσας ομάδας έδωσε συνέντευξη ομολογώντας με ειλικρίνεια: «Αυτές είναι οι προδιαγραφές που μας έβαλε ο αγωνοθέτης. Ο ρόλος μου σαν αρχιτέκτονας είναι να σχεδιάσω το μουσείο μέσα στην περιοχή και με τις προδιαγραφές που μου δίνει ο Δήμος Αθηναίων». Ο Δήμος Αθηναίων δηλαδή έδωσε το αρχαιολογικό άλσος ως ένα οικόπεδο!
Το νέο μουσείο παρουσιάζεται δήθεν «υπόσκαφο» σε μια έκταση απολύτως επίπεδη. Μεγάλα, ώριμα, πανέμορφα δέντρα εξαφανίζονται, ανοίγονται παράλληλα διάδρομοι-λεωφόροι μέσα στο άλσος. Καταργούνται δυο γήπεδα, ανάμεσά τους ένα από τα τρία ποδοσφαιρικά της Αθήνας για ερασιτεχνικές ομάδες για το οποίο οι τοπάρχες της παράταξης Μπακογιάννη ορκίζονταν ότι δεν θα πειραχτεί, αφού ο δήμος ξόδεψε χρήματα πολύ πρόσφατα για την ανακατασκευή του. Και γι’ αυτό το θέμα ο Κ. Μπακογιάννης πανηγύρισε με δελτίο τύπου… Με «δόλωμα» την ανέγερση ενός μουσείου προωθείται μια ακόμη παρέμβαση που οικοπεδοποιεί έναν κηρυγμένο αρχαιολογικό χώρο, καταστρέφει υπαρκτό και ζωντανό χώρο πρασίνου στο κέντρο της Αθήνας. Στόχος είναι η βίαιη εμπορευματοποίηση της γης και η επέκταση της τουριστικοποίησης. Προσδοκούν ακόμη πως έτσι θα αλλάξει ο ελεύθερος, ανοιχτός χαρακτήρας που έχουν προσδώσει κάτοικοι και επισκέπτες στο αρχαιολογικό άλσος, γεγονός που ενοχλεί όλο και περισσότερο τους δυνάστες της πόλης και όσα συμφέροντα –μεγάλα ή μικρότερα–τους στηρίζουν.
Οι κάτοικοι των γειτονιών αγωνίζονται επί δεκαετίες ενάντια στην πολυεπίπεδη υποβάθμιση της ζωής, με περιοχές εκτός σχεδίου πόλεως και ιδιώτες καταπατητές αδιάνοικτων δρόμων, όπως το Jumbo, με τραγικές ελλείψεις δικτύων αποχέτευσης και αντιπλημμυρικών που μετατρέπουν ολόκληρες περιοχές σε αδιάβατες λίμνες, με ανεξέλεγκτες χωματερές στις ιδιωτικές εκτάσεις του πρώην ΒΙΟΠΑ, με ελλείψεις σε νηπιαγωγεία και παιδικούς σταθμούς. Κατανοούν όλο και βαθύτερα ότι ο «εξευγενισμός» στην Ακαδημία Πλάτωνος θα τους εκτοπίσει από τα σπίτια τους.
Με τις συλλογικότητές τους δίνουν αγώνα και δηλώνουν «το Μουσείο της Πόλης των Αθηνών δεν θα γίνει μέσα στον αρχαιολογικό χώρο της Ακαδημίας Πλάτωνος» γιατί δεν αποδέχονται την οικοπεδοποίηση του αρχαιολογικού άλσους, την τσιμεντοποίηση ενός από τους ομορφότερους ελεύθερους πράσινους χώρους στο κέντρο της Αθήνας. Απαιτούν την επέκταση του άλσους, περισσότερο πράσινο για μεγαλύτερες ανάσες σε μια πόλη που υποφέρει ήδη από την κλιματική κρίση και υποδομές, αθλητικές και κοινωνικές.
