Τζώρτζης Ζαΐμης
1941, 27 Σεπτεμβρίου 1941 ● Ίδρυση του ΕΑΜ στην Αθήνα.
1943, 23 Φεβρουαρίου ● Ιδρύεται η ΕΠΟΝ.
1944, 12 Μαρτίου ● Απελευθέρωση της Αθήνας από τα γερμανικά στρατεύματα.
1944, 3 Δεκέμβρη ● Δολοφονικό χτύπημα της διαδήλωσης του ΕΑΜ, έναρξη της μάχης του Δεκέμβρη.
1947, 28 Φλεβάρη ● Αποφασίζεται η διάλυση της ΕΠΟΝ από το Πρωτοδικείο Αθηνών. Έχουν ήδη δολοφονηθεί, το 1946, 1.500 ΕΠΟΝίτες. Η ΕΠΟΝ περνάει στην παρανομία.
Πριν 80 χρόνια ιδρύθηκε η ΕΠΟΝ ως οργάνωση νεολαίας του ΕΑΜ. Κορμός της ήταν η ΟΚΝΕ, νεολαία του ΚΚΕ που αυτοδιαλύθηκε με την ίδρυσή της. Η ΕΠΟΝ έγινε η μεγαλύτερη οργάνωση νεολαίας που γνώρισε η χώρα μας, τροφοδότησε την ένοπλη πάλη, πρωταγωνίστησε στις διαδηλώσεις ενάντια στην επιστράτευση και διαμόρφωσε ένα απελευθερωτικό μορφωτικό και πολιτιστικό ρεύμα. Συνέχισε την πάλη ενάντια στους νέους δυνάστες, ντόπιους και ξένους. Η ΕΠΟΝ τέθηκε εκτός νόμου τον Φεβρουάριο του 1947, συνέχισε όμως τη δράση της στην παρανομία.
Στις 23 Φλεβάρη 1943, στους Αμπελόκηπους, ιδρύθηκε η Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων, γνωστή στην ιστορία ως ΕΠΟΝ, η μεγαλύτερη νεολαιίστικη οργάνωση της χώρας. Αποτέλεσε προπύργιο χιλιάδων νέων αγωνιστών, οι οποίοι στάθηκαν απέναντι στην επέλαση του φασισμού. Με 630.000 μέλη στον αγώνα, το αντίκτυπο της δράσης της ΕΠΟΝ συνεχίζει να μεταλαμπαδεύεται από γενιά σε γενιά. Με τις οργανώσεις της Ομοσπονδίας Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας (ΟΚΝΕ), της Δημοκρατικής Ένωσης Νέων «Ελευθερία», της Φιλικής Εταιρίας Νέων και της Σοσιαλιστικής Επαναστατικής Πρωτοπορίας Ελλάδας, η ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΕΑΜ Νέων αποφάσισε την ίδρυση ενιαίας οργάνωσης νεολαίας.
Οι βασικές αρχές του καταστατικού της ΕΠΟΝ ήταν η εξόντωση του φασισμού, η Λαϊκή Κυριαρχία με τρόπο που θα έδινε όλη την εξουσία σε λαό και νεολαία, η ειρήνη και συνεργασία των λαών ως αντίβαρο στους ιμπεριαλιστικούς πολέμους της εποχής με γνώμονα την αυτοδιάθεση των ίδιων. Σε επίπεδο νεολαίας επιδίωκε την υπεράσπιση και αναβάθμιση των εκπαιδευτικών, πολιτιστικών, οικονομικών και πολιτικών κατακτήσεων των νέων. Τέλος, καταστατικά αποφασίζεται η προσχώρηση της ΕΠΟΝ στο ΕΑΜ. Προκύπτει ξεκάθαρα το ταξικό στίγμα που διαπερνά όλη τη λογική πίσω από τις δράσεις της ΕΠΟΝ δείχνοντας τον δρόμο για το πώς θα ζήσει η νεολαία αλλιώς, παρά την τραγωδία του πολέμου, ενάντια στον φασισμό των δυνάμεων του άξονα πρώτα απ’ όλα και στην καταπίεση από τους άγγλους κατακτητές στη συνέχεια.
Από την ίδρυση της κιόλας η ΕΠΟΝ πρωταγωνίστησε σε σημαντικές μάχες. Τα μέλη της στελέχωσαν κατά χιλιάδες τις ομάδες ανταρτών που ύψωσαν ανάστημα απέναντι σε Γερμανούς και Ιταλούς κατακτητές. Ακόμα και εντός της Αθήνας, κατά την αντίσταση τους στους κατακτητές και τους ταγματασφαλίτες, είχαν καταφέρει να αποτρέψουν την είσοδο τους σε πολλές περιοχές της, αρκετά πριν την ολική απελευθέρωση με την εδραίωση τμημάτων του ΕΛΑΣ. Η δράση τους όμως δεν περιορίστηκε εκεί. Εκείνη την εποχή, ως αντίδραση στην ήττα από τις δυνάμεις της Σοβιετικής Ένωσης στο Στάλινγκραντ, αλλά και όσες ακολούθησαν, οι χιτλερικοί επιχειρούσαν την επιστράτευση της νεολαίας για καταναγκαστική εργασία στη Γερμανία. Προκειμένου να οργανωθεί η αντίσταση του λαού και να πραγματοποιηθούν οι μεγάλες γενικές απεργίες της εποχής, οι νέοι και οι νέες της ΕΠΟΝ πρωταγωνίστησαν εξαρχής στη μάχη της προπαγάνδας. Από τους λόφους της Αθήνας, χρησιμοποιώντας το τότε δοκιμασμένο για πρώτη φορά «χωνί», με σύνθημα «Κάτω η επιστράτευση», απευθύνονται πλατιά στον λαό. Η απεργία στις 5 Μάρτη 1943 εξελίσσεται με επιτυχία, με τη συμμετοχή χιλιάδων νέων και με κεντρικό σύνθημα, ως εναρκτήριο λάκτισμα της ΕΠΟΝ, «Κάτω η επιστράτευση – ΕΠΟΝ, ΕΠΟΝ».
