Κρανάκης Χρίστος
Κάτι από τη χολιγουντιανή ταινία «Το Μεγάλο Σορτάρισμα» θυμίζουν τα όσα συμβαίνουν στο χρηματιστηριακό γίγνεσθαι των ΗΠΑ, το τελευταίο διάστημα. Στο επίκεντρο βρίσκεται η εδώ και χρόνια παρακμάζουσα εταιρεία ηλεκτρονικών παιχνιδιών GameStop, η οποία είδε ξαφνικά τη μετοχή της να καταγράφει αύξηση άνω του 1600%. Η εκτόξευση της χρηματιστηριακής αξίας μιας εταιρείας που το 2020 βρέθηκε στο χείλος του γκρεμού άφησε αποσβολωμένους τους κορυφαίους χρηματιστές του κόσμου να ψελλίζουν για την ύπαρξη κάποιου συστημικού λάθους. Όπως αποδείχτηκε, τελικά, η συγκεκριμένη «φούσκα» δεν ήταν προϊόν των ανήθικων πρακτικών που κατά ριπάς εφαρμόζουν οι «επαγγελματίες» της Wall Street, αλλά μιας πρωτόγνωρης κίνησης «ερασιτεχνών» χρηματιστών, που (θεωρητικά) θέλησαν να εκδικηθούν τα μεγάλα χρηματιστηριακά hedge funds.
Όλα ξεκίνησαν όταν το πολυπληθές χρηματιστηριακό-επενδυτικό φόρουμ #WallStreetBets – υποομάδα της πλατφόρμας κοινωνικής δικτύωσης Reddit – πληροφορήθηκε (άγνωστο πώς) ότι μεγάλα funds προχωρούσαν σε «σορτάρισμα» της μετοχής της GameStop. Με άλλα λόγια, «ενοικίασαν» μετοχές της εταιρείας τις οποίες πούλησαν, με σκοπό όταν αυτές χάσουν χρηματιστηριακή αξία να τις ξαναγοράσουν σε χαμηλότερη τιμή. Απέναντι στις αρπακτικές τους διαθέσεις των funds, οι μικρομεσαίοι επενδυτές της #WallStreetBets αποφάσισαν να αναλάβουν δράση.
Η λογική τους ήταν απλή: Όσο περισσότερες μετοχές της GameStop αγοράζουν οι χρήστες #WallStreetBets τόσο περισσότερο θα ανεβαίνει η αξία τους και τόσο μεγαλύτερο θα είναι το κόστος για τα μεγάλα funds (τα οποία πόνταραν στη πτώση της τιμής). Η καμπάνια των μελών της #WallStreetBets γιγαντώθηκε όταν ο δισεκατομμυριούχος ιδιοκτήτης της Τesla, Έλον Μασκ, την στήριξε δημόσια στο Twitter. Έτσι, πολύ γρήγορα, ό,τι ξεκίνησε σαν μια φάρσα των διαδικτυακών «τρολ» μετατράπηκε σε παγκόσμια χρηματιστηριακή τάση, που οδήγησε ισχυρά fundsστα πρόθυρα της πτώχευσης. Όπως ήταν αναμενόμενο, βέβαια, από τις αρχές Φλεβάρη η μετοχή κατρακύλησε αισθητά καθώς αρκετοί κατάφεραν να πωλήσουν τις μετοχές τους σε τιμές κέρδους.
Παρ’ ότι το τεχνικό κομμάτι της υπόθεσης έχει ξεχωριστή σημασία, μιας και αποτελεί μια πρώτη συλλογική επίδειξη δύναμης από πλευράς νέων ερασιτεχνών «επενδυτών» με μοναδικό όπλο στη φαρέτρα τους τη σύγχρονη τεχνολογία, τα πολιτικά επακόλουθα του πρωτόγνωρου αυτού φαινομένου προσδίδουν γόνιμο έδαφος για την εξαγωγή συμπερασμάτων και εκτιμήσεων. Αρχικά, σε αντίθεση με τα δόγματα του νεοφιλελευθερισμού, που θέλουν το χρηματιστήριο χώρο «υγιούς ανταγωνισμού» και δείκτη οικονομικής ανάπτυξης. Το παράδειγμα της GameStop ανέδειξε πως στην πραγματικότητα, οι πιθανές αχαλίνωτες διακυμάνσεις και τα κόλπα μεγάλων ή μικρών επενδυτών δημιουργούν ένα τοπίο χρηματιστηριακής ζούγκλας, που ελάχιστα αντιπροσωπεύει την πραγματική οικονομία, πόσο μάλλον τις κοινωνικές ανάγκες. Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, η ανάπτυξη διαδικτυακών επενδυτικών πλατφορμών, οι οποίες δεν απαιτούν υψηλό αρχικό κεφάλαιο ενώ ταυτόχρονα μειώνουν την εταιρική προμήθεια, γιγάντωσε τα ποσοστά των «καθημερινών» ανθρώπων που τζογάρουν στο χρηματιστήριο. Ωστόσο, η είσοδος νέων και μικρών επενδυτών στο χρηματιστήριο όχι μόνο δεν εξομάλυνε τα ακραία σκαμπανεβάσματα των μετοχών, αλλά αντιθέτως συνέβαλε στη δημιουργία ακόμα πιο συχνών και μεγάλων πλασματικών «φουσκών».
Το νέο τοπίο του χρηματιστηρίου φαίνεται πως είναι τόσο τρομακτικό που ανησυχεί μέχρι και τους ίδιους τους μεγαλοκαρχαρίες της Wall Street. Για παράδειγμα, στη συγκεκριμένη περίπτωση, το χρηματιστήριο του Nasdaq «πάγωσε» για μία μέρα τις αγορές μετοχών της GameStop ώστε να προστατεύσει τα μεγάλα funds που επένδυαν στο «σορτάρισμά» της, αγνοώντας επιδεικτικά τα νεοφιλελεύθερα ιδεολογήματα της αυτορρύθμισης από το «αόρατο χέρι της αγοράς».
Το εγχείρημα των μελών της #WallStreetBets ώθησε κάποιους να μιλήσουν για νέα εποχή και για μια μεγάλη νίκη των μικρών ψαριών έναντι των αιμοδιψών. Παρ’ ότι οι αρχικές προθέσεις των μικροεπενδυτών μπορεί να διακρίνονταν από αντισυστημικά χαρακτηριστικά, η μεγάλη εικόνα δείχνει πως ο αγώνας ενάντια στο κατεστημένο δεν παίζεται μέσα στο γήπεδο του αντιπάλου. Η κίνηση εντάσσεται στα πλαίσια μιας διαρκώς αυξανόμενης τάσης χρηματιστηριακού τζόγου, κατά την οποία απλοί πολίτες τζογάρουν στην άνοδο ή την κάθοδο μετοχών, όπως και στις παραδοσιακές σλοταρίες, με απώτερο σκοπό το άκοπο κέρδος. Η Αριστερά, αν και οφείλει να αντιληφθεί τις εκρηκτικές δυνατότητες της τεχνολογίας και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, χρειάζεται διαρκώς να επισημαίνει πως ο πραγματικός ταξικός αγώνας διαπνέεται (κυρίαρχα) από την δομική σύγκρουση εντός των εργασιακών σχέσεων (εργοδότης – εργαζόμενος), η οποία και δεν μπορεί να μεταφραστεί στη τάδε ή δείνα χρηματιστηριακή κομπίνα.
