Μάκης Γεωργιάδης
Χατ τρικ διαφθοράς
Είναι σίγουρα πλεονασμός να αναφέρουμε ότι το Παγκόσμιο Κύπελλο του Κατάρ είναι το πιο αιματοβαμμένο όλων των εποχών. Η επιτομή της βαρβαρότητας και της διαφθοράς. Όσο όμως κι αν αυτές οι διαπιστώσεις αποτελούν κοινοτοπία, έχει ενδιαφέρον να δούμε ορισμένες οπτικές γωνίες: «Η επιλογή για το Κατάρ ήταν λάθος. Τότε, συμφωνήσαμε στην Εκτελεστική Επιτροπή ότι η Ρωσία θα είχε το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2018 και οι ΗΠΑ το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2022. Αυτό θα ήταν μια χειρονομία ειρήνης αν δύο μακροχρόνιοι πολιτικοί αντίπαλοι διοργάνωναν το Παγκόσμιο Κύπελλο ο ένας μετά τον άλλον… Μια εβδομάδα πριν από το Koγκρέσο της FIFA, το 2010, ο Μισέλ Πλατινί με πλησίασε και μου είπε ότι το πλάνο μας δεν δουλεύει», δήλωσε πρόσφατα ο πρώην πρόεδρος της FIFA, Ζεπ Μπλάτερ. Στη συνέχεια αποκάλυψε ότι ο ίδιος ο τότε πρόεδρος της Γαλλίας Νικολά Σαρκοζί τον πλησίασε ως «διαμεσολαβητής» για την ανάληψη της διοργάνωσης από το Κατάρ. «Χάρη στις ψήφους του Μισέλ Πλατινί, η διοργάνωση τελικά πήγε στο Κατάρ αντί για τις ΗΠΑ. Αυτή είναι η αλήθεια». Φυσικά όλα έγιναν για τα χρήματα. Κρίσιμη λεπτομέρεια: έξι μήνες μετά, το Κατάρ παρήγγειλε πολεμικά αεροσκάφη από τη Γαλλία δαπανώντας 15 δισ. ευρώ.
Η Γενική Εισαγγελία της Γαλλίας (PNF) διεξάγει από τα τέλη του 2019 έρευνα για το περιβόητο δείπνο στο Μέγαρο των Ηλυσίων μεταξύ Σαρκοζί, Πλατινί και του εμίρη του Κατάρ το 2010. Δικαστικές έρευνες συνεχίζονται δε στην Ελβετία, όπου εδρεύουν UEFA και FIFA αλλά και στις ΗΠΑ. Τα «μαύρα ταμεία του Μουντιάλ» δεν έχουν αποκαλυφθεί σε όλο το εύρος τους, αλλά η κορυφή του παγόβουνου, που έχει φανερωθεί ως τώρα, αποδεικνύει πόσο διεφθαρμένος ως το μεδούλι είναι ο κόσμος του επαγγελματικού και πλήρως εμπορευματοποιημένου ποδοσφαίρου. Ένας κόσμος ο οποίος, πίσω από τη βιτρίνα, εκτρέφει τη σαπίλα και τον εκφυλισμό κάθε αξίας και αθλητικού πνεύματος…
Μπάλα και αίμα
Πού βρίσκεται τελικά η καρδιά του ποδοσφαίρου; Μπορούμε κατηγορηματικά να απαντήσουμε πως σίγουρα δεν βρίσκεται και δεν χτυπάει σε κάποιο από τα οκτώ θεμελιωμένα με αίμα νεόδμητα στάδια του Κατάρ. Σε μια συνοικία στις παρυφές της Ντόχα, έξω από τα φανταχτερά κτίρια υπηρεσιών που συνδέονται με τη διοργάνωση και πλάι σε τεράστια εργοτάξια, μικρές ομάδες μεταναστών συγκεντρώνονται τα απογεύματα της Παρασκευής σε αυτοσχέδια γήπεδα με στόχο –τι άλλο– να παίξουν ποδόσφαιρο. Στο μοναδικό τους ρεπό, μετά από εξοντωτική εργασία έξι μερών σε απάνθρωπες συνθήκες και ωράρια, νεαροί μετανάστες από τη Νοτιοανατολική Ασία και την Υποσαχάρια Αφρική, μοιράζονται σε δύο εντεκάδες. Έτοιμοι να παίξουν τον δικό τους αγώνα. Να χαρούν την πεμπτουσία του παιχνιδιού.
