Μιχάλης Ρόθος
Στους δρόμους βρέθηκαν χιλιάδες καλλιτέχνες της χώρας, μετά από το κάλεσμα των σωματείων τους για διαδήλωση την Πέμπτη 7 Απριλίου στο Σύνταγμα. Με πολλαπλές καλλιτεχνικές δράσεις, πανό, συνθήματα, οι εργαζόμενοι στον χώρο της τέχνης έδειξαν πως ο εμπαιγμός της κυβέρνησης σε βάρος τους δεν γίνεται να συνεχιστεί. Μάλιστα, εκτός των σωματείων, στη διαδήλωση και σε μια συνολική ημέρα δράσης στους καλλιτεχνικούς χώρους δουλειάς, κάλεσε και μία διαδικτυακή πρωτοβουλία καλλιτεχνών, με τίτλο «support art workers». Χρησιμοποιώντας διάφορους τρόπους δράσης, όπως υδατογραφήματα, ομάδα στο facebook κ.α., η πρωτοβουλία αυτή έστειλε, μαζί με τα σωματεία, ηχηρό μήνυμα που αγκαλιάστηκε από χιλιάδες ανθρώπους για τη στήριξη των εργαζόμενων στον χώρο της τέχνης.
Βέβαια, οι εργασιακές συνθήκες στον πολιτισμό δεν χειροτέρεψαν «εν μία νυκτί», με τον ερχομό της κρίσης του κορονοϊού. Η κρατική χρηματοδότηση για τον πολιτισμό είναι μηδαμινή καθ΄ όλη τη διάρκεια της κρίσης του καπιταλισμού και των μνημονίων, με την ανασφάλιστη εργασία να αποτελεί συχνότατο φαινόμενο. Αν οι καλλιτέχνες θέλουν να πληρώνονται λίγο πιο αξιοπρεπώς, αναγκάζονται να εναρμονιστούν με το πολιτιστικό όραμα μεγάλων ιδρυμάτων όπως Νιάρχου, Ωνάση κλπ Ουσιαστικά, η υγειονομική-κοινωνική κρίση ανέδειξε ακόμα περισσότερο τη σαπίλα και την επισφάλεια που υπήρχε χρόνια στον χώρο της τέχνης.
Αυτό, πλέον, το ένιωσαν στο πετσί τους οι καλλιτέχνες. Έτσι, πολλοί στράφηκαν στα σωματεία τους και βγήκαν στους δρόμους για να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους με μαζικούς όρους όπως ποτέ στο παρελθόν. Φυσικά, δεδομένων και των υποκριτικών μέτρων που ανακοίνωσε το Υπουργείο Πολιτισμού, μία διαδήλωση δεν φτάνει. Ο αγώνας των καλλιτεχνών μπορεί να είναι νικηφόρος μόνο με αλλεπάλληλες κινητοποιήσεις, κοινό αγώνα των σωματείων του κλάδου αλλά και σύνδεση με όλους τους κλάδους που επίσης πλήττονται από τα πενιχρά μέτρα στήριξης της κυβέρνησης και με συνολική ρήξη με τις πολιτικές κυβερνήσεων-ΕΕ-κεφαλαίου.
Η τέχνη των δρόμων έγραψε τη δική της ποίηση
Κάθε φορά που ξεσπάει ένα κίνημα για διεκδίκηση καλύτερων εργασιακών συνθηκών και στήριξης ενός κλάδου από το κράτος, η κοινοποίηση των προσωπικών βιωμάτων των εργαζομένων βοηθά στην ευαισθητοποίηση όλης της κοινωνίας. Σε αυτήν την προσπάθεια θέλησε να συνεισφέρει και το Πριν, μιλώντας με αγωνιστές καλλιτέχνες από διάφορους κλάδους.
Αρχικά, στην εφημερίδα μας μίλησε ο Αλέξης Μαρτζούκος, εκλεγμένος με την Ανατρεπτική Συσπείρωση στον Σύλλογο Ελλήνων Ηθοποιών:
«To κράτος συμπεριέλαβε στα μέτρα στήριξης μοναχά τους ηθοποιούς που δούλευαν με σύμβαση και αυτούς που παίρνουν εποχικό επίδομα, κάτι που έγινε κατόπιν διεκδικήσεως από το σωματείο μας, καθώς έτσι μόνο αποδεικνύεται ότι δούλευαν και η εργασία τους διακόπηκε λόγω κορονοϊού. Όμως αυτοί είναι μία μειοψηφία. Γι’ αυτό, κάνουμε έναν αγώνα με άλλα σωματεία του κλάδου και εργαζομένων που δεν έχουν καν σωματείο και ζητάμε αυτό το επίδομα να το πάρει όλος ο κλάδος, ανεξάρτητα από εργασιακή σχέση.
