Γιώργος Μουρμούρης
Κυβέρνηση των κλομπς
Ήταν 8 Ιουλίου του 2019, μία μόλις ημέρα μετά τις εθνικές εκλογές που ανέδειξαν τη Νέα Δημοκρατία αυτοδύναμη κυβέρνηση και τον Κυριάκο Μητσοτάκη νέο πρωθυπουργό, όταν αξιωματικός της ΕΛΑΣ και στέλεχος τότε της ΝΔ δήλωνε στον προσωπικό του λογαριασμό στο facebook ότι «η Ελλάδα από αύριο θα κυβερνιέται αποκλειστικά με την ισχύ των κλομπς μας». «Κυριάκο Μητσοτάκη κυβέρνησε τη χώρα τη χώρα και τους Έλληνες όπως γουστάρεις! Τα ΜΑΤ είναι δίπλα σου γιατί εμείς είμαστε το Κράτος», συνέχιζε σε άλλη ανάρτηση στο ίδιο ύφος, προειδοποιώντας παράλληλα τους «κόπρους» αναρχικούς ότι «από αύριο θα είμαστε στα Εξάρχεια». «Εδώ και τώρα επανασύσταση της ομάδας ΔΕΛΤΑ», κατέληγε. Μετά τον σάλο που προκάλεσαν οι αναρτήσεις του, ο εν λόγω αξιωματικός διεγράφη από τη Νέα Δημοκρατία, ενώ σε βάρος του φέρεται να διατάχτηκε ΕΔΕ. Όμως τα λόγια του αποδείχτηκαν προφητικά.
Σχεδόν τρία χρόνια μετά τις εθνικές εκλογές της 7ης Ιουλίου 2019, η αστυνομία έχει γιγαντωθεί με προσλήψεις και νέο εξοπλισμό, ενώ η αστυνομική βία έχει φτάσει σε σημείο παροξυσμού. Τα ΜΑΤ όχι μόνο μπαίνουν στα Πανεπιστήμια, αλλά οι αστυνομικοί που τα επανδρώνουν αισθάνονται την άνεση να εκτοξεύουν χειροβομβίδες κρότου λάμψης σε ευθεία βολή κατά φοιτητών. Οι απεργίες και άλλες εργατικές κινητοποιήσεις, πορείες συνταξιούχων, φεμινιστικές δράσεις, μαθητικά συλλαλητήρια, κάθε είδους συγκέντρωση διαμαρτυρίας και η έκφραση κάθε μορφής αμφισβήτησης στον δρόμο, έχουν βρεθεί την τελευταία τριετία στο στόχαστρο της καταστολής. Για κάποιες ομάδες του πληθυσμού (μετανάστες, πρόσφυγες, τοξικοεξαρτημένοι) και μόνο η ύπαρξη και παρουσία τους στον δημόσιο χώρο είναι ποινικοποιημένη και αντιμετωπίζεται με καταστολή. Το κέντρο της Αθήνας και των άλλων μεγάλων πόλεων «σαρώνουν» άλλωστε από καιρού εις καιρόν επιχειρήσεις-«σκούπα», βγαλμένες από τα πιο υγρά ρατσιστικά όνειρα της διαβόητης «επιτροπής κατοίκων» του Αγίου Παντελεήμονα. Πώς φτάσαμε ως εδώ; Και υπάρχει άραγε πορεία επιστροφής;
Υπάρχει ένας διαδεδομένος μύθος: Ότι η αστυνομική βία και καταστολή εμφανίστηκαν ξαφνικά το καλοκαίρι του 2019, με την εκλογή της Νέας Δημοκρατίας και του Κυριάκου Μητσοτάκη. Η διακυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας επέφερε πράγματι τομή στην αστυνομική βαρβαρότητα, όπως όμως και σε πολλούς άλλους τομείς βρήκε τον δρόμο «στρωμένο» από την τετραετία της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, που έκλεισε το κοινωνικό χάσμα της περιόδου 2008-2015.
