Δημήτρης Τζιαντζής
▸ Σε γραμμή διχοτόμησης η αλλαγή status quo στα Βαρώσια από Ερντογάν
Η νίκη του εκλεκτού της Άγκυρας Ερσίν Τατάρ στις περσινές εκλογές στα κατεχόμενα αποτέλεσε το τελευταίο καρφί στην ταφόπλακα μιας λύσης στο πλαίσιο της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας, που υιοθετούν εδώ και μισό αιώνα τα ψηφίσματα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών αλλά και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η κατάσταση έγινε πιο έκρυθμη και περίπλοκη τα τελευταία τέσσερα χρόνια αφότου οι διαπραγματεύσεις στο Κραν Μοντανά οδηγήθηκαν σε πλήρη αδιέξοδο και διακόπηκαν. Πλέον Τατάρ και Ερντογάν, με ένα στόμα και μια φωνή, κάνουν σαφές ότι προσανατολίζονται στη «λύση δύο κρατών», κάτι που επιβεβαιώθηκε και στην αποτυχημένη άτυπη πενταμερή συνάντηση της Γενεύης. Η τουρκοκυπριακή πλευρά δηλαδή ζητά, ανοιχτά πια, διεθνή νομιμοποίηση της εισβολής, των εποικισμών και της οριστικής διχοτόμησης πρόθυμη να διαπραγματευτεί κάποια «ανταλλάγματα» ώστε να χρυσώσει το χάπι για τη Λευκωσία. Η ελληνοκυπριακή πλευρά με τη σειρά της επιμένει τυπικά στη λύση στη βάση των αποφάσεων του ΟΗΕ, ενώ παράλληλα, μέσω της θέσης της στην ΕΕ και των συμμαχιών στον άξονα Ελλάδα, Ισραήλ και Αίγυπτος, επιχειρεί να απομονώσει οικονομικά και πολιτικά το τουρκοκυπριακό τμήμα. Στο περιθώριο και στην Κυπριακή Δημοκρατία προτιμούν να οχυρώνονται γύρω από την διαιώνιση της υπάρχουσας κατάστασης ενώ ενισχύονται οι φωνές για… «λύσεις εκτός του κουτιού» και μιας πιο «χαλαρής» συνύπαρξης των δύο κοινοτήτων. Παράλληλα όλο και πιο δύσκολα κρύβονται οι διαφορές στρατηγικής μεταξύ Αθήνας και Λευκωσίας, παρά τις προσπάθειες να φανεί ότι το μέτωπο παραμένει αρραγές.
Το τελευταίο κεφάλαιο στην κυπριακή τραγωδία είναι το μερικό σταδιακό άνοιγμα της περίκλειστης πόλης των Βαρωσίων στην 47η επέτειο της τουρκικής εισβολής. Με στρατιωτική παρέλαση παρουσία του Τούρκου προέδρου Ερντογάν, ο Ερσίν Τατάρ ανακοίνωσε την αλλαγή του status quo σε μικρό τμήμα των Βαρωσίων (3,6% της συνολικής έκτασης 6 τετραγωνικών χιλιομέτρων), ώστε να υπαχθεί υπό τουρκοκυπριακή διοίκηση υποστηρίζοντας ότι δεν θα θιγούν τα περιουσιακά δικαιώματα των Ελληνοκυπρίων. Σε αυτό το πλαίσιο της έμμεσης αναγνώρισης τετελεσμένων λειτουργεί και η διχαστική πρόκληση Ερντογάν-Τατάρ προς τους Ελληνοκύπριους ιδιοκτήτες γης να απευθυνθούν στην επιτροπή αποζημιώσεων που λειτουργεί στα κατεχόμενα για διεκδίκηση των περιουσιών τους. Το 2020 η κυπριακή κυβέρνηση προσέφυγε στο Συμβούλιο Ασφαλείας διεκδικώντας την αναίρεση των αρνητικών τετελεσμένων όταν η Τουρκία προχώρησε για πρώτη φορά σε μονομερή ενέργεια στο Βαρώσι. Το Συμβούλιο Ασφαλείας περιορίστηκε σε γραπτή ανακοίνωση απαιτώντας αναίρεση των μονομερών ενεργειών. Έτσι και τώρα το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών καταδικάζει την τουρκική πρακτική στο Κυπριακό, χωρίς ωστόσο να απειλεί με κάποια συγκεκριμένη δράση αν δεν υποχωρήσει η Άγκυρα. Την Παρασκευή το Συμβούλιο Ασφαλείας ενέκρινε ψήφισμα, στο οποίο αναφέρεται ότι ‘οποιαδήποτε απόπειρα εποικισμού τμήματος των Βαρωσίων από άλλα πρόσωπα, πλην των κατοίκων τους, είναι απαράδεκτη’. Σημειώνεται ότι «Δεν επιτρέπεται οποιαδήποτε ενέργεια, που παραβιάζει τα ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών» ωστόσο μη ξεχνάμε ότι πρόκειται για ψηφίσματα που έγιναν αμέσως μετά την τουρκική εισβολη σε ένα πολύ διαφορετικό γεωπολιτικό τοπίο και από τότε έχουν ήδη περάσει 47 χρόνια. Η τουρκική άποψη υποβαθμίζει τη σημασία των αντιδράσεων της διεθνούς κοινότητας υποστηρίζοντας ότι «βασίζονται σε αστήρικτους ισχυρισμούς και δεν συνάδουν με την πραγματικότητα που έχει διαμορφωθεί στο νησί».
Χαρακτηριστική είναι η διατύπωση που χρησιμοποίησε η γερμανίδα καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ ότι τα όποια επόμενα βήματα γίνονται τώρα πιο δύσκολα, διότι σχετικά με την Κύπρο, «ο Τούρκος πρόεδρος, σε απόκλιση από τα ψηφίσματα του ΟΗΕ, εστιάζει αποκλειστικά σε μία λύση δύο κρατών, κάτι το οποίο βεβαίως δεν γίνεται αποδεκτό από την ελληνοκυπριακή πλευρά».
Πέρσι τέτοια εποχή οι στόλοι Αθήνας και Άγκυρας είχαν παραταχθεί σε θέσεις μάχης. Φέτος ο ψυχρός πόλεμος συνεχίζεται με άλλα μέσα. Διόλου τυχαία πληθαίνουν οι φωνές –όπως της Άννας Διαμαντοπούλου– που νοσταλγούν το σχέδιο Ανάν και την προοπτική μιας οποιασδήποτε λύσης, που προσφέρει κάποια συμβολικά εδαφικά ανταλλάγματα, προσπερνώντας τις σκοτεινές ρήτρες του νεκρού σήμερα σχεδίου για παραμονή και ενίσχυση των στρατών κατοχής και διεθνούς διοίκησης.