Συνολικά στη χώρα υπάρχουν 3.500 ηθοποιοί. Αν όλοι αυτοί ήταν στο σωματείο, τώρα θα είχαμε πάρει ήδη τα 800 ευρώ και όλα τα υπόλοιπα μέτρα στήριξης. Αυτό το κατάλαβαν πλέον οι συνάδελφοι. Έτσι, το σωματείο ξεκίνησε μια ηλεκτρονική πλατφόρμα όπου οι συνάδελφοι θα μας στέλνουν τα δικαιολογητικά τους και θα εγγράφονται στο σωματείο. Και πιστεύω ότι θα γραφτούν πάρα πολλοί. Πρέπει να βγούμε δυναμικά πια. Δεν χωράει η θεωρία ότι το κίνημα είναι σε ύφεση. Βγαίνουμε έξω και διεκδικούμε, γιατί θα πεθάνουμε από την πείνα. Η κρίση του κορονοϊού είναι απόρροια του καπιταλισμού. Δεν θα πληρώσουμε εμείς “τη νύφη”, αλλά εσείς. Να αναλάβει τον πολιτισμό το κράτος!»
Ένας νεαρός ηθοποιός, που προτίμησε να διατηρήσει την ανωνυμία του μας δήλωσε τα εξής:
«Αυτός ο αγώνας έπρεπε να είχε ξεκινήσει πολύ καιρό πριν. Οι περισσότεροι καλλιτέχνες που ζουν από τον χώρο δουλεύουν με πλήρως μαύρη εργασία εδώ και χρόνια. Για παράδειγμα, εγώ ζω 10 χρόνια από το επάγγελμά μου και αν δεις τη φορολογική μου δήλωση, θα δεις ότι δεν βγάζω φράγκο. Γιατί είναι όλα κατάμαυρα, δεν υπάρχουν λεφτά στον χώρο. Επίσης, για μένα, αυτή η κουβέντα δεν θα έπρεπε να γίνεται μόνο για τους καλλιτέχνες, αλλά και για τους πληροφορικάριους, τους ντελιβεράδες, τους μπογιατζήδες, για όλους αυτούς τους εργαζόμενους που δουλεύουν χωρίς δικαιώματα. Οι καλλιτέχνες προφανώς δικαιούνται τα 800 ευρώ. Αλλά τα δικαιούνται κι άλλοι, που αν έβγαιναν στα social media, δεν θα ακούγονταν ποτέ.
Ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια που αντιμετωπίζουμε οι καλλιτέχνες είναι πως δεν υπάρχει σαφήνεια από το κράτος τι θα πει επαγγελματίας καλλιτέχνης. Ακόμη, σημαντικό πρόβλημα στο πώς έχουν δομηθεί οι συνθήκες στην τέχνη αποτελούν και όλοι αυτοί οι φορείς, όπως το Ίδρυμα Νιάρχου και η Στέγη. Για παράδειγμα, όλοι θυμόμαστε την απόφαση της Στέγης να κατεβάσει μία παράσταση επειδή είχε κείμενο του Κουφοντίνα, ενώ είναι γνωστό το ότι οι εργαζόμενοι που δουλεύουν για τη Στέγη δεν γνωρίζουν τι ένσημα παίρνουν και το ίδρυμα αποφασίζει πόσα θα τους κολλήσει. Για ουσιαστικές αλλαγές στην τέχνη, θα έπρεπε να υπάρχει δημόσια, δωρεάν, πενταετής κρατική ακαδημία τεχνών. Έπειτα, αυτοί οι άνθρωποι θα έπρεπε να προσλαμβάνονται από το κράτος ως μόνιμοι και αμετάκλητοι δημόσιοι υπάλληλοι, με το κράτος να δίνει λεφτά για την τέχνη, όχι απλά να την συντηρεί για να υπάρχει».