Ίσως, λοιπόν, πιο «προφητικά» από τα λόγια του πρώην στελέχους της ΝΔ να ήταν τα όσα έγραφε στις 17 Ιουνίου του 2015 ο τότε υπουργός Προστασίας του Πολίτη, Γιάννης Πανούσης, ο οποίος καλούσε «να απαλλαγούμε ως χώρα από τους “α(σ)κόπως αριστερούς” που κάνουν οτιδήποτε για ν’ αποτύχει η Κυβερνώσα Αριστερά». «Έλεος! Δεν είναι αυτοί οι εκφραστές της Ελλάδας μετά την κρίση. Δεν θέλει ο ελληνικός λαός τέτοιους ανθρώπους να ορίζουν το μέλλον του», πρόσθετε και κατέληγε: «Ώρα για να ξεδοντιαστούν όλα τα φίδια που απειλούν την κοινοβουλευτική αστική δημοκρατία». Πρόκειται για μια δήλωση που θα ζήλευε και ο Θεοδωρικάκος, που όμως τότε πέρασε «στα ψιλά».
Το… ξεδόντιασμα των «φιδιών» έλαβε μεθοδικά χώρα στα χρόνια που ακολούθησαν, ήδη από την άγρια καταστολή κινητοποιήσεων ενάντια στην υπογραφή του τρίτου μνημονίου, που περιλάμβανε από εκτοξεύσεις δακρυγόνων σε ευθεία βολή μέχρι βασανιστήρια σε συλληφθέντες: «Moυ φώναζαν: “Ψήφισες ΣYΡIZA;” Όταν είπα ότι ψήφισα ANTAΡΣYA, μου είπαν: “Τώρα θα δεις τσoυτσέκι, κoμμoυνισταρά, βρωμιάρη”. Χτύπησαν τo κεφάλι μoυ στην πόρτα της κλούβας. “Nα σου θυμίσουμε τι σας κάναμε στο Βίτσι και στον Γράμμο”» (απόσπασμα από την απολογία συλληφθέντος στη διαδήλωση της 15ης Ioυλίoυ 2015, ενάντια στην ψήφιση του πρώτου πακέτου πρoαπαιτoύμενων για τo 3o μνημόνιο). Εκκενώσεις καταλήψεων, απρόκλητες επιθέσεις κατά συλλογικοτήτων, κυρίως του αντιεξουσιαστικού χώρου, διαρκές κυνηγητό κατά μεταναστών και «παριών» στο κέντρο της Αθήνας και των άλλων πόλεων. Ακόμα, ΜΑΤ και χημικά μέσα στις δικαστικές αίθουσες κατά όσων αντιδρούσαν στους πλειστηριασμούς, αστυνομικές σκευωρίες με έωλα κατηγορητήρια και άδικες προφυλακίσεις, «αύρες» της ΕΛΑΣ για πρώτη φορά στην πλατεία Εξαρχείων. Η καταστολή τα χρόνια της «Κυβερνώσας Αριστεράς» όχι απλώς δεν εξέλιπε, αλλά κανονικοποιήθηκε.
Υπάρχει όμως πράγματι μιας διαφορά μεταξύ του ΣΥΡΙΖΑ και της Νέας Δημοκρατίας — και εδώ έγκειται το σημείο τομής: Την τετραετία 2015-2019 η καταστολή αποτελούσε ένα από τα όπλα στη φαρέτρα της κυριαρχίας. Ήταν το άλλο μισό της (προσπάθειας) ενσωμάτωσης, της απογοήτευσης και του «ΤΙΝΑ», των ψευδεπίγραφων υποσχέσεων, του «μπαμπούλα» της επιστροφής της ΝΔ. Η επίδειξη πυγμής είχε σκοπό να «καναλιζάρει» τα κινήματα, να τους υπενθυμίσει το ανώτατο όριο που μπορούν να φτάσουν, να τα προειδοποιήσει ότι θα υπάρξει μηδενική ανοχή αν γίνουν πολιτικώς επικίνδυνα. Παράλληλα, να εκφοβίσει τα πιο επικίνδυνα τμήματα της αντικαπιταλιστικής Αριστεράς και του αντιεξουσιαστικού χώρου και να καταστείλει ανελέητα τους «παρίες» (πρόσφυγες, μετανάστες κ.λπ).
