Μσριάννα Τζιαντζή
Ο Ηρακλής Πουαρό, ένας πασίγνωστος ήρωας της μυθοπλασίας, γίνεται φέτος 100 χρονών, αφού ένας αιώνας πέρασε από τον Οκτώβριο του 1920, τότε που πρωτοεμφανίστηκε στο μυθιστόρημα της Άγκαθα Κρίστι Η μυστηριώδης υπόθεση στο Στάιλς. Άφθονα είναι τα αφιερώματα στον διεθνή Τύπο για τον ιδιοφυή ντετέκτιβ, αφού τα βιβλία της Κρίστι επιδεικνύουν αξιοσημείωτη αντοχή στον χρόνο. Ο Πουαρό, αν και Βέλγος στην καταγωγή, έχει γίνει εθνικό –και μάλιστα εξαγώγιμο– προϊόν της Βρετανίας. Ακόμα και ο «υπερκατάσκοπος» Γκάι Μπάρτζες, το τελευταίο 24ωρο πριν εγκαταλείψει για πάντα την Αγγλία για να αποφύγει την επικείμενη αποκάλυψη και σύλληψή του, αυτοσυστήθηκε σε ένα σπίτι που επισκέφθηκε ως Ρότζερ Στάιλς, δανειζόμενος αυτό το ονοματεπώνυμο από δύο διάσημα μυθιστορήματα της Άγκαθα Κρίστι: τη Μυστηριώδη υπόθεση στο Στάιλς και το Ποιος σκότωσε τον Ρότζερ Ακρόιντ.
Ο Ηρακλής Πουαρό γεννήθηκε μέσα στις φλόγες του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου –τότε εκτυλίσσεται η ιστορία στο Στάιλς– και μάλιστα δεν είναι γηγενής Άγγλος αλλά Βέλγος πρόσφυγας. Όμως, παρόλο που στις φλέβες του δεν τρέχει βρετανικό αίμα, οι Άγγλοι τον δέχονται και τον παραδέχονται, γίνεται πλούσιος και πασίγνωστος ως δαιμόνιος ντετέκτιβ και τον καλούν στα καλύτερα τα σπίτια. Και να φανταστεί κανείς ότι οι Άγγλοι είναι από τους πιο σνομπ λαούς του κόσμου.
Σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει στα αμερικανικά νουάρ μυθιστορήματα, καθώς και στο λεγόμενο γαλλικό «νεονουάρ», στον κόσμο του Ηρακλή Πουαρό η κοινωνία με τις συγκρούσεις της απουσιάζουν. Ασφαλώς υπάρχουν κοινωνικές τάξεις, αφέντες και δούλοι, αριστοκράτες και πληβείοι, όμως η ύπαρξή τους μοιάζει να οφείλεται σε κάποιους αιώνιους νόμους. Και αυτό που επίσης υπάρχει –και το οποίο ανακαλύπτει ο Πουαρό– είναι το Κακό που φωλιάζει στο μυαλό των ανθρώπων. Ένα Κακό που το τρέφουν η απληστία, η δίψα για εκδίκηση ή ο φόβος κάποιας ολέθριας αποκάλυψης. Σε αντίθεση με τους σίριαλ κίλερ, τα κίνητρα των δολοφονιών τις οποίες εξιχνιάζει ο Πουαρό είναι απολύτως ορθολογικά και ερμηνεύσιμα, αν και σε καμία περίπτωση ο φόνος δεν συγχωρείται.
