Μαριάννα Τζιαντζή
Η μοιρολατρία, η παθητικότητα και τα αδιέξοδα της καθημερινής ζωής βρίσκουν στον κόσμο των ριάλιτι το ψυχαγωγικό τους ισοδύναμο, με τα κανάλια να έχουν ήδη εξαγγείλει ένα τσουνάμι από νέες παραγωγές.
Την ημέρα των Θεοφανίων εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες, νέοι γέροι και παιδιά, είχαν λάβει θέση μπροστά στις οθόνες τους περιμένοντας να δουν το νέο επεισόδιο του Survivor στον ΣΚΑΪ. Όμως αντί για ηλιοκαμένα κορμιά σε μια εξωτική παραλία του Αγίου Δομίνικου, αντίκρισαν την άλωση του Καπιτωλίου στην Ουάσινγκτον από δεκάδες χιλιάδες αφηνιασμένους οπαδούς του Τραμπ. Η μία πραγματικότητα έκλεψε την παράσταση από την άλλη.
Η κρίση δεν ευνόησε τα ριάλιτι. Κατά τη δεκαετία του 2010 τα περισσότερα ελληνικά ριάλιτι είχαν μέτριες έως κακές επιδόσεις. Κι εκεί που οι μετρήσεις τηλεθέασης έδειχναν ότι τα ριάλιτι είχαν κλείσει τον κύκλο τους, ότι αποτελούσαν έναν αναχρονισμό, το τηλεοπτικό αυτό είδος ξαναγεννήθηκε από τις στάχτες του, σαν να το ευνοεί η καταχνιά που έχει σκορπίσει η πανδημία. Εκατοντάδες χιλιάδες έγκλειστοι στα σπίτια τους παρακολουθούν τη ζωή άλλων εγκλείστων που διεκδικούν ένα χρηματικό έπαθλο και τη διασημότητα ή μάλλον μια αναγνωρισιμότητα που ενδεχομένως να μεταφραστεί σε επαγγελματικές ευκαιρίες και σε αύξηση των ακολούθων των φωτογενών παιχτών στο Instagram.
Τρία ριάλιτι έχουν προβληθεί μέχρι στιγμής στο πρώτο μισό της σεζόν 2020-21: Βig Brother (ΣΚΑΪ), Τhe Bachelor (Αlpha) και Greece Next Top Model (Star). Παραμονή Πρωτοχρονιάς άρχισε και ο 8ος κύκλος του Survivor (ΣΚΑΪ), που προς το παρόν σημειώνει πολύ υψηλά νούμερα τηλεθέασης, ενώ τα κανάλια έχουν ήδη εξαγγείλει ένα τσουνάμι από νέα ριάλιτι, είτε καθαρόαιμα ριάλιτι εγκλεισμού (όπως η Φάρμα, House of Fame) είτε ψυχαγωγικές εκπομπές με στοιχεία ριάλιτι (Extreme Makeover, Master Chef κ.ά).
Ο χαρακτηρισμός «σκουπίδια» δεν αρκεί για να περιγράψει τα φετινά δείγματα αυτού του είδους. Σε πολλές περιπτώσεις, η χρήση αυτού του όρου φανερώνει κάποια υπεροψία: τα ριάλιτι είναι κάτι που το βλέπουν οι άλλοι, κάτι με το οποίο ασχολούνται οι άλλοι και όχι εμείς. Εμείς υποτίθεται ότι βρίσκουμε «ποιοτικούς τρόπους» για να περνάμε τις ατέλειωτες ώρες του υποχρεωτικού εγκλεισμού. Μόνο που στη συγκεκριμένη περίπτωση οι «άλλοι» είναι πάρα πολλοί και, επιπλέον, συχνά είναι πολύ νέοι, είναι τα παιδιά της πρώτης ριαλιτογενιάς που κατανάλωσε τα πρώτα ριάλιτι της νέας χιλιετίας, τα ριάλιτι της «εποχής της αθωότητας», όπως τόσο αυτάρεσκα τα είχαν χαρακτηρίσει οι συντελεστές τους.
Τι διαφοροποιεί τα φετινά ριάλιτι από εκείνα που προβάλλονταν πριν από είκοσι χρόνια; Μπορούμε να εντοπίσουμε αρκετά νέα χαρακτηριστικά.
