Γιώργος Παυλόπουλος
«Συνεργασία σε έναν Κατακερματισμένο Κόσμο» είναι το φετινό κεντρικό σύνθημα
Η στρατηγική αμηχανία και η ανησυχία για την επόμενη μέρα είναι τα στοιχεία που σφράγισαν τη φετινή σύνοδο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, που ξεκίνησε το 1971, λίγο πριν την ιστορική πετρελαϊκή κρίση και ενώ τα σύννεφα στον ουρανό του καπιταλισμού είχαν ήδη πυκνώσει.
«Στις 18 ώρες που βρίσκομαι εδώ, δεν έχω δει ούτε ένα άνθρωπο από τον κόσμο των εργαζομένων. Είναι σημαντικό, όμως, να συμμετέχουν τακτικά εδώ […] οι εργαζόμενοι στα συνδικάτα αποτελούν σημαντικό τμήμα της οικονομίας». Αυτό δήλωσε την Τρίτη από το Νταβός ο υπουργός Εργασίας των ΗΠΑ (ο οποίος μάλλον δεν πρόσεξε τους εκατοντάδες εργαζόμενους στα εστιατόρια και τα ξενοδοχεία που έλιωσαν στη δουλειά κατά τη διαμονή τους εκεί), θεωρώντας ότι τα πάνελ του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ οφείλουν να μην περιλαμβάνουν μόνο εκπροσώπους των εκμεταλλευτών, αλλά και αυτών τους οποίους εκμεταλλεύονται. Προφανώς, διότι έτσι οι πρώτοι θα «αφουγκραστούν» κάπως καλύτερα τις διεργασίες που συντελούνται στις κοινωνίες και την οργή που αυξάνεται, έτσι ώστε στη συνέχεια να επιχειρήσουν να τις ελέγξουν και να τις ενσωματώσουν.
Την ίδια στιγμή, καθώς ξεκινούσαν οι εργασίες του φόρουμ των απανταχού ολιγαρχών (πλην των Ρώσων για ευνόητους λόγους), περισσότεροι από 200 εκατομμυριούχοι και δισεκατομμυριούχοι –δηλαδή άνθρωποι που προέρχονται από τις τάξεις εκείνου του 1% που σύμφωνα με την Oxfam «τσέπωσε» άλλα 26 τρισ. δολάρια τα δύο πρώτα χρόνια της πανδημίας– απηύθυναν μία έκκληση προς τις κυβερνήσεις: «Τώρα είναι η ώρα να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο του υπερβολικού πλούτου. Τώρα είναι η ώρα για να φορολογηθούν οι υπέρμετρα πλούσιοι», αναφέρουν στην ανοιχτή επιστολή τους, εγείροντας επίσης το ζήτημα της απειλής που προκύπτει από τις εντεινόμενες κοινωνικές ανισότητες. Έστω κι αν γνωρίζουν πως οι κορυφαίοι όμιλοι παγκοσμίως κάνουν τα πάντα προκειμένου να διασφαλίσουν ότι θα πληρώνουν μηδενικούς ή προκλητικά χαμηλούς φόρους.
Όσο για τους διοργανωτές του φόρουμ, επέλεξαν φέτος ως κεντρικό μοτίβο την… ευχή «Συνεργασία σε έναν Κατακερματισμένο Κόσμο». Η δική τους ανησυχία, όπως φαίνεται, εδράστηκε σε ένα άλλο σημείο, το οποίο εκτιμούν ότι θέτει σε αμφισβήτηση το κυρίαρχο, μέχρι και σήμερα, μοντέλο κερδοφορίας: Στα αλλεπάλληλα πλήγματα που δέχεται η διαδικασία της καπιταλιστικής διεθνοποίησης, εξαιτίας της έντασης των ανταγωνισμών, του πολλαπλασιασμού των πολεμικών συγκρούσεων και της ύψωσης προστατευτικών τειχών ανάμεσα στα ισχυρά μπλοκ — τη Δύση και την Κίνα, τις ΗΠΑ και την ΕΕ, όπως αποτυπώθηκε και στην ομιλία της φον ντερ Λάιεν, την ΕΕ και τη Βρετανία μετά το Brexit κ.λπ. Σε τελική ανάλυση, λόγω της δομικής κρίσης διαρκείας του συστήματος, την οποία αυτοί είναι σε θέση να κατανοήσουν καλύτερα από τους αντιπάλους τους.
Το σίγουρο είναι ότι οι πάντες προσήλθαν ιδιαιτέρως ανήσυχοι στη φετινή σύναξη των κορυφαίων κεφαλαιοκρατών του πλανήτη και των κυβερνήσεών τους. Πολύ περισσότερο καθώς οι ραγδαίες και δραματικές εξελίξεις φέρνουν συχνά τους μεν σε αντίθεση με τους δε, με την πολιτική να μοιάζει να έχει πάρει το πάνω χέρι και να χαράζει τον δρόμο. Παρά το γεγονός ότι από τη σύνοδο έλαμψαν δια της απουσίας τους οι επικεφαλής των έξι από τις επτά χώρες που απαρτίζουν την ομάδα της G7 (με εξαίρεση τον καγκελάριο της Γερμανίας Όλαφ Σολτς), τα όσα ειπώθηκαν και το κλίμα που επικράτησε καταγράφηκαν με προσοχή από τα επιτελεία τους.
Δεν θα μπορούσε, άλλωστε, να γίνει διαφορετικά, καθώς στο Νταβός σημειώθηκε ρεκόρ συμμετοχών, με παρόντες εκπροσώπους 1.500 και πλέον κορυφαίων επιχειρηματικών ομίλων — εκ των οποίων, μάλιστα, οι 600 ήταν οι διευθύνοντες σύμβουλοί τους. Είναι όλοι αυτοί οι οποίοι έχουν πάθει κάποιου τύπου «βέρτιγκο» από τα όσα συμβαίνουν και από την αδυναμία τους να προβλέψουν με ασφάλεια το μέλλον και να χαράξουν μια σταθερή γραμμή σε ένα κόσμο που αλλάζει ταχύτατα και βίαια.
Για όλους αυτούς, βεβαίως, υπάρχει μια σταθερά η οποία τους ενώνει αδιαπραγμάτευτα: Η διαρκής ένταση της εκμετάλλευσης και η αύξηση της σχετικής και απόλυτης υπεραξίας που αποσπούν από το 99% των ανθρώπων πάνω σε αυτό τον πλανήτη. Και μάλιστα, από το πρώτο λεπτό της ζωής του καθενός μέχρι και το τελευταίο, χωρίς να εξαιρείται κανένας τομέας και δραστηριότητα, έστω κι αν όλα αυτά επιχειρούν να τα «ντύσουν» με ένα… πράσινο μανδύα και να τα συνοδεύσουν με αφηγήματα περί ενός κοινωνικά πιο δίκαιου καπιταλισμού. Το κακό είναι ότι ορισμένοι, ακόμη και στην Αριστερά, μοιάζουν να πιστεύουν πως κάτι τέτοιο είναι εφικτό στην εποχή μας…