Κανένας από αυτούς, αν και δουλεύει για χρόνια στη χώρα που θα φιλοξενήσει το Μουντιάλ, δεν έχει τη δυνατότητα να παρακολουθήσει έναν αγώνα του Παγκοσμίου Κυπέλλου διά ζώσης. Οι άνθρωποι αυτοί είναι σαν να μην υπάρχουν για την κοινωνία του Κατάρ. Η κυβέρνηση του εμιράτου όχι μόνο δεν αναγνωρίζει τους χιλιάδες νεκρούς εργάτες οι οποίοι έχουν θυσιαστεί για την εκπλήρωση των υπερφίαλων φιλοδοξιών της οικογένειας του εμίρη, αλλά δεν προβλέπεται να φιλοξενήσει ως προσκεκλημένο έστω και έναν μετανάστη, έστω και έναν απόκληρο ώστε να παρακολουθήσει ένα ματς μέσα από τα γήπεδα τα οποία θαρρείς πως αν τα σκάψεις στη σέντρα θα αρχίσουν εύκολα να αναβλύζουν αίμα. Τόσο εύκολα όσο αναβλύζει και το πετρέλαιο, τα έσοδα από το οποίο «λάδωσαν» καλά όλα τα γρανάζια του παγκόσμιου ποδοσφαιρικού μηχανισμού.
Στον λεγόμενο δυτικό ή ανεπτυγμένο κόσμο ακούγονται σποραδικά κάποιες διαμαρτυρίες. Παίρνονται κάποιες πρωτοβουλίες για μποϊκοτάζ των αγώνων. Για μια γενική, ίσως, απεργία τηλεθέασης. Ωστόσο, η τηλεθέαση αναμένεται να σπάσει κάθε ρεκόρ. Πάνω από πέντε δισεκατομμύρια τηλεθεατές αναμένεται να στηθούν μπροστά στις οθόνες τους. Οι ίδιοι οι «σκλάβοι του Κατάρ», όμως, μάλλον δεν το σκέφτονται έτσι. Στη μεγάλη τους πλειονότητα άντρες νεαρής ηλικίας ζουν μόνο για το σήμερα χωρίς να φαίνεται ότι τους απασχολεί η συμπεριφορά και τα ακριβά, συνήθως, γούστα των καταναλωτών ποδοσφαιρικού θεάματος.
Ακόμη και όταν πέφτουν σχεδόν λιπόθυμοι μετά από μερικά λεπτά ποδοσφαίρου στις αλάνες, δεν σκέφτονται παρά μόνο την επιβίωση. Πώς με ένα μισθό περίπου 260 ευρώ, θα μπορέσουν να ξεχρεώσουν την «προμήθεια» των 1.300 ως 3.000 ευρώ προς τους μεσολαβητές και τους σύγχρονους δουλεμπόρους οι οποίοι τους εξασφάλισαν μια δουλειά στα κάτεργα. Μια δουλειά υπό άθλιες συνθήκες διαβίωσης και με εξοντωτικά ωράρια από 14 ως 18 ώρες ημερησίως. Και τα σκέφτονται όλα αυτά γιατί συνήθως, ανάμεσα σε μια πυραμίδα πληβείων, αυτοί που έχουν τη δυνατότητα να παίξουν ποδόσφαιρο σε μια αλάνα ή σε ένα κανονικό γήπεδο είναι εκείνοι που έχουν ξεκολλήσει από το τελευταίο σκαλοπάτι και μπορούν να ζήσουν αξιοπρεπώς σε κάποιο φτηνό διαμέρισμα στην πρωτεύουσα και όχι σε κάποιο κοντέινερ ή παράπηγμα σχεδόν μέσα στην έρημο.
Εδώ και δώδεκα χρόνια, όταν και άρχισε η κατασκευή τεράστιων φαραωνικών υποδομών και εφτά νέων σταδίων όπως και η ανακαίνιση ενός υπάρχοντος, ένα σύγχρονο σκλαβοπάζαρο λαμβάνει χώρα στο Κατάρ. Η άθλια εργατική νομοθεσία είναι μόνο κατ’ όνομα «εργατική». Τα πρώτα χρόνια ο κόσμος ζούσε σε ένα σκοτάδι, μέχρι που άρχισαν να εμφανίζονται δειλά-δειλά εκτεταμένα ρεπορτάζ για την απίστευτη εκμετάλλευση και τους θανάτους. Οι τελευταίοι υπολογισμοί κάνουν λόγο για 6.500 με 7.000 νεκρούς εργάτες ενώ σύμφωνα με το γερμανικό δίκτυο ZDF, αυτοί έχουν ξεπεράσει τους 15.000. Για τη FIFA και την κυβέρνηση του Κατάρ επισήμως οι νεκροί είναι τρεις. Άλλοι 36 αναγνωρίζεται πως έχουν πεθάνει σε έργα που συνδέονται με το Μουντιάλ.
