Σε φιάσκο εξελίχθηκε το βρόµικο προεκλογικό τρικ της κυβέρνησης για τον πρόσκαιρο δανεισµό των κλεµµένων γλυπτών του Παρθενώνα µε ενέχυρο ανεκτίµητους θησαυρούς του αρχαιολογικού µουσείου! Με αυτή την αφορµή µιλάµε µε τη Δέσποινα Κουτσούµπα, πρόεδρο του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, η οποία έγινε στόχος συντονισµένης επίθεσης φιλοκυβερνητικών µηχανισµών επειδή ο Σύλλογος αποκάλυψε και κατήγγειλε έγκαιρα την επικίνδυνη απάτη και το ναυάγιο της! Όπως µας εξηγεί ο Μητσοτάκης ανέλαβε προσωπικά αυτή την ιστορία γιατί προσδοκούσε εκλογικά και κοµµατικά οφέλη.
Συνέντευξη στον Δημήτρη Τζιαντζή
▶ Μιλάμε για«επιστροφή» ή δανεισμό (με ημερομηνία λήξεως) των μαρμάρων;
Η θέση όλων μας είναι η επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα όχι μόνο γιατί κλάπηκαν από τη χώρα αλλά γιατί έγινε καταστροφή του μνημείου για να μπορέσει ο λόρδος Έλγιν να τα πριονίσει και να τα μεταφέρει στη Βρετανία. Στη συνέχεια τα πούλησε στο Βρετανικό Μουσείο. Στην πραγματικότητα, όμως, οι μυστικές διαπραγματεύσεις που διεξήγαγε πριν από μήνες η κυβέρνηση –και πρόσφατα «διέρρευσαν» για προεκλογικούς λόγους– ήταν απλά για έναν προσωρινό δανεισμό με υπόσχεση για «επιστροφή» τους στη Βρετανία, με «ενέχυρο» κιόλας αρχαιότητες ανάλογης ανεκτίμητης αξίας από ελληνικά μουσεία σε ανταλλαγή ένα προς ένα. Αυτό έγινε και με τη συλλογή Στερν. Το γεγονός ότι οι μυστικές διαπραγματεύσεις έγιναν με τον Πρόεδρο του Βρετανικού Μουσείου και όχι με την βρετανική κυβέρνηση σημαίνει ότι συζητούσαν μόνο για δανεισμό και μάλιστα όχι μακρόχρονο. Το Βρετανικό Μουσείο από μόνο του, χωρίς αλλαγή του νόμου από την κυβέρνηση της Βρετανίας, δεν έχει τη δικαιοδοσία να συζητήσει τίποτα άλλο.
Η «συµφωνία» που μπήκε στο τραπέζι είναι δανεισµός κάποιων τµηµάτων µε ενέχυρο και επιστροφή
▶Δεν είναι κάπως παράδοξο το γεγονός πως οι διαπραγματεύσεις διεξήχθησαν σε συνθήκες άκρας μυστικότητας μεταξύ Μητσοτάκη και του διευθυντή του Βρετανικού Μουσείου. Πιο συμμετρική, λέμε τώρα, δεν θα ήταν η συζήτηση μεταξύ των διευθυντών του Βρετανικού Μουσείου και του Μουσείου της Ακρόπολης;
Είναι εντελώς αντιθεσμικό και δεν συνηθίζεται εξάλλου στη διεθνή διπλωματία ο πρωθυπουργός μιας χώρας να πηγαίνει σε ξένη χώρα και να συναντιέται όχι με τον ομόλογό του αλλά με τον Πρόεδρο ενός μουσείου! Προφανώς, με τον Πρόεδρο του Βρετανικού Μουσείου θα έπρεπε να μιλήσει είτε ο Γενικός Διευθυντής του Μουσείου της Ακρόπολης είτε ο Γενικός Γραμματέας του υπουργείου Πολιτισμού.