Η επιτυχία του Πουαρό δεν οφείλεται μόνο στη μαεστρία με την οποία ιχνηλατεί τον δολοφόνο στα βιβλία της Άγκαθα Κρίστι. Ο κινηματογράφος και η τηλεόραση έχουν επίσης συμβάλει στην κατασκευή του μύθου του. Ο Πουαρό, αν και απεικονίζεται ως άνθρωπος χωρίς παρελθόν και ρίζες, χωρίς προσωπική ζωή, χωρίς ερωτικές περιπέτειες, είναι ένας ολοκληρωμένος χαρακτήρας με τις συμπαθητικές εκκεντρικότητές του. Κορυφαίοι ηθοποιοί τον έχουν ζωντανέψει στο θέατρο και στη μεγάλη και τη μικρή οθόνη, όπως οι Τσαρλς Λότον, ο Πίτερ Ουστίνοφ, ο Άλμπερτ Φίνεϊ, ο Κένεθ Μπράνα. Όμως για πολλούς ο πιο πειστικός Πουαρό είναι ο Βρετανός Ντέιβιντ Σάτσετ, που πρωταγωνιστεί στη σειρά που προβάλλεται εδώ και αρκετούς μήνες στην ΕΡΤ1. Επί 25 χρόνια ο Σάτσετ υποδυόταν τον Πουαρό σε 70 τηλεταινίες, σε 13 κύκλους, τις οποίες έχουν παρακολουθήσει πάνω από 700 εκατομμύρια τηλεθεατές σε 100 χώρες σε όλο τον κόσμο.
Με έναν τρόπο, τα βιβλία και οι ταινίες με τον Ηρακλή Πουαρό είναι ένας ύμνος στη δύναμη της ανθρώπινης διάνοιας. Ο Πουαρό εξιχνιάζει εγκλήματα, χωρίς να καταφεύγει στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, στις θεαματικές καταδιώξεις, στα υψηλής τεχνολογίας εγκληματολογικά εργαστήρια της αστυνομίας. Ούτε καν αυτοκίνητο δεν οδηγεί. Σε σύγκριση με τους περισσότερους ντετέκτιβ που βλέπουμε στις αμερικανικές ταινιές, μοιάζει με άνθρωπο των σπηλαίων. Ατσαλάκωτος, με το βαμμένο μαύρο μουστάκι του απ’ όπου δεν ξεφεύγει ούτε μια τρίχα, βρίσκει τον/την ένοχο χωρίς τα δεκανίκια του Ίντερνετ ή του DNA.
Με εξαίρεση τη Μυστηριώδη υπόθεση στο Στάιλς, όπου ο Ηρακλής Πουαρό κάνει το λογοτεχνικό ντεμπούτο του, οι περιπέτειές του εκτυλίσσονται σε έναν χώρο όπου ο χρόνος και η Ιστορία απουσιάζουν. Η βρετανική αυτοκρατορία ζει και βασιλεύει κι εμείς, οι μη περιούσιοι κάτοικοι άλλων χωρών, ρίχνουμε κλεφτές ματιές σε μια «βρετανικότητα» που μοιάζει με καρτ-ποστάλ: πύργοι, μπάτλερ, καμαριέρες, κομψά σερβίτσια, απόστρατοι στρατιωτικοί που υπηρέτησαν στην Ινδία, καλλιεργημένοι εφημέριοι, κοσμικές κυρίες. Ωστόσο, αυτό που φαίνεται αδυναμία του λογοτεχνικού σύμπαντος της Άγκαθα Κρίστι, εδώ λειτουργεί σαν πλεονέκτημα. Ο αναγνώστης ή ο τηλεθεατής ξέρει ότι δεν θα διαβάσει ούτε θα αντικρίσει αηδιαστικά ρεαλιστικές εικόνες και σκηνές φόνων, ότι ακόμα και τα πτώματα είναι τοποθετημένα με καλαισθησία. Επιπλέον, στη σειρά με τον Ντέιβιντ Σάτσετ, ο απόηχος του μοντερνισμού στην αρχιτεκτονική και την εσωτερική διακόσμηση είναι εμφανής.
Παραμύθια για ενήλικες οι ιστορίες του Πουαρό, αλλά αυτό δεν τις καθιστά λιγότερο απολαυστικές
Ξέρουμε ότι στην πραγματική ζωή δεν συμβαίνουν αυτά, ιδίως σήμερα που όλοι υμνούν τις θαυματουργές ιδιότητες της τεχνολογίας. Ό,τι δεν βλέπει το μάτι του ντετέκτιβ, το εντοπίζουν οι κάμερες και τα παγκόσμια δίκτυα παρακολούθησης. Παραμύθια για ενήλικες είναι οι ιστορίες του Ηρακλή Πουαρό, όμως αυτό δεν τις καθιστά λιγότερο απολαυστικές.