Εκτός από ηθοποιούς, στην εφημερίδα μας μίλησε και η χορεύτρια
Κατερίνα Φώτη: «Το κράτος δεν έχει καμία καταγραφή για το τι σημαίνει να είσαι εργαζόμενος στο θέαμα-ακρόαμα. Μιλάμε για κλάδους που δεν έχουν συλλογικές συμβάσεις εδώ και χρόνια και ο κάθε εργαζόμενος είναι δέσμιος των αποφάσεων της εκάστοτε παραγωγής. Οι πρόβες εί-
ναι απλήρωτες, ενώ οι κρατικοί φορείς μάς αντιμετωπίζουν σαν φτωχούς συγγενείς. Θέλουμε ου-
σιαστική υποστήριξη, ώστε να μπορούν αυτοί οι άνθρωποι να εργάζονται με σοβαρούς όρους. Επίσης, υπάρχει ένα χάος με τις ΑΜΚΕ, που επιχορηγούνται από το υπουργείο Πολιτισμού με ψίχουλα που δεν φτάνουν για σοβαρή μισθοδοσία. Θα πρέπει το κράτος να λάβει ουσιαστικά μέτρα για τον πολιτισμό. Δεν φτάνει απλά να βαράνε παλαμάκια ως προσκεκλημένοι στην πρώτη σειρά.
Για να αλλάξει αυτή η κατάσταση, είναι πολύ βασικό όλοι οι κλάδοι να συντονιστούμε στα γενικότερα αιτήματα του καλλιτεχνικού χώρου: χωρίς καμία εξαίρεση απόδοση του επιδόματος σε όλους τους καλλιτέχνες, ανεξάρτητα από το αν είχαν σύμβαση, και συνέχεια της οικονομικής στήριξης στους καλλιτέχνες για όσο διαρκεί η πανδημία.
Επίσης, χρειάζεται ενίσχυση των ΑΜΚΕ, που είναι οι μόνες που εξαιρέθηκαν από τα μέτρα. Τέλος, χρειάζεται ειδική ρύθμιση για τις σχολές χορού, που δεν μπορούν να λειτουργήσουν με όρους 8 άτομα ανά αίθουσα, γιατί αυτό θα οδηγήσει σε κλείσιμο ή θα ρίξει τους μισθούς.
Ήδη το Σ.Ε.ΧΩ.ΧΟ. είναι σε διαρκείς συνεννοήσεις με άλλα σωματεία του κλάδου. Παροτρύνω τον κόσμο να πάει στα σωματεία του, να εκθέσει προβληματικές για να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα μας, που, στην τελική, είναι κοινά».
Το έκτακτο επίδομα, που κατακτήθηκε μετά από αγώνες, δεν έφτασε σε όλους
Τέλος, δεν μπορούσε από αυτό το αφιέρωμα να λείπει ο κλάδος της μουσικής. Στο Πριν μίλησε και ο μαέστρος Βάιος Πράπας:
«Στον κλάδο μας, δεν υπάρχει τρόπος να αποδείξουμε ότι δουλεύαμε, εκτός από ελάχιστα ένσημα που μερικές φορές είναι αδύνατο να τα διεκδικήσουμε. Η μαύρη εργασία έχει “νομιμοποιηθεί”. Το κράτος αρνείται να καταλάβει ότι μία παράσταση χρειάζεται μήνες προεργασίας, η οποίοι δεν αναγνωρίζονται πουθενά. Ακόμη, τα μαγαζιά αρνούνται να κολλήσουν ένσημα, ή προσπαθούν να ξεφύγουν μέσω “παραθύρων”.
Ακούγεται ότι η κυβέρνηση σχεδιάζει να ανοίξει τις συναυλίες με το 1/3 του κοινού. Σε τέτοια περίπτωση, τα μεροκάματα θα κατέβουν πάρα πολύ χαμηλά και όλοι μας θα είμαστε στο έλεος της εκάστοτε παραγωγής. Αν η κυβέρνηση δεν δώσει χρήματα για τους μουσικούς, τότε το μόνο που μας μένει είναι να βρούμε άλλες δουλειές.
Γι’ αυτό, ελπίζω όλο αυτό το κίνημα που έχει δημιουργηθεί για στήριξη στους καλλιτέχνες να αγκαλιαστεί από τον κόσμο και να κερδίσουμε».
