Τι είναι άχρηστο και τι χρήσιμο

Γιώτα Ιωαννίδου

Τι είναι αυτό που λείπει και τι θα ήταν καλύτερα να έλειπε; Ερωτήματα σαν κι αυτό γίνονται καθημερινής αναφοράς στην τρομερή κρίση που ζούμε. Οι έννοιες της χρησιμότητας και της αχρηστίας απομακρύνονται για λίγο από ό,τι φωτίζουν οι εκτυφλωτικοί προβολείς των ΜΜΕ, της κυρίαρχης ιδεολογίας. Μέσα από την αφάνεια προβάλλουν άνθρωποι που κρατούν την κοινωνία στην πραγματικότητα όρθια, παρόλο που η καπιταλιστική λογική τους αντιμετωπίζει ως υποδεέστερους, αν όχι άχρηστους.

Οι συμβασιούχες νοσοκόμες και οι τετραωρίτες εργαζόμενοι καθαριότητας αποδείχτηκαν λίγοι και πολύ πιο αναγκαίοι, για να μην είναι μόνιμοι, από όσους ζεσταίνουν υπουργικούς θώκους. Οι εργαζόμενοι και οι αγρότες, οι ντελιβεράδες και τα κορίτσια με το φλεβίτη στα σούπερ μάρκετ, δουλεύουν ατελείωτα και με ελάχιστα μέτρα υγειονομικής προστασίας για να μην στερηθεί η κοινωνία την τροφή και άλλα χρήσιμα προϊόντα. Πάει πολύ να τους μέμφεται ο πρωθυπουργός ότι είναι υπερβολικά εξαρτημένοι από το μισθό τους και δεν έχουν την ευελιξία που απαιτεί η αγορά, όταν από τη λεηλασία αυτού του μισθού αυγατίζουν τα κέρδη βιομηχάνων και τραπεζιτών.

Οι γιατροί και το δημόσιο σύστημα υγείας είναι το αποκούμπι της κοινωνίας για να αντιμετωπίσει τον θανατηφόρο ιό κι όχι ο πολυδιαφημιζόμενος ιδιωτικός τομέας που καταβροχθίζει με βουλιμία ακόμη και τώρα γενναία, κρατικά κονδύλια. Οι μαχόμενοι επιστήμονες που αναζητούν εμβόλια και προσπαθούν να ενημερώσουν και να εξοπλίσουν τον κόσμο δίνουν ελπίδα κι όχι αυτοί που συναρτούν την παραγωγή φαρμάκων από την πορεία των μετοχών των φαρμακοβιομηχανιών στο χρηματιστήριο ή θέτουν ως προτεραιότητα την δικαιολόγηση των επιλογών της κυβέρνησης και της εξουσίας.

Αλήθεια ποια είναι η αξία για την κοινωνία όλων αυτών των πολυδιαφημιζόμενων μάνατζερ, που ξιφουλκούσαν στην ΕΕ υπέρ της εμπορευματοποίησης της υγείας; Η πράσινη ανάπτυξη, η σωτηρία του περιβάλλοντος ως ευφυής εμπορική επένδυση των εταιρειών που το καταστρέφουν, τι άλλο αναπτύσσει εκτός από τα κέρδη τους και τις πανδημίες; Ποιες δυνατότητες θα είχε τώρα η έρευνα αν δεν αναπτυσσόταν μόνο για τις πατέντες των εταιρειών και χάριν του ανταγωνισμού; Ξεχνάμε ότι οι μεγάλες εφευρέσεις που άλλαξαν την ιστορία της ανθρωπότητας σε ένα μεγάλο μέρος τους ήταν αποτέλεσμα ερευνών χωρίς κανένα χρηστικό εμπορικό σκοπό;

