Ψηφιακή δυστοπία
Το εμβληματικό μυθιστόρημα του Ρέι Μπράντμπερι Φαρενάιτ 451 αναφέρεται σε μια δυστοπική εποχή κατά την οποία τα βιβλία είναι απαγορευμένα. Ομάδες λογοκριτών μπαίνουν σε σπίτια όπου υπάρχουν βιβλιοθήκες, ύστερα από καταγγελίες γειτόνων και τα καίνε, ώστε να καταστρέψουν έτσι και το περιεχόμενό τους που μπορεί να είναι ανατρεπτικό. Πολλές φορές στο παρελθόν είχαμε επισημάνει τους κινδύνους από την εξουσία που έχουν τα λεγόμενα κοινωνικά δίκτυα πάνω στο περιεχόμενο. Τον κίνδυνο από την αυθαιρεσία και την αντιδραστική πολιτική στόχευση των εταιρειών που αποφασίζουν τους… «κανόνες της κοινότητας» που διέπουν μονοπώλια όπως το Facebook. Κανείς ωστόσο δεν περίμενε αυτή η λογοκρισία ολοκληρωτικού τύπου που περιγράφουν στα έργα τους ο Όργουελ και ο Μπράντμπερι να φτάσει τόσο γρήγορα και τόσο απειλητικά δίπλα μας.
Την τελευταία εβδομάδα του Φεβρουαρίου, το Facebook ξεκίνησε να διαγράφει σε μαζική κλίμακα αναρτήσεις δημοσιογράφων που αφορούσαν την απεργία πείνας του κρατούμενου Δημήτρη Κουφοντίνα και να επιβάλλει κυρώσεις αποκλεισμού από την εν λόγω πλατφόρμα. Ακόμα και η παραμικρή αναφορά στα αιτήματα του απεργού ή μια φωτογραφία από διαδήλωση αλληλεγγύης χαρακτηρίζονταν ως… εγκωμιασμός τρομοκρατίας από τους σύγχρονους «ιεροεξεταστές» του Facebook. Οι απαγορεύσεις δεν αφορούσαν αναρτήσεις που εγκωμίαζαν τη δράση της «17 Νοέμβρη» αλλά και αναφορές πως δεν πρέπει να υπάρξει νεκρός απεργός πείνας στην Ευρώπη.
Πολλοί πίστεψαν ότι πρόκειται για λάθος. Συνεργάτες του Facebook, όπως ο Δημήτρης Αλικάκος, παραδέχτηκαν ότι «το Facebook τα έχει κάνει μπάχαλο» και δεν μπορεί να κάνει τη στοιχειώδη διάκριση ανάμεσα στο «στηρίζω τρομοκράτες και τρομοκρατικές πράξεις» και στο «στηρίζω το αίτημα ενός φυλακισμένου-απεργού πείνας» που έχει καταδικαστεί για τρομοκρατικές ενέργειες. Η εταιρεία του Μαρκ Ζάκερμπεργκ ωστόσο, διά εκπροσώπου της, δήλωσε πως δεν πρόκειται περί παρανόησης αλλά για επίσημη πολιτική και πως «οι τρομοκράτες και οι βίαιες εξτρεμιστικές ομάδες» δεν έχουν θέση στο Facebook και το Instagram.
Δημήτρης Τζιαντζής
Οι 15.000 λογοκριτές («επιμελητές περιεχομένου») του facebook
Captainlinux
Από τη σωρεία ποινών που επέβαλε το Facebook δεν ξέφυγαν δεκάδες δικηγόροι, δημοσιογράφοι, φωτορεπόρτερ και άλλες πηγές ενημέρωσης που διαθέτουν λογαριασμούς στην πλατφόρμα. Ακόμα και το Πριν λογοκρίθηκε, καθώς το Facebook εμπόδισε την ανάρτηση δημοσιεύσεών μας που σχετίζονταν με τις λαϊκές κινητοποιήσεις αλληλεγγύης.
Η λογοκρισία ωστόσο, δεν έμεινε μόνο στα πλαίσια του ελληνικού χώρου εντός της πλατφόρμας αλλά επηρέασε και χρήστες του εξωτερικού που προσπάθησαν να εκφράσουν την αλληλεγγύη τους στον δίκαιο αγώνα του απεργού πείνας. Σήμερα η απαγορευμένη λέξη-ταμπού είναι «Κουφοντίνας». Αύριο μπορεί να είναι λέξεις όπως « απεργία», «διαδήλωση» ή «διαμαρτυρία».