Μέχρι την Πέμπτη, δεν είχε περάσει μία μέρα από την έναρξη της πανδημίας, που το Υπουργείο Πολιτισμού να μην έχει αγνοήσει τα αιτήματα του καλλιτεχνικού κόσμου. Στην αρχή, το επίδομα δικαιούνταν μόνο όσοι είχαν σύμβαση σε κάποια καλλιτεχνική εκδήλωση η οποία διεκόπη λόγω του κορωνοϊού, χωρίς καμία περαιτέρω προσθήκη.
Δεδομένου ότι η «μαύρη» εργασία είναι άκρως συνηθισμένο φαινόμενο σε αυτόν τον χώρο, καθώς και του ότι όλα τα επιστημονικά δεδομένα για τον κορωνοϊό φανέρωναν πως δεν υπάρχει φως στον ορίζοντα για μαζικές καλλιτεχνικές διοργανώσεις μέχρι και τον επόμενο χρόνο, αυτή η απόφαση έθετε ουσιαστικά στο όριο της φτώχειας χιλιάδες καλλιτέχνες της χώρας. Την ίδια στιγμή, σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη, όπως η Γερμανία και η Γαλλία, τα μέτρα στήριξης εμπεριείχαν πολύ περισσότερους καλλιτέχνες, δείχνοντας πως η απόφαση αυτή του Υπουργείου απλά διαιωνίζει τη διαχρονική αδιαφορία του ελληνικού κράτους για τον πολιτισμό.
Η αδιαφορία του υπουργείου Πολιτισμού καλά κρατεί
Φυσικά, σε όλη αυτήν την κατάσταση, δεν μπορούσαν να μην αντιδράσουν τα σωματεία. Έτσι, ξεκίνησαν τον αγώνα τους για ένταξη των καλλιτεχνών στα μέτρα στήριξης, ανεξάρτητα από το αν είχαν σύμβαση ή όχι την περίοδο πριν τον κορωνοϊό. Έπειτα από αυτήν την πίεση, το Υπουργείο Πολιτισμού ενέταξε μία ακόμα ομάδα καλλιτεχνών σε αυτούς που έπαιρναν εποχικό επίδομα. Πρόκειται για ανθρώπους που, επειδή αυτό το επάγγελμα δεν προσφέρεται για δουλειά όλον τον χρόνο, παίρνουν αυτό το επίδομα για μερικούς μήνες. Παρ’ όλα αυτά, και με αυτήν την προσθήκη, ακόμα τα μέτρα στήριξης συμπεριλάμβαναν μοναχά μειοψηφία των καλλιτεχνών.
Έπρεπε ο κόσμος της τέχνης να κινητοποιηθεί μαζικά στους δρόμους για να ενδιαφερθεί το Υπουργείο Πολιτισμού να ανακοινώσει μέτρα στήριξης, τα οποία, όμως, δεν καλύπτουν όλες τις κατηγορίες εργαζομένων. Κατά τη διάρκεια της κινητοποίησης, η υπουργός ανακοίνωσε πως στα μέτρα στήριξης συμπεριλαμβάνονται οι καλλιτέχνες που έχουν πάνω από 50 μεροκάματα από 1 Ιουνίου του 2019 μέχρι 1 Μαρτίου του 2020. Σαφώς, αυτό το μέτρο αποτέλεσε απόρροια της πίεσης των εργαζομένων. Ωστόσο, δεν συμπεριλαμβάνει, σε καμία περίπτωση, όσους το δικαιούνται, καθώς η «μαύρη» εργασία είναι πανάκεια σε αυτές τις δουλειές. Ακόμη, όσον αφορά τις ΑΜΚΕ, η επιχορήγηση που θα δοθεί ανέρχεται στα 2μιση εκατομμύρια, ποσό πενιχρό, δεδομένου ότι οι περισσότερες από αυτές τις εταιρείες δεν θα λειτουργήσουν για πάνω από ένα χρόνο. Τέλος, δεν ανακοινώθηκε καμία σκέψη για στήριξη από εδώ και πέρα, όταν οι καλλιτέχνες είτε θα δουλεύουν με πεσμένα μεροκάματα είτε θα καταδικαστούν στην ανεργία.