▶Είναι σαφές ότι αυτός ο «δανεισμός» έχει προεκλογικό και προσωποπαγές άρωμα. Μήπως ο Κ. Μητσοτάκης ήθελε να φανεί ότι αυτός πέτυχε εκεί όπου δεν πέτυχε η Μελίνα Μερκούρη;
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει αναλάβει προσωπικά αυτή την ιστορία γιατί ακριβώς ήθελε να την χρησιμοποιήσει για εκλογικά και κομματικά οφέλη. Αυτό είχε γίνει αντιληπτό από το 2019, όταν επισκέφτηκε τη Βρετανία και δήλωσε ότι θα ζητούσε από τον Μπόρις Τζόνσον να του δανείσει τα γλυπτά για τον εορτασμό των 200 χρόνων από την επανάσταση του 1821! Προφανώς από το 2019 υπήρχε ένα συνολικό σχέδιο που έλεγε το εξής:
α) Να ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις με το Βρετανικό Μουσείο για δανεισμό με ανταλλαγή και ενέχυρα.
β) Να κλείσει το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο για ένα διάστημα με την πρόφαση της υπόγειας επέκτασής του αλλά στην πραγματικότητα για να διευκολυνθεί η μεταφορά στη Βρετανία εκθεμάτων του Αρχαιολογικού Μουσείου ως ενέχυρο.
γ) Να αλλάξει το νομικό καθεστώς των πέντε μεγάλων δημόσιων αρχαιολογικών μουσείων, ώστε να διοικούνται από ΔΣ διορισμένα από την κυβέρνηση τα οποία θα έλεγαν ναι στις απαιτήσεις της κυβέρνησης.
Αν αυτό το σχέδιο είχε πετύχει –που δεν πέτυχε τελικά– θα είχαν μεταφερθεί στη Βρετανία ως αντάλλαγμα εκθέματα από ελληνικά μουσεία που έχουν χαρακτηριστεί αμετακίνητα από τους αρχαιολόγους.
Με αυτές τις τρεις κινήσεις ο Κυριάκος Μητσοτάκης ήθελε να παρουσιάσει ενόψει των εκλογών του 2023 ότι «αυτός έφερε τα γλυπτά του Παρθενώνα» πίσω στην Ελλάδα και βέβαια θα περνούσε σε δεύτερη μοίρα ότι δεν τα έφερε αλλά απλά τα δανείστηκε, αναγνωρίζοντας με αυτόν τον τρόπο την κυριότητά τους στο Βρετανικό Μουσείο και με την προοπτική να τα γυρίσει πίσω.
▶Αυτό έγινε με τη συλλογή Στερν;
Μπορεί το προεκλογικό σχέδιο ανταλλαγής στην παρούσα φάση να μην ευοδώθηκε, ωστόσο υπήρξε μια παρόμοια περίπτωση που ήταν η νομιμοποίηση της αρχαιοκαπηλικής συλλογής Στερν και ότι μας παρουσιάσανε σαν επαναπατρισμό το ότι θα παραμείνει αυτή η συλλογή για 50 χρόνια στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης! Απλά, επειδή δεν είχαν μετατρέψει ακόμα τα δημόσια μουσεία ώστε να έχουν διορισμένα διοικητικά συμβούλια, έκαναν όλη αυτή την ιστορία με ένα ιδιωτικό μουσείο, το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης του Ιδρύματος Γουλανδρή.
▶Πώς βλέπετε τη γενικότερη πολιτική του υπουργείου Πολιτισμού απέναντι στις αρχαιότητες και ευρύτερα;
Όσα γίνονται δεν είναι μεμονωμένες κινήσεις. Εντάσσονται στο συνολικό πλαίσιο πολιτικής αυτής της κυβέρνησης που βλέπει ειδικά τις αρχαιότητες ως κάτι εντελώς αναλώσιμο, εφόσον εξυπηρετούν τον σχεδιασμό της. Αυτός μπορεί να είναι είτε το σχέδιο να καταστραφούν αρχαιότητες στον βωμό της «ανάπτυξης», όπως γίνεται στο Ελληνικό, είτε το σχέδιο να καταστραφούν αρχαιότητες για να πάρει περισσότερες αποζημιώσεις και περισσότερα λεφτά ο εργολάβος, όπως στην υπόθεση του Μετρό Θεσσαλονίκης. Ακόμη και να εργαλειοποιηθούν οι αρχαιότητες για προσέλκυση μαζικού τουρισμού, όπως έγινε με την τσιμεντοποίηση της Ακρόπολης.