Η συνεισφορά της ΕΠΟΝ στις διαδηλώσεις συνεχίζεται πλάι στο ΕΑΜ, ενάντια στην παραχώρηση της Μακεδονίας στους Βούλγαρους, όπως είχε αποφασιστεί από τη χιτλερική διοίκηση της χώρας. Σε αυτό τον αγώνα η ΕΠΟΝ, συνδέοντας την αντιφασιστική πάλη με την επιδίωξη της εθνικής ανεξαρτησίας καταφέρνει να ξεσηκώσει όλη τη Μακεδονία μαζί με την Αθήνα σε τεράστιες διαδηλώσεις, ακόμα και ενάντια στον στρατό των χιτλερικών και των ταγματασφαλιτών που προσπαθούσαν με τη χρήση όπλων να τις καταστείλουν. Ακόμα και με νεκρούς στις τάξεις των ΕΠΟΝιτισσών και των ΕΠΟΝιτών, η επέκταση της βουλγαρικής κατοχής ματαιώνεται. Με τη μορφή σαμποτάζ σε εξοπλισμούς, εγκαταστάσεις και εργοστάσια των κατακτητών, συνεχίστηκε ο αγώνας της ΕΠΟΝ. Από την καταστροφή εξοπλισμού των ναζί, στα εργοστάσια της Αθήνας και στην επαρχία, μέχρι και την σταδιακή μείωση της παραγωγής, η πρακτική και ιδεολογική δουλειά των νέων εργαζομένων της ΕΠΟΝ ήταν καθοριστική και λειτούργησε αρκετά προωθητικά για την ήττα του άξονα σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο.
Η ΕΠΟΝ πάλευε για την εξόντωση του φασισμού και τη λαϊκή κυριαρχία, με όλη την εξουσία σε λαό και νεολαία
Παίρνοντας τη σκυτάλη από την δράση του ΕΑΜ, η ΕΠΟΝ έθεσε ως στόχο την άμεση καλυτέρευση του βιοτικού επιπέδου της νεολαίας. Τα βασικά προβλήματα της εποχής ήταν η μεγάλη πείνα που επικρατούσε, η δύσκολη και περιορισμένη πρόσβαση στην παιδεία, η παντελής έλλειψη πολιτισμού τόσο σε επίπεδο τέχνης, όσο και ψυχαγωγίας, αλλά και αθλητισμού. Και ήταν αυτά ακριβώς που βάλθηκε να λύσει η ΕΠΟΝ. Αιτήματα που υιοθετήθηκαν και από το λαϊκό κίνημα ήταν η αύξηση στην παροχή ψωμιού και λαδιού. Μέσω των επιδρομών στις αποθήκες των ναζί, καθώς και στα αποθέματα των ταγματασφαλιτών και των μαυραγοριτών, κατάφεραν να δημιουργήσουν απόθεμα σε φαγητό, αρκετό για τη διοργάνωση 220 συσσιτίων. Παράλληλα με τον αγώνα κατά της πείνας, υπήρχε κατεύθυνση για την ίδρυση σχολείων, θεάτρων και χώρων άθλησης, όπως και έγινε. Για πρώτη φορά, με την ευθύνη των οργάνων της ΕΠΟΝ, εκδόθηκε βιβλίο σχολείου, με απελευθερωτικό περιεχόμενο για τα δεδομένα της εποχής, το οποίο μοιράστηκε εντελώς δωρεάν. Φάνηκε έτσι έμπρακτα πως είχε ιεραρχηθεί ο αγώνας της ΕΠΟΝ και κατά συνέπεια και του ΕΑΜ, για αναβάθμιση της παιδείας και για οριζόντια πρόσβαση στον πολιτισμό, ως πτυχή της χειραφέτησης του λαού.
Το ιστορικό ρεύμα της αριστεράς που έδωσε αγώνες με αίμα και θυσίες, όπως εκφράστηκε μέσω της ΕΠΟΝ, σήμερα μας δείχνει τον δρόμο για να εναντιωθούμε απέναντι στην πολιτική που καταστρέφει τις ζωές μας, όπως αυτή έχει εκφραστεί διαχρονικά μέσα από παραλλαγές αστικών κυβερνήσεων. Από τα στενά της Αθήνας, στα βουνά της Ηπείρου, στα νησιά της εξορίας και των βασανισμών, η φλόγα της εξέγερσης που άναψε η ΕΠΟΝ στον αγώνα ενάντια στην πείνα, την κατοχή, τον ιμπεριαλισμό, τον φασισμό, φωτίζει ακόμα μέσα από τις νέες γενιές αγωνιστριών και αγωνιστών. «Για μια ζωή ελεύθερη και ωραία απλώνουμε της νιότης τα φτερά», όπως έλεγε ο ύμνος της ΕΠΟΝ.
Δημοσιεύθηκε στο ΠΡΙΝ στις 24-02-2023
