Μάκης Γεωργιάδης
Κάθε ομοιότητα με το σήμερα δεν είναι… τυχαία
Το εμβληματικό έργο Ο τυχαίος θάνατος ενός αναρχικού του Ιταλού νομπελίστα Ντάριο Φο, σε σκηνοθεσία Γιάννη Κακλέα στο Θέατρο Γκλόρια, δίνει μια ζωντανή παράσταση σύγχρονου πολιτικού θεάτρου.
Στα τέλη της δεκαετίας του ’60, το εξεγερτικό πνεύμα της νεολαίας σαρώνει σε Δύση και Ανατολή. Παράλληλα, ο σφυγμός του εργατικού κινήματος είναι εξίσου δυνατός, ώστε να προκαλεί τρομερό πονοκέφαλο στην αστική εξουσία κάθε απόχρωσης. Σε αυτό το πλαίσιο και η Ιταλία ζει τον δικό της αναβρασμό. Στις 12 Δεκεμβρίου του 1969 μια βομβιστική επίθεση στην Αγροτική Τράπεζα στην Πιάτσα Φοντάνα του Μιλάνου έχει ως αποτέλεσμα να σκοτωθούν 16 άνθρωποι. Η Ιταλία βιώνει τη «στρατηγική της έντασης», όπου μυστικές υπηρεσίες, παρακρατικές και νεοφασιστικές ομάδες σπέρνουν θανατικό και όλεθρο σε μια απόπειρα ταυτόχρονου χτυπήματος του εργατικού κινήματος και της Αριστεράς και ενίσχυσης από την άλλη πλευρά ενός αυταρχικού και άκρως αντιδραστικού κράτους. Για τη συγκεκριμένη δολοφονική επίθεση κατηγορείται και καταδικάζεται σε πολυετή φυλάκιση ένας αναρχικός, ο Πιέτρο Βαλπρέντα, ενώ στην Αστυνομική Διεύθυνση του Μιλάνου ανακρίνεται και τελικά εκπαραθυρώνεται ένας εργάτης των σιδηροδρόμων, ο Τζουζέπε Πινέλι. Η αστυνομία θα δώσει ως αιτία θανάτου την αυτοκτονία, η οποία θα γίνει και η επίσημη κρατική εκδοχή.
Εκείνη ακριβώς την εποχή, σε αντίθεση με τις μεθοδεύσεις συγκάλυψης, τη λογοκρισία και τον αυταρχισμό, ένας θεατρικός συγγραφέας, ο Ντάριο Φο, έρχεται να ταράξει για ακόμη μία φορά τα νερά. Ο Φο είναι ήδη γνωστός παγκοσμίως. Έχει πέσει θύμα της λογοκρισίας, έχει γίνει στόχος
νεοφασιστών και παρακρατικών, αλλά με τεράστιο σθένος μέσα από τα έργα του τα έχει βάλει με το Βατικανό, τις ΗΠΑ, την τότε ΕΣΣΔ, τη Μαφία και κάθε λογής μηχανισμό εξουσίας.
Το 1970 γράφει και ανεβάζει το έργο Ο τυχαίος θάνατος ενός αναρχικού, το οποίο δεν έχει μόνο τον χαρακτήρα που αναγνωρίζουμε και σήμερα· μια ανελέητη σάτιρα και μια σπαρακτική καταγγελία της εξουσίας, των κατασταλτικών μηχανισμών και της δικαιοσύνης. Το έργο, όταν πρωτοπαίχτηκε, είχε και τον ρόλο της καταγγελίας, της αποκάλυψης της πλεκτάνης και της ενημέρωσης της κοινής γνώμης για μια τόσο βρόμικη υπόθεση, στη σκέψη της οποίας ακόμα και σήμερα κανείς ανατριχιάζει.
Ο Φο παρέμεινε αιρετικός και δηκτικός ως το τέλος και σίγουρα με μια παράσταση σαν αυτή του θεάτρου Γκλόρια θα ήταν ικανοποιημένος.
Η κατασταλτική βία και το σκληρό πρόσωπο της εξουσίας αναδεικνύονται μέσα από τα σκηνοθετικά ευρήματα του Γιάννη Κακλέα. Η ανελέητη σάτιρα και ο καταγγελτικός λόγος του Φο απογειώνονται από τις ερμηνείες των πρωταγωνιστών και επενδύονται μουσικά από τις επί σκηνής ζωντανές εκτελέσεις του Βάιου Πράπα. Κόκκινες και μαύρες σημαίες παρελαύνουν στο σανίδι και τα συνθήματα εναντίον της αστυνομοκρατίας δίνουν και παίρνουν — από τα πιο παλιά μέχρι τα πιο σύγχρονα. Ενώ δεν λείπει και η πολιτική κριτική και σχολιασμός της επικαιρότητας, ακόμη και για τα θέματα της τέχνης και τις μεγάλες κρατικές αλλά και ιδιωτικές σκηνές, τέκνα ιδρυμάτων, μεγαλοεφοπλιστών και ανθρώπων του πλούτου. Άλλωστε, αυτό είναι και στο πνεύμα του Φο, ο οποίος είχε υποστεί λογοκρισία και διωγμούς τόσο από τη RAI όσο και από κάθε μορφή του ιταλικού κατεστημένου. Ίσως δεν είναι τυχαίο ότι, έχοντας μια εξαιρετική επικαιρότητα, η παράσταση είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στο νεανικό κοινό.
Επίσης, διόλου τυχαίο δεν είναι ότι υπάρχει τόσο υπόγεια όσο και άμεση σύνδεση της εποχής και των γεγονότων του έργου με τη σκληρότητα και τα αδιέξοδα της σημερινής εποχής, γεγονός το οποίο φανερώνεται από τη διάδραση και την άμεση σύνδεση της σκηνής με την πλατεία. Όλα αυτά δημιουργούν μια μοναδική ατμόσφαιρα. Το θέατρο είναι συνεχώς γεμάτο και η αποθέωση που γνωρίζουν οι πρωταγωνιστές στο φινάλε μοναδική. Οι συντελεστές της παράστασης είναι οι: Π. Βλάχος, Φ. Ριμένας, Θ. Σκυφτούλης, Ι. Αστεριάδη, Κ. Μαγκλάρας, Σ. Πέτσος στις ερμηνείες, η σκηνοθεσία και η δραματουργική επεξεργασία του Γ. Κακλέα, η μουσική του Β. Πράπα και οι στίχοι του Π. Βλάχου. Σκηνικά της Η. Δουλαδίρη, όπως και κοστούμια, ενώ τις χορογραφίες έχει κάνει η Α. Τρομπούκη. Φωτισμοί της Σ. Κάλτσου. Βοηθοί σκηνοθέτη οι Λ Τριανταφυλλίδη και Ρ. Σαμαροπούλου, βοηθός ενδυματολόγου Ι. Καλαβρού και βοηθός φωτίστριας, Σ. Κουτσοθανάση.
Χωρίς δεύτερη σκέψη, η παράσταση συνιστάται ανεπιφύλακτα σε κάθε αναγνώστη που αναζητά μια ποιοτική και συνάμα βαθιά πολιτική πρόταση πραγματικής ψυχαγωγίας. Παίζεται στο θέατρο Γκλόρια μέχρι τις 27 Φεβρουαρίου.