Δεκάδες δημοσιεύματα συγκλίνουν πως πίσω από τη λογοκρισία δεν βρίσκεται άμεσα η εταιρία Facebook αλλά συνεργαζόμενη επιχείρηση, εργασιακό κάτεργο, που δραστηριοποιείται στην Ελλάδα. Η συγκεκριμένη επιχείρηση φέρεται να είναι υπεύθυνη για τον έλεγχο του περιεχομένου που αναρτάται στο Facebook από χρήστες της Ελλάδας, στα πλαίσια σύμβασης της με τον αμερικανικό κολοσσό. Έπειτα από διαμαρτυρίες των χρηστών και πολλές ερωτήσεις δημοσιογραφικών μέσων που τέθηκαν στη Facebook σχετικά με τη λογοκρισία γύρω από την υπόθεση Κουφοντίνα, η εταιρεία απάντησε επίσημα πως οι περισσότερες από τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν οφείλονται σε λάθος του συστήματος. Συγκεκριμένα, οι όροι κοινότητας της πλατφόρμας Facebook απαγορεύουν τη στήριξη πράξεων τρομοκρατίας. Οπότε η οργάνωση «17 Ν» (που έχει πάψει να υφίσταται εδώ και δύο δεκαετίες) και τα μέλη της απαγορεύεται να διατηρούν λογαριασμούς στην πλατφόρμα, ενώ απαγορεύεται στους υπόλοιπους χρήστες του Facebook να στηρίζουν τις τρομοκρατικές τους ενέργειες. Η εταιρία, ωστόσο, δηλώνει πως επιτρέπει στους χρήστες του Facebook να συζητούν ουδέτερα για αυτά τα ζητήματα και να δημοσιεύουν σχετικές ειδήσεις. Τέλος, η εταιρεία αναφέρει πως ο έλεγχος περιεχομένου της γίνεται με έναν συνδυασμό τεχνολογίας, δηλαδή αυτόματων αλγορίθμων, και ανθρώπινου δυναμικού, καθώς απασχολεί 15.000 εργαζομένους επιμελητές περιεχομένου σε όλο τον κόσμο για περισσότερες από 50 γλώσσες μεταξύ αυτών και τα ελληνικά. Η πλατφόρμα στη συνέχεια αποκατέστησε αρκετές αλλά όχι όλες τις δημοσιεύσεις που αφαίρεσε. Η σελίδα του Πριν στην πλατφόρμα παραμένει σε κατάσταση «μειωμένης λειτουργικότητας» με περιορισμό της απήχησης των αναρτήσεων, περιορισμό των δυνατοτήτων και με την απειλή της οριστικής διαγραφής.
Ό,τι προφάσεις και αν επικαλείται η αμερικανική εταιρεία, το πρόβλημα της λογοκρισίας είναι αρκετά πιο βαθύ και δεν αφορά μόνο το συγκεκριμένο δίκτυο αλλά όλα τα «σόσιαλ» και το διαδίκτυο γενικότερα. Άλλωστε τις τελευταίες μέρες υπήρξαν καταγγελίες για αφαίρεση σχετικού περιεχομένου και από ιστοσελίδες.
Σε όλες τις πλατφόρμες υπάρχει έλεγχος του περιεχομένου των συζητήσεων αλλά η σημερινή συγκεντρωτική μορφή του διαδικτύου δημιουργεί πολλά προβλήματα. Από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έως τα ηλεκτρονικά παιχνίδια και τα διαδικτυακά φόρουμ, οι χρήστες-άνθρωποι δημιουργούν ψηφιακές κοινότητες όπου αλληλεπιδρούν σε καθημερινή βάση. Ωστόσο, στις ψηφιακές κοινότητες τους κανόνες συνήθως ορίζουν οι διαχειριστές που συνήθως είναι ιδιωτικές κερδοσκοπικές εταιρείες, ειδικά στην περίπτωση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Πολλές πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης ξεκίνησαν με την ιδέα να αποτελέσουν ένα χώρο που να επιτρέπει την απόλυτα ελεύθερη έκφραση όλων, ωστόσο αυτό στην πορεία αποδείχτηκε ουτοπικό. Από τη στιγμή που θα ξεκινήσει τη λειτουργία της, μια νέα πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης, οι χρήστες της θα αρχίσουν να δημοσιεύουν περιεχόμενο που χρειάζεται επιτήρηση. Στην αρχή