Πρώτον, και ίσως το πιο σημαντικό, είναι ότι τα σόου αυτού του είδους προβάλλονται σε συνθήκες εγκλεισμού, φόβου και αβεβαιότητας. «Τι θέλετε;», είναι σαν να λένε πολλοί, «να βλέπουμε λοιμωξιολόγους και νοσοκομεία, να ακούμε για διασωληνωμένους και για θανάτους; Ας ξεφύγουμε, ας ξεχαστούμε». Έγκλειστοι παρακολουθούν τη ζωή άλλων εγκλείστων που δεν φοβούνται τον κορονοϊό αλλά μόνο τον αποκλεισμό τους από το παιχνίδι. Πολλοί δεν θέλουν ούτε να κατανοήσουν την πραγματικότητα ούτε –και πολύ περισσότερο– να αγωνιστούν για να την αλλάξουν· μόνο να αποσπαστούν από αυτήν, όσο το δυνατόν πιο εύκολα και ανώδυνα.
Μες στην καταχνιά της πανδημίας, τα ριάλιτι, ξαναγεννιούνται από τις στάχτες τους
Δεύτερον, η έξαρση της παραριαλιτολογίας είτε σε κουτσομπολίστικες μεσημεριανές και πρωινές εκπομπές είτε στα σόσιαλ μίντια. Είναι πολλοί αυτοί που δεν παρακολουθούν ριάλιτι ή τα παρακολουθούν σποραδικά αλλά είναι πολύ καλά ενημερωμένοι για τις εξελίξεις μέσω των σχολίων στο Facebook και το Τwitter. Οι πιο ζουμερές εικόνες, οι πιο φαρμακερές κόντρες μεταξύ των παιχτών αναπαράγονται και διαδίδονται ταχύτατα. Αντί ν’ ασχολούμαστε με τα κόμματα, τους πολιτικούς και τις πολιτικές τους, μπορούμε να διασκεδάσουμε με τους «μικρούς ήρωες της καθημερινότητάς μας», όπως είχαν κάποτε χαρακτηριστεί οι παίχτες του Big Brother. Δεν είναι τυχαίο ότι τις μέρες που παράλληλα με την ψήφιση στη βουλή των νέων εξοπλιστικών προγραμμάτων-μαμούθ στο Survivor του Σκάι αποφάσισαν να βάλουν στο παιχνίδι τον υπερπατριώτη αλεξιπτωτιστή και μοντέλο Μανώλη Μπούχλη. Ο Μανώλης Μπούχλης είναι ο πρώην καταδρομέας που είχε περάσει από στρατοδικείο γιατί τον Μάρτιο του 2019 είχε ανεβάσει βίντεο στο οποίο φαινόταν ο ίδιος να τραγουδά το «Μακεδονία Ξακουστή», κατά τη διάρκεια άλματος που είχε πραγματοποιήσει με αλεξίπτωτο από στρατιωτικό ελικόπτερο.
Τρίτον, η προκλητική «τοποθέτηση προϊόντων» (product placement). Αν και κάποιες παραγωγές είναι δαπανηρές, ένα μεγάλο μέρος του κόστους τους καλύπτεται από την «γκρίζα διαφήμιση». Οι παίχτες πίνουν εμφιαλωμένο νερό μάρκας Χ, τρώνε κριτσίνια μάρκας Ψ, χρησιμοποιούν καλλυντικά μάρκας Ζ. Η διαφήμιση δεν είναι ένθετη, δεν περιορίζεται στα διαφημιστικά διαλείμματα, αλλά διαποτίζει το σόου.Όσον αφορά το περιεχόμενο των ριάλιτι, αυτό κυμαίνεται μεταξύ του παιδαριώδους και του γελοίου, ενώ και ολίγη κλειδαρότρυπα δεν βλάπτει. Η μοιρολατρία, η παθητικότητα, τα αδιέξοδα, η εργασιακή ανασφάλεια της καθημερινής ζωής συναντούν στον ψευτολαμπερό κόσμο των ριάλιτι το ψυχαγωγικό ισοδύναμό τους.
