Κατερίνα Φραγκουλοπούλου
Μια πολύ ενδιαφέρουσα έκθεση έργων τέχνης του μαχόμενου δημιουργού Κυριάκου Κατζουράκη, που έφυγε από κοντά μας το 2021, φιλοξενείται στη Δημοτική Πινακοθήκη Αλίμου. Τίτλος της έκθεσης «Αριστερά της Λύπης».
Ο Κυριάκος Κατζουράκης μπήκε με θόρυβο στα εικαστικά πράγματα της χώρας μας, όταν συμμετείχε στην έκθεση των Νέων Ελλήνων Ρεαλιστών, που διοργάνωσε το Ινστιτούτο Γκαίτε το 1972. Στην έκθεση συμμετείχαν άλλοι τέσσερις ζωγράφοι της γενιάς του (Γιάννης Βαλαβανίδης, Κλεοπάτρα Δίγκα, Χρόνης Μπότσογλου και Γιάννης Ψυχοπαίδης), όλοι μαθητές του Μόραλη. Η έκθεση συνοδεύτηκε από ένα μανιφέστο για τον κριτικό ρεαλισμό, που υπέγραφαν οι ζωγράφοι και δημιούργησε σάλο στα εικαστικά πράγματα της εποχής, καθώς ακολούθησε μια περίοδο σχετικής σιωπής του εικαστικού κόσμου ως αντίδραση στη στυγνή δικτατορία που είχε επιβληθεί στον τόπο μας.
Ο Κατζουράκης υπήρξε σε όλη την πορεία του έξοχα δημιουργικός. Ασχολήθηκε με τη ζωγραφική, τη σκηνογραφία (έχει κάνει τα σκηνικά στις Μέρες του 36,
το Προξενιό της Άννας και σε πολλές παραστάσεις του Θεάτρου Τέχνης), τη σκηνοθεσία και την υποκριτική. Στη διάρκεια της καλλιτεχνικής του πορείας μετήλθε όλων των μέσων που είχε στη διάθεσή του για να αρθρώσει τον λόγο του. Στην έκθεση θα δούμε έργα στα οποία ακολουθεί την τεχνική του κολάζ, το σχόλιο σε φωτογραφία, ρεαλιστικές απεικονίσεις αλλά και τελείως αφαιρετικές. Συνδιαλέγεται με όλα τα μεγάλα ρεύματα της τέχνης του 20ου αιώνα, τον ρεαλισμό, τον εξπρεσιονισμό, τον κυβισμό αλλά και τον μοντερνισμό, που κυριάρχησε στην ελληνική ζωγραφική.
Το νήμα που συνδέει τις περιπλανήσεις του είναι η ιδεολογική του συνέπεια. Αυτό που αναδεικνύεται σε όλες τις φάσεις της καλλιτεχνικής του δημιουργίας είναι η πρόθεσή του με την τέχνη του να αποκαλύψει, να σοκάρει και να προτρέψει σε ανατροπή. Άλλωστε, πάντα πίστευε στον κοινωνικό ρόλο της τέχνης και στη στράτευσή της στο πλευρό του λαού. Υπάρχουν πολλά στοιχεία που εντυπωσιάζουν στο έργο του.
Στο έργο του, όπως όταν συνομιλεί με την Γκουέρνικα, θέλει να αποκαλύψει, να σοκάρει, να προτρέψει σε ανατροπή
Για παράδειγμα, ο τρόπος που χρησιμοποιεί γνώριμες μορφές και στησίματα για να ανοίξει διάλογο με τον θεατή του έργου του. Στα τελευταία έργα που παρουσιάζονται υπάρχουν σαφείς αναφορές στην Γκουέρνικα του Πικάσο, έργο που ο ίδιος είχε ομολογήσει πως τον συγκλόνισε, όταν το πρωτοείδε στη δεκαετία του ‘60. Μας φέρνει σε επαφή με γνώριμα στοιχεία από το διάσημο έργο για να καταγγείλει την ωμή βία της εποχής μας και τα χρησιμοποιεί ως σχόλια για μια εποχή που την θεωρεί σκοτεινή και οδυνηρή. Στα ίδια έργα υπάρχουν μορφές που κινούνται στο σκοτάδι, που είναι διαμελισμένες καθώς και μια συνεχής παρουσία της εξουσίας, συνήθως με τη μορφή αστυνομικών. Μία άλλη ιδιαίτερη πλευρά είναι ότι δανείζεται μύθους από την αρχαία Ελλάδα ή από τη θρησκευτική παράδοση για να παρουσιάσει τις εικόνες του. Είναι χαρακτηριστικός ο Μινώταυρος (που συνδέεται και με τον ταύρο της Γκουέρνικα), ο Οδυσσέας που απομακρύνεται δεμένος στο κατάρτι, ο Άγιος Γεώργιος που επιτίθεται στον δράκο καβάλα σε ένα ξύλινο αλογάκι.
Το πραγματικά εντυπωσιακό, όμως, είναι η καθαρότητα της ματιάς του, η αιχμηρότητα της σκέψης του και η οδύνη που νιώθει για το κοινωνικό γίγνεσθαι. Όλα αυτά δηλώνονται μέσα από γυναικείες παρουσίες στα έργα του. Ο ίδιος σηματοδοτεί αυτή τη σπουδαιότητα, όταν στον γνωστό κύκλο του βιτρουβιανού ανθρώπου τοποθετεί μια γυναίκα και στο κέντρο του τη μήτρα της. Θα δούμε οδυνηρές εικόνες γυναικών που είναι αυτοκτονικές, φέρουν τα στίγματα του Ιησού, είναι περιθωριοποιημένες. Θα δούμε γυναίκες που κρύβουν τη μήτρα τους, ίσως αρνούμενες να γεννήσουν (;), αλλά και γυναίκες που λάμπουν μέσα σε σκοτεινά, ζοφερά τοπία, που έχουν δύναμη (η Πηνελόπη του δεν υφαίνει, κρατάει μαχαίρι), που μπορούν να αγαπήσουν και να αγκαλιάσουν τρυφερά. Πιστεύω ότι κάθε μεγάλος καλλιτέχνης είναι ένας καλός φίλος. Καταθέτει την ψυχή του, λέει αλήθεια, μας φέρνει αντιμέτωπους με τον εαυτό μας, μπορεί να μας κάνει καλύτερους ανθρώπους. Προτείνω, λοιπόν, να επισκεφθείτε έναν καλό φίλο.
