Μεράλ Τσιτσέκ, συνιδρύτρια του Γραφείου Σχέσεων Κουρδισσών Γυναικών (REPAK) στην περιοχή του Κουρδιστάν στο Ιράκ
Με την ευκαιρία της Διεθνούς Ημέρας για την εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών στις 25 Νοεμβρίου το Πριν μίλησε με μια αγωνίστρια από την «πρώτη γραμμή» της πάλης για τα δικαιώματα και τη χειραφέτηση των γυναικών, αλλά και την κοινωνική και εθνική απελευθέρωση, σε συνθήκες πολεμικών επιχειρήσεων της Τουρκίας και εκτεταμένης καταστολής από το ιρανικό καθεστώς.
Η Μεράλ Τσιτσέκ (Meral Çiçek) είναι συνιδρύτρια του Γραφείου Σχέσεων Κουρδισσών Γυναικών (REPAK) στην περιοχή του Κουρδιστάν στο Ιράκ, έχοντας εικόνα για την κατάσταση στην ευρύτερη περιοχή. Είναι επίσης μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού Jineoloji Journal και αρθρογραφεί στην κουρδική εφημερίδα Yeni Özgür Politika (Νέα Ελεύθερη Πολιτική).
Συνέντευξη στη Λίτσα Φρυδά
▶ Ποια είναι τα κύρια ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες, και ιδιαίτερα οι Κούρδισσες, στο Ιράκ σήμερα;
Όλο το σύστημα στο Ιράκ αλλά και στην περιοχή του Κουρδιστάν του Ιράκ, το οποίο εγκαθιδρύθηκε στη μετά-Σαντάμ εποχή από τις δυτικές δυνάμεις και βασίζεται στην κατανομή της εξουσίας μέσα από ηθικές και θρησκευτικές γραμμές, είναι εξαιρετικά ανδροκρατούμενο, καθώς η εθνική ή θρησκευτική ταυτότητα καθίσταται καθοριστική και οι κοινωνικές ταυτότητες πρέπει να υποκύψουν σε αυτές τις γραμμές. Παρόλο που οι γυναίκες εκπροσωπούνται στο κοινοβούλιο της Βαγδάτης και της Περιφέρειας του Κουρδιστάν σε ποσοστό 30% βάσει νόμου, αποκλείονται ως επί το πλείστον από τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και δεν διαδραματίζουν κανένα ρόλο στην πολιτική. Οι πολιτικές αποφάσεις λαμβάνονται από τους άνδρες.
Οι γυναίκες όντως αντιμετωπίζουν διακρίσεις λόγω φύλου, ενδοοικογενειακή βία, τις λεγόμενες δολοφονίες τιμής, ψηφιακή βία, υποεκπροσώπηση στην αγορά εργασίας, αναγκαστικούς γάμους. Οι γυναίκες υποφέρουν επίσης πολύ από τα 20 χρόνια κρίσεων και πολέμου. Πολλές γυναίκες εκτοπίστηκαν στο εσωτερικό της χώρας. Το περιβάλλον και ο χώρος διαβίωσης πολλών ανθρώπων καταστράφηκε από τον ISIS και περιμένει ακόμη την ανοικοδόμηση. Οι περισσότεροι εκτοπισμένοι ζουν σε συνθήκες φτώχειας. Οι γυναίκες ζουν σε ένα κλίμα ανασφάλειας και αστάθειας. Σε μεγάλο μέρος της ιρακινής κοινωνίας οι γυναίκες δεν μπορούν να βγουν από το σπίτι χωρίς τους άνδρες.
Δεν μπορεί να υπάρξει επιστροφή στο status quo στο Ιράν, διότι η δολοφονία της Ζίνα Αμινί από τις κρατικές δυνάμεις και η εξέγερση που ακολούθησε δημιουργούν ένα σημείο ρήξης
Στην κουρδική περιοχή η Τουρκία διεξάγει στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά των ανταρτών του PKK και έχει ήδη δημιουργήσει περισσότερες από 40 μόνιμες στρατιωτικές βάσεις. Στην ανατολική πλευρά των συνόρων επιτίθεται το Ιράν. Αυτό σημαίνει ότι η κουρδική κοινωνία ζει σε συνθήκες πολέμου και συγκρούσεων. Το ίδιο και στο Sinjar/Shingal, όπου ο λαός των Yazidi, που επέζησε από τις γενοκτόνες επιθέσεις του ISIS, αντιμετωπίζει τώρα τις ένοπλες επιθέσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών από την Τουρκία.
