Γιώργος Μουρμούρης
▸ Επέλαση ιδιωτών στους δημόσιους χώρους της πρωτεύουσας, «πόλεμος» στους κατοίκους
Ηταν 26 Απριλίου του 2020, όταν οι επί ένα μήνα υπό κατ’ οίκον περιορισμό κάτοικοι της Αθήνας έκπληκτοι είδαν, άλλοι από τα μπαλκόνια τους, άλλοι από τα social media, την Άλκηστη Πρωτοψάλτη με συνοδεία ζωντανής μουσικής να γυρνά την πόλη στην καρότσα ενός φορτηγού, τραγουδώντας «από τον δρόμο με αγάπη», στο πλαίσιο μιας πρωτοβουλίας του Δήμου Αθηναίων. Την ίδια περίοδο, για οποιαδήποτε μετακίνηση των «κοινών θνητών» επιβαλλόταν να ενημερωθεί η «ασώματος κεφαλή» δια του 13033, επί ποινή προστίμου 150 ευρώ.
Από τότε έχουν περάσει δυόμισι χρόνια. Και όμως, δεν έχει υπάρξει ίσως άλλη δράση που να αποτυπώνει πιο συμπυκνωμένα την αντίληψη της δημοτικής αρχής Μπακογιάννη για τον μεγαλύτερο δήμο της χώρας: Από τα αστυνομοκρατούμενα Εξάρχεια έως τα Πατήσια και από το Παγκράτι έως το κέντρο της Αθήνας, κάτοικοι υπό διαφόρων ειδών περιορισμούς να παρατηρούν το ξέφρενο (επιχειρηματικό) πάρτι που έχει στηθεί σε κάθε γωνιά της πρωτεύουσας.
Ο Κώστας Μπακογιάννης εξελέγη «στον αφρό» του μεγάλο γαλάζιου κύματος του 2019, το οποίο φούσκωσε και σε επίπεδο τοπικού κράτους –όπως και σε επίπεδο κεντρικής κυβέρνησης– η μετατροπή του ΤΙΝΑ σε κυρίαρχο πολιτικό δόγμα από τον ΣΥΡΙΖΑ. Προεκλογικά φιλοτέχνησε το προφίλ ενός νέου εκσυγχρονιστή πολιτικού, που αν και προέρχεται από τον χώρο της δεξιάς, αισθάνεται άνετα να κυκλοφορεί με πουκάμισο χωρίς γραβάτα, να συζητά με τους κατοίκους, να αξιοποιεί τα social media. Ήταν, άλλωστε, η εποχή που φράσεις όπως «η επανάσταση του αυτονόητου» και «να σπάσουμε αυγά» δεν είχαν αποκαλύψει το βορβορώδες περιεχόμενό τους.
Ήδη στον δήμο της Αθήνας η διοίκηση Καμίνη είχε θέσει τα θεμέλια πάνω στα οποία θα οικοδομούταν το εξάμβλωμα που συνδυάζει κάτι από την αυθαίρετη δόμηση της αντιπαροχής με τις γυαλιστερές προσόψεις των ιδρυμάτων και τον πολυεθνικών κολοσσών. Από τα ξηλωμένα παγκάκια των αστέγων μέχρι τις εκκενώσεις καταλήψεων και από την τουριστικοποίηση του ιστορικού τριγώνου μέχρι τις θλιβερές εικόνες εγκατάλειψης στις γειτονιές, όλα έμοιαζαν έτοιμα για μια σαρωτική επίθεση στους ανεπιθύμητους κατοίκους της πρωτεύουσας, φτωχούς, νέους, μετανάστες, τοξικοεξαρτημένους. Στόχος, το κέντρο της Αθήνας να μετατραπεί σε Disneyland για τουριστικό και real estate κεφάλαιο, αλλά και να πάρουν ρεβάνς τα πιο επιθετικά τμήματα των μεσαίων στρωμάτων που πανικόβλητα ένιωθαν πως χάνουν τον έλεγχο της πρωτεύουσάς «τους» κατά την «καυτή» τετραετία 2008-2012.
Αυτός είναι άλλωστε και ο λόγος για τον οποίο η διοίκηση Μπακογιάννη εξαρχής έδωσε μεγάλη βαρύτητα στον δημόσιο χώρο: Ο χώρος είναι μνήμη και η διαμόρφωσή του αποτύπωση ταξικών συσχετισμών. Η αρχή έγινε από την Ομόνοια: Σημείο συνάντησης μεταναστών και φτωχών από την αθηναϊκή «πίσω αυλή» αλλά και τόπος προσυγκεντρώσεων διαδηλωτών, η πλατεία Ομονοίας για μήνες εξαφανίστηκε πίσω από λαμαρίνες. Μια άνευ αρχιτεκτονικού σχεδιασμού ανάπλαση «γέννησε» έναν «κρανίου τόπο», με μόνο το περίφημο σιντριβάνι στο επίκεντρο.