Ο εκπαιδευτικός και η συλλογική τάξη του δημόσιου σχολείου λείπουν αυτές τις ημέρες. Ο δάσκαλος όχι ως παιδονόμος και απουσιολόγος, αλλά για να πιάσει το χέρι του παιδιού και του εφήβου και να ανακαλύψουν μαζί τον κόσμο και τον πλούτο της ανθρωπότητας. Χρησιμοποιώντας την τεχνολογία σαν εργαλείο απελευθέρωσης κι όχι για να γίνουν σκλάβοι της τηλε-αμάθειας και των εταιρειών Ciscο-τησης. Πόσο χρήσιμη για την κοινωνία είναι τελικά μια παιδεία που παρέχει μόνο δεξιότητες και επαγγελματική κατάρτιση χωρίς μια ευρύτερη επιστημονική μόρφωση και πολιτιστική διαμόρφωση, ώστε κάθε επάγγελμα να ασκείται συνειδητά και κάθε άνθρωπος να υπάρχει ενεργητικά στον κόσμο;

Πόσο χρήσιμα είναι τα «άχρηστα», τα «δευτερεύουσας σημασίας» κατά την κρίση του υπουργείου Παιδείας και των επιφανών λοιμωξιολόγων των δελτίων των 6 μ.μ.; Δηλαδή η φιλοσοφία, η λογοτεχνία, η ποίηση, οι τέχνες, ο κινηματογράφος, το θέατρο, ο πολιτισμός; Όλα αυτά που ομορφαίνουν τον κόσμο και την ψυχή του ανθρώπου. Που φλογίζουν το νου και κινητοποιούν τις αισθήσεις. Που ανασύρουν αντοχές και φωτίζουν τις προσδοκίες μιας καλύτερης ζωής, μέσα από σχέσεις αλληλεγγύης και κατανόησης των ανθρώπων. «Μια χώρα που δεν καταλαβαίνει την τέχνη είναι μια χώρα σκλάβων ή ρομπότ, μια χώρα δυστυχισμένων ανθρώπων», έγραφε ο Ευγένιος Ιονέσκο.

Οι παππούδες και οι γιαγιάδες «δεν είναι και φοβερό να πεθαίνουν στα γηροκομεία», αφού απαλλάσσουν την κοινωνία από περιττά έξοδα φροντίδας μιας μη παραγωγικής ομάδας, τολμούν να πουν ορισμένοι. «Άχρηστοι» λοιπόν κι αυτοί. Και μένουν τα παιδιά χωρίς εξιστόρηση και παραμύθια, χωρίς ζεστές αγκαλιές, μόνα με τις ηλεκτρονικές νταντάδες και ακρωτηριασμένα αισθήματα.

Οι συμβασιούχες νοσοκόμες και οι τετραωρίτες στην καθαριότητα αποδείχτηκαν πιο αναγκαίοι από όσους ζεσταίνουν υπουργικούς θώκους

Άχρηστα και επιβλαβή για την κοινωνία είναι τα διατάγματα επιβολής ακινησίας, ιστορικής αμνησίας, απομόνωσης και εγκλεισμού κι όχι οι ανάσες ευθύνης και ελευθερίας στο δρόμο και τη διεκδίκηση.
Σήμερα, λοιπόν, τείνει να λείψει ο κοινωνικός άνθρωπος και ό,τι του είναι πολλαπλά χρήσιμο για να υπάρξει ουσιαστικά μέσα στον κόσμο, ενώ περισσεύουν οι φιγούρες του τίποτα και τα ιδεολογικά σκουπίδια πολυτελείας της αστικής πολιτικής. Ταυτόχρονα κλονίζεται η υπεροχή του «έχειν» μπροστά στην αναγκαιότητα του «είναι», η ετερόφωτη λάμψη της ανταλλακτικής αξίας στην αγορά απέναντι στην αυτόφωτη κοινωνική χρησιμότητα. Είναι καιρός να φωτιστεί η βαθύτερη ουσία των πραγμάτων για να φανεί ξανά ο ορίζοντας…