και όσο οι χρήστες είναι σχετικά λίγοι, της τάξης των μερικών χιλιάδων, ο έλεγχος και η επιβολή περιορισμών στο περιεχόμενο είναι σχετικά εύκολη διαδικασία. Καθώς, όμως, η πλατφόρμα μεγαλώνει σταδιακά, ο αριθμός των χρηστών αυξάνεται σε εκατομμύρια ή και δισεκατομμύρια, τα προβλήματα γίνονται αρκετά έντονα, ενώ ο όγκος του περιεχομένου γίνεται τεράστιος. Για οικονομικούς λόγους, οι εταιρείες προτιμούν να χρησιμοποιούν αυτοματοποιημένες μεθόδους ελέγχου, ωστόσο η τεχνολογία δεν διαθέτει την απαραίτητη κριτική ικανότητα και αποτυγχάνει καθημερινά να λάβει ορθές αποφάσεις, ειδικά σε κοινωνικά ζητήματα όπως ο ρατσισμός, η υποκίνηση σε βία, οι πολιτικές αντιπαραθέσεις. Κάθε πλατφόρμα προσπαθεί να παραμένει ουδέτερη σε πολιτικά ζητήματα, όμως κάθε λάθος απόφαση των αλγορίθμων θίγει πάντα ένα κομμάτι του πολιτικού φάσματος. Δεχόμενη κριτική από όλες τις πλευρές, τελικά, η πλατφόρμα καταλήγει σε ένα αυστηρό μοντέλο επιτήρησης, ορίζοντας τους δικούς της όρους κοινότητας. Η πλατφόρμα είναι αυτή που κρίνει τελικά το δικαίωμα λόγου του χρήστη και όποιος δεν συμμορφώνεται ή διαφωνεί, παραμερίζεται με συνοπτικές διαδικασίες. Αυτή την εξέλιξη ακολούθησαν οι μεγάλες πλατφόρμες Facebook, Twitter, Google την τελευταία δεκαετία και ακολουθούν σήμερα όλες οι νέες μικρότερες πλατφόρμες.
Ακόμη, πέρα από το δίκαιο της κοινότητας, στον ψηφιακό κόσμο εξακολουθεί να ισχύει το δίκαιο του πραγματικού κόσμου, δηλαδή οι κρατικοί και διακρατικοί νόμοι. Τα τελευταία χρόνια διάφορα κράτη ανά τον κόσμο έχουν περάσει ή προτείνει νόμους που λογοκρίνουν το περιεχομένο που υπάρχει στο ίντερνετ και ειδικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Πολλές σελίδες και εφαρμογές απαγορεύτηκαν σε συγκεκριμένες χώρες, όπως το Twitter στην Τουρκία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί συνεχώς να σφίξει τον κλοιό, περνώντας διατάξεις που επιβάλλουν στους διαχειριστές ιστοσελίδων και εφαρμογών να λογοκρίνουν προκαταβολικά το περιεχόμενο των χρηστών, αλλιώς κινδυνεύουν οι ίδιοι με κυρώσεις. Τα κράτη και οι εταιρείες, λοιπόν, δημιουργούν σήμερα αυτό που θα αποκαλούσαμε μία συγκεντρωτική μορφή του ψηφιακού κόσμου, όπου όλη η πληροφορία και η ψηφιακή υπόσταση των χρηστών είναι στον έλεγχο τους. Το άτομο δεν έχει λόγο πάνω στο περιεχόμενο που παράγει, αφού κάθε λέξη του φιλτράρεται, έτσι ώστε να είναι σύμφωνη με τους όρους της εταιρείας και του κράτους προτού δημοσιευτεί.
μπορούμε να δημιουργήσουμε μέσα κοινωνικής δικτύωσης που θα αποτελούν κτήμα της κοινότητας και τους όρους της θα ορίζουν οι χρήστες-μέλη και όχι ένας ιδιοκτήτης;
Μια πιθανή απάντηση στο πρόβλημα του συγκεντρωτισμού στο διαδίκτυο είναι η αποκέντρωση του ελέγχου. Σήμερα υπάρχουν αρκετές συνήθως μικρές κοινότητες χρηστών, που βρίσκονται σε φόρουμ και άλλες ψηφιακές δομές που λειτουργούν με διαχειριστές που είναι μέλη της κοινότητας και ανανεώνονται ανά κάποιο χρονικό διάστημα. Άραγε μπορούμε να δημιουργήσουμε μέσα κοινωνικής δικτύωσης που θα αποτελούν κτήμα της κοινότητας και τους όρους της θα ορίζουν οι χρήστες-μέλη και όχι ένας ιδιοκτήτης;