Η «νέα» κεντρική πλατεία της πόλης θα αποκάλυπτε και από ποιους και υπέρ ποιων θα λαμβάνονταν στο εξής κρίσιμες αποφάσεις για τον μέλλον της Αθήνας: «Μεγάλοι δωρητές» του έργου ήταν το «Κοινωφελές Ίδρυμα Αθανάσιου Κ. Λασκαρίδη» (εφοπλιστική οικογένεια που δραστηριοποιείται και στον τουριστικό τομέα), η «Fontana Fountains» και ο Όμιλος ΕΛΛΑΚΤΩΡ. Στα μέσα Μαΐου του 2020, τα εγκαίνια της «νέας» πλατείας Ομόνοιας εξελίχθηκαν σε υπαίθριο «κορονοπάρτι», ενώ λίγα εικοσιτετράωρα νωρίτερα, ο δήμος Αθηναίων έσβηνε τα φώτα της πλατείας Αγίου Γεωργίου στην Κυψέλη, ώστε το σκότος να καλύψει την επίθεση από ΜΑΤ και ΔΡΑΣΗ κατά νέων που βρίσκονταν στον δημόσιο χώρο. Ήταν σημάδι των καιρών. Έκτοτε, το «μοντέλο της Ομόνοιας» σαρώνει την πόλη. Όπου συναντά αντιστάσεις, πετά τις φωτορεαλιστικές απεικονίσεις με τις χαρωπές λευκές οικογένειες και την υπερβολική φωτεινότητα, ντύνεται το χακί των ΜΑΤ και οπλίζεται με γκλοπς και δακρυγόνα.
Ο χώρος είναι μνήμη και η διαμόρφωσή του αποτύπωση ταξικών συσχετισμών
Μέσω του προγράμματος «υιοθέτησε την πόλη σου», οι ιδιώτες «πάτησαν πόδι» στους δημόσιους χώρους σε Νέο Κόσμο (P&G), Παγκράτι (JT International Hellas), Πετράλωνα (P&G και ΑΒ Βασιλόπουλος), Κεραμεικό (P&G), Πατήσια (Fix Hellas), Κυψέλη (Deloitte), Κουκάκι (Fix), Πατήσια (Nova), Άγιο Αρτέμιο (Nova), Κολωνό (Ηρακλής), Παγκράτι (P&G) και Σεπόλια (P&G). Στα Εξάρχεια, η Prodea Investments, εγχώριος κολοσσός του real estate, ανέλαβε να αναδιαμορφώσει τον λόφο του Στρέφη, που σήμερα έχει μετατραπεί σε αστυνομοκρατούμενο εργοτάξιο. Η Unison επιχειρεί να «αλώσει» το πάρκο Κύπρου και Πατησίων. Στις αντιστάσεις των κατοίκων ο δήμος Αθηναίων επιστρατεύει τα ΜΑΤ, την σπίλωση και την καταστολή. Κομβικότερη όλων των παρεμβάσεων, βεβαίως, ο «Μεγάλος Περίπατος», που μετέτρεψε το κέντρο της πόλης σε κιτς εργοτάξιο με κόστος πολλών εκατομμυρίων ευρώ για βαφές στο οδόστρωμα, φοίνικες σε γιγαντιαίες μεταλλικές γλάστρες, πλαστικά κολονάκια, «ψευδοπιπεριές» και ένα χάσκον εργοτάξιο στην Πανεπιστημίου.
Η επιχειρηματική επέλαση στην Αθήνα υπό τις ασπίδες των ΜΑΤ τράβηξε σαν μαγνήτης προς τη δημοτική αρχή Μπακογιάννη διάφορα μορφώματα του ακροδεξιού βούρκου που τα χρόνια της κρίσης επιχειρούσε να διασφαλίσει την κυριαρχία του και τις βρώμικες «μπίζνες» του στο κέντρο της Αθήνας με τη φασιστική βία. Δεν είναι τυχαίο ότι την τελευταία τριετία η δημοτική αρχή έχει συμμαχήσει ουκ ολίγες φορές στο δημοτικό συμβούλιο με τη Χρυσή Αυγή, όπως έχει επανειλημμένα καταγγείλει η «Αντικαπιταλιστική Ανατροπή στην Αθήνα». Τρία χρόνια μετά την ανάληψη του Δήμου Αθηναίων, το τρίπτυχο «μπίζνες, ρεβανσισμός, καταστολή» αποτυπώνει ξεκάθαρα το δόγμα της «νέας αντίληψης» Μπακογιάννη για το τοπικό κράτος.