Από τον Ινδαρέ ως την οικογένεια Καττή, η αστυνομική βία αφορά πλέον τον καθένα
Η Νέα Δημοκρατία εξελέγη με τη λογική της ολοκληρωτικής ολομέτωπης επίθεσης κατά εξαιρετικά διευρυμένων κοινωνικών ομάδων. Υποσχέθηκε όχι τη διαχείριση και οριοθέτηση, αλλά τη συντριβή των κοινωνικών κινημάτων και τον εξανδραποδισμό των «παριών». Η καταστολή μετατράπηκε από όπλο στη φαρέτρα της κυριαρχίας, στην κυριαρχία καθαυτή. Ο δημόσιος χώρος αντιμετωπίστηκε όχι ως αντικείμενο διεκδίκησης και πεδίο διαπάλης αλλά ως κενός τόπος πάνω στον οποίον θα οικοδομηθεί η νεοφιλελεύθερη δυστοπία. Στο πλαίσιο αυτό, ο όποιος δημοκρατικός έλεγχος και θεσμικός περιορισμός στη δράση τόσο της αστυνομίας ως σώμα, όσο και των αστυνομικών ως μονάδων, ήταν περιττός: Οι αστυνομικοί αφέθηκαν ελεύθεροι να «αυτοσχεδιάσουν». Είναι αυτό που ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης περιέγραφε ως επαναφορά της «αυτοπεποίθησης» στους αστυνομικούς. Πλέον, μπορούσαν να ενεργούν σχεδόν κατά το δοκούν, χωρίς να σκέφτονται την όποια (ψευδεπίγραφη) ΕΔΕ ή το ενδεχόμενο στιγματισμού της δράσης τους από την πολιτική ηγεσία και ορισμένα ΜΜΕ, θεωρώντας δεδομένη την κάλυψη από τους πολιτικούς τους προϊσταμένους.
Για μία ακόμη φορά, η «προπόνηση» της αστυνομίας ξεκίνησε στα κορμιά των μεταναστών, με επιχειρήσεις-«σκούπα» μέσα στον Αύγουστο του 2019. Ακολούθησαν εκκενώσεις καταλήψεων στα Εξάρχεια και ξαφνικά η «βεντάλια» άρχισε να ανοίγει: Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους αστυνομικοί εφόρμησαν σε… κινηματογράφο για να απομακρύνουν ανήλικους που παρακολουθούσαν την ταινία Joker. Το βράδυ της 7ης Νοεμβρίου, ο Λάμπρος Γούλας έπεφτε θύμα βασανιστηρίων στα Εξάρχεια: «Με βάζουν σε μια γωνία κι ούτε που ξέρω πόσο με χτύπησαν, έχασα το μέτρημα. Ο ένας από αυτούς ήταν πιο τρελαμένος, μου κοπάναγε το κεφάλι στον τοίχο και προσπαθούσα να το προστατέψω. […] Έδωσα μάχη να κρατήσω το εσώρουχο μου», κατήγγειλε.
Στις 11 Νοεμβρίου δυνάμεις των ΜΑΤ εφορμούσαν στην ΑΣΟΕΕ, αποκλείοντας για ώρα και τραυματίζοντας φοιτητές. Το απόγευμα της ίδιας ημέρας ο φοιτητής Γιάννης Παχάκης, μέλος της ΕΑΑΚ και της νΚΑ, κατήγγειλε την «απαγωγή» του κάτω από το σπίτι του και τη μεταφορά του στη ΓΑΔΑ, όπου για ώρα δεν του επετράπη να μιλήσει με δικηγόρο (η αστυνομική σκευωρία σε βάρος του κατέπεσε αργότερα στο δικαστήριο). Λίγες ημέρες αργότερα η ΕΛΑΣ επιδόθηκε σε ένα ρεσιτάλ καταστολής στα Εξάρχεια, μετά την πορεία του Πολυτεχνείου. Η τομή σιγά-σιγά δημιουργούταν και σύντομα θα λάμβανε χώρα το γεγονός που όρισε το «πριν» και το «μετά» της αστυνομικής καταστολής: Ο βασανισμός της οικογένειας Ινδαρέ.
Το πρωί της 18ης Δεκεμβρίου 2019, ένας ένστολος χτύπησε την πόρτα του σκηνοθέτη Δημήτρη Ινδαρέ στο Κουκάκι και του απαίτησε να εισέλθει. Ο σκηνοθέτης του ζήτησε άδεια ή παρουσία εισαγγελέα και ο ένστολος αποχώρησε. «Κάποια στιγμή ακούσαμε βήματα στην ταράτσα και ανέβηκαν ο άντρας και τα παιδιά μου για να δουν τι γίνεται», περιέγραφε αργότερα στον ΑΝΤ1 η σύζυγος του σκηνοθέτη. «Είδανε τα ΜΑΤ στην ταράτσα μας. Τους βάλανε κάτω, τους δέσανε τα χέρια και τους πλακώσανε στο ξύλο. Εγώ ανέβηκα να δω τι γίνεται και με απειλήσανε, μου είπαν “φύγε μέσα, θα σε πετάξουμε από τη σκάλα”. Είδα άνθρωπο των ΜΑΤ να έχει πατήσει το κεφάλι του γιου μου στο πάτωμα», περιέγραψε.