Το Κατάρ κατηγορεί όσους αποκαλύπτουν στοιχεία για το θέμα ότι κάνουν βλαπτική, κακόβουλη προς τα συμφέροντά του προπαγάνδα και αρνείται να αναγνωρίσει και να αποζημιώσει τις οικογένειες των θυμάτων, κάποιες εκ των οποίων κινούνται δικαστικά. Ωστόσο τα ρεπορτάζ, στοιχεία των οποίων πήραμε για να δομήσουμε το κείμενο, έγιναν στην κυριολεξία ακόμη και με τον κίνδυνο της ζωής των δημοσιογράφων που τα πραγματοποίησαν όπως αναφέρει σε σημείωμά του στις 15 Νοεμβρίου ο δημοσιογράφος του Guardian Πατ Μάντελσον. Άλλωστε το Κατάρ βρίσκεται στην 119η θέση στον κατάλογο των χωρών για την ελευθερία του Τύπου ανάμεσα σε 180. Πολύ καλύτερη θέση από πολλές χώρες της περιοχής, αλλά ταυτόχρονα και πολύ επικίνδυνη. Άλλωστε ένα ακόμη στοιχείο που θα κυριαρχήσει στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 2022 θα είναι ο ασφυκτικός έλεγχος και περιορισμός των δημοσιογράφων. Η βασιλική οικογένεια και οι μεσαιωνικές αντιλήψεις της πλειονότητας της κοινωνίας, άλλωστε, δεν σηκώνουν και πολλά-πολλά.
Η FIFA, ο μεγαλύτερος εμπορικός αθλητικός θεσμός παγκοσμίως, ανέπτυξε την επιχειρηματολογία της γύρω από την ανάθεση της διοργάνωσης στο Κατάρ μιλώντας για μεταρρυθμίσεις στην εργασία και φιλελευθεροποίηση των δομών του μικρού πετρελαϊκού κράτους. Σε ένα κράτος όπου οι εξωσυζυγικές σχέσεις τιμωρούνται με εφτά χρόνια φυλάκισης, ουσιαστικά δεν αναγνωρίζεται ο βιασμός ενώ η ομοφυλοφιλία όχι μόνο απαγορεύεται, αλλά θεωρείται και ψυχική νόσος, αντιλαμβάνεται κανείς πως τα ελάχιστα που έχουν γίνει, όπως η θέσπιση κατώτατου μισθού, δεν είναι παρά σταγόνα στον ωκεανό ενός παραλογισμού δίχως τέλος.
Αγώνες ποδοσφαίρου σε κλιματιζόμενα γήπεδα στη μέση της ερήμου, όταν μερικά μέτρα δίπλα έχουν ξεψυχήσει άνθρωποι οι οποίοι κατοικούσαν μέσα σε τετράγωνα κουτιά από λαμαρίνες. Αστέρες του ποδοσφαίρου, μεγαλωμένοι σε φτωχογειτονιές του Παρισιού και άλλων μητροπόλεων, μπουκωμένοι με εκατομμύρια ως επίσημοι πρεσβευτές μιας διοργάνωσης της ντροπής και βουτηγμένης στο αίμα, και από την άλλη ζωές αγνοούμενες που έχουν συντριβεί σε εργοτάξια-κάτεργα. Δύο κόσμοι, δύο εντελώς διαφορετικές αντιλήψεις για το τι μπορεί να είναι μπάλα. Αλλιώς θα το αντιμετωπίσουν όσοι θα έρθουν στο Κατάρ από ΗΠΑ, Βρετανία, Γερμανία και λοιπές ποδοσφαιρικές δυνάμεις και αλλιώς οι Νεπαλέζοι και οι Ινδοί εργάτες. Άλλωστε, ακόμη και όταν ο κάποτε ευαισθητοποιημένος δυτικός κόσμος έκανε μποϊκοτάζ στις μπάλες ποδοσφαίρου που ράβονταν από παιδικά χέρια στο Πακιστάν και αλλού, την ίδια ώρα τα χρηματιστήριά του αποθέωναν την Αdidas, τα κέρδη και την οικονομία της αγοράς.