Έχουμε μια υπουργό Πολιτισμού, τη Λίνα Μενδώνη που δηλώνει ευθαρσώς πως ο πολιτισμός και η πολιτιστική κληρονομιά υποτάσσονται στις ανάγκες της οικονομίας και φυσικά εννοεί στις ανάγκες των μεγαλοεπενδυτών και των μεγάλων ομίλων. Δεν αντιμετωπίζει την πολιτισμική κληρονομιά ως εργαλείο ιστορικής μνήμης, συμπερίληψης, ως εργαλείο πολιτισμού για όλους.
▶Η επιστροφή των Μαρμάρων σχεδόν βαφτίζεται «εθνικός στόχος». Όμως πόσο εθνικό και πόσο διεθνές είναι το ζήτημα της λεηλασίας των αρχαιοτήτων;
Η επιστροφή των μαρμάρων του Παρθενώνα, πράγματι έχει προβληθεί ωε «εθνικός στόχος» από πολλές κυβερνήσεις, αλλά αποτελεί οικουμενική λαϊκή απαίτηση και επιστημονική ανάγκη. Το έγκλημα που έχει συντελεστεί και διαιωνίζεται είναι ότι ο αρχιτεκτονικός διάκοσμος ενός μοναδικού Μνημείου Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς όπως είναι ο Παρθενώνας, δηλαδή ένα αναπόσπαστο τμήμα της αρχιτεκτονικής του μνημείου, έχει διαμελιστεί και έχει μεταφερθεί στο Λονδίνο. Η ζωφόρος, οι μετόπες και τα αετώματα του Παρθενώνα αποτελούν αναπόσπαστα μέλη του μνημείου και στόχος μας θα πρέπει να είναι να επιστρέψουν όχι απλώς στην Αθήνα, αλλά πάνω στο μνημείο. Προϋπόθεση για αυτό, βέβαια, είναι να βελτιωθεί το περιβάλλον και η ατμοσφαιρική ρύπανση στην Αττική που είναι και η αιτία που τα γλυπτά εκτίθενται σήμερα στο Μουσείο Ακρόπολης.
▶Ποια είναι η δική σας θέση;
Είμαστε ενάντια στη λογική των μεγάλων αποικιοκρατικών μουσείων που οι συλλογές τους είναι όλες κλεμμένες από άλλους λαούς. Ζητάμε την «απο-αποικιοποίηση» των μουσείων και τον τερματισμό της παρουσίασης της κληρονομιάς άλλων λαών ως κάτι το «εξωτικό» και της έκθεσης των πολιτιστικών τους θησαυρών ως «λάφυρων». Υπάρχει ένα διεθνές κίνημα στις μουσειολογικές σπουδές που επιμένει στην αποαποικιοποίηση των μουσείων και της αρχαιολογίας εν γένει, κι αυτό είναι σημαντικό. Εκεί είναι και η διαφορά μας από την στάση των κυβερνήσεων: οι κυβερνήσεις διαχρονικά μιλούν μόνο για τον αρχιτεκτονικό διάκοσμο του Παρθενώνα, εμείς μιλάμε για όλες τις κλεμμένες αρχαιότητες, είτε είναι από την Ελλάδα, είτε από την Αίγυπτο, είτε από την Αφρική ή αλλού. Δεν υπέφεραν μόνο οι λαοί από τους αποικιοκρατικούς στρατούς, αλλά και η πολιτιστική κληρονομιά και ο πλούτος των χωρών, που κλάπηκαν με πολλούς τρόπους. Η επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών πρέπει να ενταχθεί σε αυτό το πλαίσιο.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν (14.1.23)