Κρότου-λάμψης κατά φοιτητών σε ένα τοπίο έτοιμο να πάρει φωτιά
Ο βασανισμός της οικογένειας Ινδαρέ αποτέλεσε την τομή που χαρασσόταν επί πέντε μήνες ανοχής και παρότρυνσης της αστυνομικής αυθαιρεσίας. Πλέον, ο καθένας ήταν εν δυνάμει στόχος. Ακόμα και φίλιες προς την κυβέρνηση φωνές άρχισαν να επισημαίνουν τους κινδύνους από μια ανεξέλεγκτη αστυνομία, με την κυβέρνηση να υιοθετεί έκτοτε την τακτική της εμμονικής διάψευσης αδιάσειστων μαρτυριών και ντοκουμέντων.
Σχεδόν έναν χρόνο αργότερα, στις 17 Νοέμβρη του 2020, μια άλλη οικογένεια θα βρισκόταν στο επίκεντρο της καταστολής: Η οικογένεια Καττή στον Κολωνό που μαζί με άλλους αγωνιστές, μεταξύ των οποίων μέλη της νΚΑ, βρέθηκαν στο στόχαστρο αφιονισμένων αστυνομικών διαφόρων σωμάτων με αποτέλεσμα μπαράζ συλλήψεων, ξυλοδαρμούς και εξευτελιστικές συμπεριφορές (αποκαλυπτικές ήταν οι μαρτυρίες στη δίκη που πραγματοποιήθηκε φέτος αλλά σε μια πρωτοφανή ενέργεια ματαιώθηκε μια μέρα πριν την ανακοίνωση της απόφασης), και τον Δημήτρη Καττή να οδηγείται συνοδεία αστυνομίας στα επείγοντα με καρδιακό επεισόδιο. Λίγες ημέρες αργότερα, στις 6 Δεκέμβρη, δεκάδες αγωνιστές της μαχόμενης Αριστεράς προσάγονταν και συλλαμβάνονταν μαζικά επειδή επιχείρησαν να τιμήσουν τη μνήμη του Αλέξη Γρηγορόπουλου στα αστυνομοκρατούμενα Εξάρχεια.
Η περίοδος της πανδημίας και των lockdowns άλλαξε την «πίστα» της αστυνομικής βίας και αυθαιρεσίας. Στο στόχαστρο της καταστολής και των προστίμων βρέθηκαν από οικογένειες σε πάρκα και ηλικιωμένους στον δρόμο προς νοσηλευτικά ιδρύματα, μέχρι νέους και νέες στις πλατείες. Η «μηδενική ανοχή» που επιφυλασσόταν για τους «παρίες», πλέον πέρασε στα κινήματα: Ο νόμος Χρυσοχοΐδη για τις διαδηλώσεις έλυσε και θεσμικά τα χέρια στην αστυνομία για άγρια καταστολή. Το καλοκαίρι του 2020 ο Βασίλης Μάγγος άφησε την τελευταία του πνοή λίγες εβδομάδες μετά τον άγριο βασανισμό του από αστυνομικούς μετά από διαδήλωση στον Βόλο. Μετανάστες και πρόσφυγες αντιμετωπίζονταν πλέον με εγκλεισμό σε δομές-φυλακές, βάρβαρα pushbacks ή ακόμα και πραγματικά πυρά, όπως στον Έβρο το 2020.
Η σαρωτική καταστολή όμως κάθε άλλο παρά πέτυχε τον στόχο της, τη δημιουργία δηλαδή μιας κοινωνικής ερήμου για την οικοδόμηση μιας καπιταλιστικής-τεχνοκρατικής δυστοπίας, σαν τους γυάλινους πύργους του Ελληνικού. Αντιθέτως, οδήγησε στην ευρύτατη απονομιμοποίησή της την περίοδο του δεύτερου lockdown, οδηγώντας στην αντικατασταλτική έκρηξη της Νέας Σμύρνης.
Σήμερα, οι χειροβομβίδες κρότου-λάμψης που η ΕΛΑΣ εκτοξεύει σε ευθεία βολή κατά φοιτητών σκάνε σε ένα τοπίο γεμάτο αναθυμιάσεις πανάκριβης βενζίνης. Είναι θέμα χρόνου να χτυπήσουν τις δεξαμενές της συσσωρευμένης κοινωνικής οργής, προκαλώντας αλυσιδωτές εκρήξεις.