Σήμερα οι μπάλες έχουν λίγο παραπάνω αίμα. Τα κέρδη της FIFA είναι πλέον δυσθεώρητα και κανένα εμπόδιο δεν μπορεί να υψωθεί στην κερδοφορία της. Ίσα-ίσα που υπάρχουν σκέψεις για συχνότερη διοργάνωση των Παγκόσμιων Κυπέλλων ανά τρία χρόνια ενώ ο νυν πρόεδρος της, Τζιάνι Ινφαντίνο, στην αρχή έβλεπε με καλό μάτι τη διεξαγωγή τους ακόμη και ανά δύο χρόνια. Πρόταση η οποία ναυάγησε, αλλά οι εξελίξεις είναι μπροστά…
Πάνω από 200 δισ. δολάρια το κόστος της μεγάλης ποδοσφαιρικής «γιορτής»
Τα κέρδη της FIFA και των πολυεθνικών κολοσσών πάνω από τις ζωές
Το σκάνδαλο ανάληψης της διοργάνωσης από το Κατάρ κλόνισε συθέμελα FIFA και UEFΑ ήδη από το 2015. Κανείς δεν είναι σε θέση να υπολογίσει, δώδεκα χρόνια μετά, τα ακριβή ποσά που δαπανήθηκαν για χρηματισμό και δωροδοκίες υψηλά ιστάμενων και κρίσιμων κρίκων στην αλυσίδα των αποφάσεων. Οι ηγεσίες τους άλλαξαν, αλλά η πολιτική τους παρέμεινε απαράλλαχτη και όλη η προσοχή τους –ειδικά της FIFA– είναι στα μυθικά ποσά που παίζονται αυτήν την εποχή με επίκεντρο το Παγκόσμιο Κύπελλο του Κατάρ. Δεν υπάρχει κανένα άλλο διακύβευμα πέρα από τα κέρδη της FIFA, των παγκόσμιων εμπορικών κολοσσών που είναι και χορηγοί της και ταυτόχρονα η επιτυχία μιας νέας γεωπολιτικής αντίληψης ισχύος η οποία βασίζεται σε μεγάλα αθλητικά γεγονότα που επιδιώκει να καρπωθεί το Κατάρ. Η διείσδυση τεράστιων αραβικών κεφαλαίων στο ευρωπαϊκό ποδόσφαιρό έπαιξε και αυτή τον ρόλο της στην τελική ανάθεση της διοργάνωσης σε μια χώρα μικρή και ποδοσφαιρικά ανύπαρκτη.
Ο αρχικός προϋπολογισμός της διοργάνωσης δεν ανερχόταν ούτε στο 1/10 των 200 δισ. δολαρίων που υπολογίζεται ότι έχουν δαπανηθεί ως τώρα χωρίς ασφαλώς να μπορούν να υπολογιστούν μίζες, δωροδοκίες και λεφτά κάτω από το τραπέζι. Το αν τα έσοδα του Μουντιάλ θα φτάσουν ή θα ξεπεράσουν τα 20 δισ. δολάρια ουδόλως φαίνεται να απασχολεί τους εμίρηδες. Αντιθέτως η Παγκόσμια Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου αναμένει ένα εξωπραγματικό ύψος κερδών που δεν μπορεί να υπολογιστεί από τώρα με ακρίβεια, αλλά μπορεί να ξεπεράσει τα 7 δισ. δολάρια. Αν το Μουντιάλ της Ρωσίας είχε κοστίσει το 2018 περίπου 11 δισ. δολάρια, αντιλαμβάνεται κανείς πως μόνο τα 70 δισ. που δαπανήθηκαν για τα οκτώ κλιματιζόμενα γήπεδα του Κατάρ είναι πολλαπλάσια.
Με το 90% των εισιτηρίων να έχουν ήδη προπωληθεί και με νέο ρεκόρ τηλεθέασης παγκοσμίως να αναμένεται, τα κέρδη τόσο της FIFA όσο και των πολυεθνικών κολοσσών θεωρούνται εξασφαλισμένα. Ένας τεράστιος κύκλος εργασιών στον τουριστικό τομέα θα καταλήξει και σε γειτονικές χώρες, όπως η Σαουδική Αραβία ή τα Αραβικά Εμιράτα, καθώς οι υποδομές για τη φιλοξενία εκατοντάδων χιλιάδων τουριστών είναι πεπερασμένες στο Κατάρ.
Έτσι το Μουντιάλ αυτό θα είναι μακράν το δαπανηρότερο από κάθε προηγούμενο, αλλά και το πλέον αιματοβαμμένο καθώς πάνω από 7.000 νεκροί εργάτες στοιχειώνουν τα γήπεδα και τις υποδομές του. Και δεν θα είναι υπερβολή να πούμε πως δικαιολογημένα η ιστορία θα το κατατάξει ως το Μουντιάλ της ντροπής με θλιβερούς κομπάρσους επί σκηνής 32 εθνικές ομάδες συνένοχους στο έγκλημα. Συνένοχους στον φόνο του ποδοσφαίρου…
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν (19.11.22)
World Cup Qatar: Είναι το χειρότερο όλων; Ίσως μέχρι το επόμενο, εκτός κι αν…