Στην περιοχή του Κουρδιστάν στο Ιράκ, ο αναγκαστικός εκτοπισμός εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων, ως αποτέλεσμα της καταστροφής και της αναγκαστικής εκκένωσης σχεδόν 6.000 κουρδικών χωριών κατά τη δεκαετία του ’80, είχε ως αποτέλεσμα τη μετανάστευση στις πόλεις. Ενώ οι γυναίκες συμμετείχαν ενεργά στην καθημερινή παραγωγή στις αγροτικές περιοχές, όπου ζούσαν ως αγρότισσες, στις πόλεις ως επί το πλείστον δεν ήταν σε θέση να συμμετέχουν στην παραγωγή, καθώς η οικονομία εδώ εξακολουθεί να βασίζεται κυρίως στο εμπόριο.
▶ Μετά τη δολοφονία της Ζίνα (Μαχσά) Αμινί από την ιρανική αστυνομία, δύο μήνες πριν, αναπτύχθηκε στο Ιράν ένα κίνημα, καθοδηγούμενο από γυναίκες, με κομβική τη συμμετοχή των κουρδισσών. Πιστεύετε ότι αυτό το κίνημα θα αντέξει την καταστολή και την τρομοκρατία του θεοκρατικού καθεστώτος του Ιράν;
Θεωρώ ότι από εδώ και πέρα δεν μπορεί να υπάρξει επιστροφή στο status quo, διότι η δολοφονία της Ζίνα Αμινί από τις κρατικές δυνάμεις και η εξέγερση που ακολούθησε δημιουργούν ένα σημείο ρήξης. Πιστεύω πραγματικά ότι στην εποχή μας μόνο ο αγώνας των γυναικών έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει πραγματική αλλαγή. Και πιστεύω επίσης ότι ο αγώνας των γυναικών είναι το πιο περιεκτικό κοινωνικό κίνημα της εποχής μας. Και καθώς η εξέγερση στο Ανατολικό Κουρδιστάν και το Ιράν καθοδηγείται από γυναίκες, είμαι πραγματικά αισιόδοξη ότι μας φέρνει πιο κοντά στην ελευθερία και τη δημοκρατία στο Ιράν. Αλλά για να δημιουργήσουμε αλλαγή δεν αρκεί η διαμαρτυρία. Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι οργάνωση.
Οι γυναίκες είναι στην πρώτη γραμμή του κουρδικού κινήματος, γι’ αυτό στοχοποιούνται από την Τουρκία και την αντίδραση. Το ΝΑΤΟ είναι συνένοχο στις δολοφονίες
▶ Θα μπορούσε το σύνθημα «Γυναίκα, ζωή, ελευθερία» («Jin, Jiyan, Azadî»), που προέρχεται από την αυτόνομη περιοχή της Ροζάβα, να γίνει ένα πολιτικό σχέδιο όλων των Κούρδων, (ίσως και παγκόσμιο) και πώς;
Πρέπει να τονίσω ότι το σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» ίσως έφτασε στις γυναίκες εκτός Κουρδιστάν μαζί με την επανάσταση της Ροζάβα (Rojava), αλλά δεν προέρχεται από εκεί. Το κουρδικό γυναικείο κίνημα άρχισε να χρησιμοποιεί αυτό το σύνθημα ήδη πριν από την επανάσταση της Ροζάβα, στις αρχές της χιλιετίας. Αυτό το σύνθημα ή ο τύπος αντιπροσωπεύει την επανάσταση ως διαδικασία απελευθέρωσης της ζωής υπό την ηγεσία των γυναικών. Και όταν λέμε γυναικεία ηγεσία εννοούμε, με βάση τη γυναικεία απελευθερωτική ιδεολογία, αυτόνομα οργανωμένες συλλογικότητες γυναικών που ζουν και εκπροσωπούν όπου κι αν βρίσκονται το πνεύμα και τη νοοτροπία της ελευθερίας. Επομένως, το θέμα δεν είναι τόσο οι αριθμοί όσο η ποιότητα της γυναικείας ηγεσίας, η οποία είναι λειτουργική στην αμφισβήτηση της εξουσίας και της κυριαρχίας και την αντικατάστασή τους από την ελευθερία. Αυτό το σχέδιο υπάρχει ήδη σε όλα τα μέρη του Κουρδιστάν, βρίσκεται παντού όπου οργανώνεται το αυτόνομο κουρδικό γυναικείο κίνημα. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ολόκληρη η κουρδική κοινωνία με όλους τους θεσμούς της είναι μέρος αυτού του σχεδίου. Για παράδειγμα το KDP, το οποίο είναι –σύμφωνα με τους αριθμούς- το μεγαλύτερο κόμμα στο Νότιο (Ιρακινό) Κουρδιστάν βασίζεται στην πατριαρχία, τον φεουδαρχικό φυλετισμό, την ανδρική κυριαρχία. Το κόμμα διοικείται σαν δυναστεία από την οικογένεια Μπαρζανί, όπου οι γιοι αντικαθιστούν τους πατέρες τους και οι ηγέτες διορίζονται από τον πατέρα και δεν εκλέγονται από τα μέλη του κόμματος. Οι γυναίκες δεν έχουν τίποτα να πουν στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Ως εκ τούτου, γι’ αυτούς το Jin, Jiyan, Azadî αντιπροσωπεύει κάτι που θα έβαζε τέλος στην κυριαρχία τους, επειδή θα έφερνε τη δημοκρατία. Υπό αυτή την έννοια το Jin, Jiyan, Azadî είναι ένα πολιτικό και κοινωνικό σχέδιο εκείνων που θέλουν μια ζωή σε συνθήκες ελευθερίας, δημοκρατίας, ισότητας και δικαιοσύνης. Σε όλες τις χώρες υπάρχουν άνθρωποι που αντιτίθενται σε αυτές τις αξίες επειδή θα έβαζαν τέλος στην εξουσία τους. Από την άλλη πλευρά, εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο αγκαλιάζουν την ιδέα του Jin, Jiyan, Azadî. Υπ’ αυτή την έννοα, θεωρώ ότι πρόκειται ήδη για ένα παγκόσμιο σχέδιο.
▶ Η Ναγκιχάν Ακαρσέλ, ακαδημαϊκός, ακτιβίστρια, δημοσιογράφος και συνιδρύτρια του φεμινιστικού Κέντρου Έρευνας Ζινεολογίας, δολοφονήθηκε πρόσφατα από τη ΜΙΤ, σε ένοπλη επίθεση στη Σουλεϊμανίγια. Γιατί κατά τη γνώμη σας οι Κούρδισσες ακτιβίστριες αποτελούν στόχους του τουρκικού κράτους, εντός και εκτός συνόρων του;
Το τουρκικό κράτος άρχισε να δολοφονεί κορυφαίες γυναικείες προσωπικότητες του Κουρδικού Γυναικείου Κινήματος πριν από περίπου 10 χρόνια, στις 9 Ιανουαρίου 2013, με τη δολοφονία των Sakine Cansız, Fidan Doğan και Leyla Şaylemez στο Παρίσι. Έκτοτε δεκάδες κορυφαίες Κούρδισσες επαναστάτριες έχουν στοχοποιηθεί από το τουρκικό κράτος. Το φασιστικό τουρκικό κράτος γνωρίζει τον ηγετικό ρόλο που διαδραματίζει το γυναικείο κίνημα στο πλαίσιο της κουρδικής επανάστασης. Προκειμένου να καταστρέψει το κίνημα στοχοποιεί την ηγεσία των γυναικών. Διότι γνωρίζει ότι το γυναικείο κίνημα είναι το ισχυρότερο στοιχείο ολόκληρου του κινήματος, είναι η ισχυρότερη δυναμική της επανάστασης στο Κουρδιστάν. Γνωρίζουν πολύ καλά αυτή την πραγματικότητα και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο επιτίθενται συστηματικά και σκοτώνουν ηγετικές γυναικείες μορφές του κινήματος, είτε εντός της Τουρκίας, είτε σε άλλα μέρη του Κουρδιστάν, είτε στην Ευρώπη. Για το τουρκικό κράτος αυτό δεν έχει καμία διαφορά και δυστυχώς τα κράτη εκείνα, στα σύνορα των οποίων συμβαίνουν αυτές οι δολοφονίες, δίνουν πράσινο φως στις πολιτικές γυναικοκτονίες της Τουρκίας υποστηρίζοντας τους δολοφόνους. Με αυτή την έννοια δεν βλέπουμε μόνο την Τουρκία ως θύτη αλλά και το ΝΑΤΟ, το οποίο από τη μια πλευρά μιλάει για γυναίκες και ασφάλεια και από την άλλη σκοτώνει κορυφαίες γυναίκες μέσω του μέλους του, της Τουρκίας.
