Μπάμπης Συριόπουλος
Στο ερώτημα γιατί το πραξικόπημα εκδηλώθηκε άνετα, μετά από 14 χρόνια διακυβέρνησης Μοράλες, ίσως δίνουν απάντηση οι θεωρητικές κατασκευές του αντιπροέδρου Αλβάρο Γκαρσία Λινέρα, που απορρίπτοντας τη μαρξιστική θεωρία ως «εργαλειοποίηση του κράτους», περιγράφει ένα κράτος «κοινωνικό πλέγμα».
Παρά τη λαϊκή αντίσταση στο πραξικόπημα στη Βολιβία, αξίζει να συζητηθεί το ίδιο το γεγονός της ανατροπής της εκλογικής νίκης του Οκτωβρίου του Έβο Μοράλες και του Κινήματος για το Σοσιαλισμό (MAS) από τον στρατό και την αστυνομία. Μετά από 14 χρόνια διακυβέρνησης από το MAS, σοβαρών αλλαγών στο Σύνταγμα και τους θεσμούς ως προς τη συμμετοχή της μέχρι τότε περιθωριοποιημένης αγροτικής, φτωχής, ινδιάνικης πλειοψηφίας, μετά από κατακτήσεις όσον αφορά το βιοτικό επίπεδο των λαϊκών τάξεων, ο σκληρός ένοπλος πυρήνας του κράτους είχε μείνει, απ’ ότι φαίνεται, ανέγγιχτος. Ειδικά στη Λατινική Αμερική με την πλούσια εμπειρία στρατιωτικών πραξικοπημάτων που ανέτρεψαν αριστερές ή αριστερόστροφες κυβερνήσεις (με πιο γνωστή την ανατροπή του σοσιαλιστή προέδρου Αλιέντε από το στρατηγό Πινοτσέτ στη Χιλή του 1973), κάτι τέτοιο γεννά πολλά ερωτηματικά.
Πίσω από κάθε δράση ή πρακτική, είτε αφορά ένα άτομο είτε ένα κόμμα ή μια κυβέρνηση, υπάρχει μία αντίληψη ή θεωρία, ρητή ή υπόρρητη. Πίσω από ένα επαναλαμβανόμενο λάθος, μια επαναλαμβανόμενη παράλειψη ή «αβλεψία», δεν μπορεί παρά να βρίσκεται ο δογματισμός που συχνά κρύβεται όχι εκεί που τον ψάχνουμε
. Στην περίπτωσή μας έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να ανατρέξει κανείς στον Άλβαρο Γκαρσία Λινέρα (βλ. φωτογραφία), αντιπρόεδρο της Βολιβίας από το 2005, δίπλα στον Έβο Μοράλες, συνιδρυτή στον αντάρτικο στρατό EGKT και φυλακισμένο από το 1992 για πέντε χρόνια. Συμμετείχε σε πολλά διεθνή θεωρητικά φόρουμ και συνέδρια και τώρα βρίσκεται στο Μεξικό μαζί με τον Μοράλες. Το Γενάρη του 2015 μίλησε στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης σε διεθνές συνέδριο αφιερωμένο στο Νίκο Πουλαντζά.
Σύμφωνα με τον Λινέρα και την ομιλία του στο συνέδριο, το κράτος είναι «ένα καθημερινό κοινωνικό πλέγμα μεταξύ κυβερνώντων και κυβερνωμένων, στο οποίο όλοι, με διαφορετικά επίπεδα επιρροής, αποτελεσματικότητας και δυνατότητας λήψης αποφάσεων, παρεμβαίνουν ως προς τον ορισμό του δημόσιου, του κοινού, του συλλογικού και του καθολικού».
Σε άλλο σημείο: «Κράτος είναι, λοιπόν, οι διανοητικές δομές, τα συμβολικά σχήματα, τα συστήματα ερμηνείας του κόσμου, που δίνουν σε κάθε άτομο την ικανότητα να ενεργεί και να εξελίσσεται στον κόσμο». Σύμφωνα μ’ αυτή την οπτική το κράτος είναι θεσμοί και μηχανισμοί, κοινωνικές σχέσεις, διανοητικές δομές, συμβολικά σχήματα, ερμηνείες, παραστάσεις και ιδέες στα οποία παρεμβαίνουν «όλοι», «κάθε άτομο» αν και ανισότιμα. Το κράτος είναι όλα, παρεμβαίνουν όλοι, εκεί συμπυκνώνεται ο κοινωνικός συσχετισμός δύναμης, δεν έχει κέντρο βάρους και σκληρό πυρήνα, ούτε κατεύθυνση αφ’ εαυτού του. Οι εκμεταλλευόμενες τάξεις είναι εντός του κράτους, οπότε για το Λινέρα «αν […] το κράτος είναι μια μονολιθική μηχανή στην υπηρεσία μιας τάξης και, επιπλέον, ο εγγυητής της ήδη καθιερωμένης κυριαρχίας, τότε δεν υπάρχει κάποιος χώρος για την πιθανή απελευθέρωση που θα εκκινεί από τους ίδιους τους κυριαρχούμενους». Όποιοι το θεωρούν ένα όργανο στα χέρια της κυρίαρχης τάξης, που πρέπει επομένως να χτυπηθεί «απ’ έξω», είναι οι ίδιοι έξω από το λαό, πρωτοπορίες με την αρνητική έννοια του όρου («αμόλυντες» όπως λέει). Η «εργαλειακή αντίληψη για το κράτος» που έπρεπε να συντριβεί «απ΄ έξω», είναι ο πυρήνας του «χρεοκοπημένου δρόμου του επικρατούντος μαρξισμού του 20ου αιώνα και των λεγόμενων σοσιαλιστικών επαναστάσεων», που πρέπει να αναιρεθεί. Με λίγα λόγια το πρόβλημα με τις σοσιαλιστικές επαναστάσεις του 20ού αιώνα είναι ότι ήταν σοσιαλιστικές επαναστάσεις!
Η λογική σταδιακού μετασχηματισμού του κράτους από τα μέσα, με βασικούς μοχλούς κυβέρνηση και κοινοβούλιο, οδήγησε και θα οδηγεί σε ήττες
Λογικό είναι μετά από όλα αυτά, «οι κύριοι κόμβοι επαναστατικοποίησης» να είναι: α) η κυβέρνηση, β) το κοινοβούλιο, γ) τα μέσα επικοινωνίας. Αυτή η λογική σταδιακού μετασχηματισμού του κράτους από τα μέσα, με βασικούς μοχλούς την κυβέρνηση και το κοινοβούλιο, που υποτιμάει τον σκληρό πυρήνα του, καθώς και την ανάγκη χτυπήματός του «απ’ έξω» οδήγησε και θα οδηγεί σε ήττες και τραγωδίες.
Το κράτος δεν είναι βέβαια μια «μονολιθική μηχανή» ή ένα «άψυχο» εργαλείο στα χέρια της κυρίαρχης τάξης, αντίθετα είναι ένας ζωντανός μηχανισμός που, αν και επηρεάζεται από, αποκλείει τις εκμεταλλευόμενες τάξεις. Αυτός ο μηχανισμός ενεργεί και παίρνει θέση στην ταξική πάλη υπέρ του κεφαλαίου από τη φύση του, στο όνομα όλης της κοινωνίας και του γενικού καλού. Έναν τέτοιο «σκεπτόμενο» μηχανισμό χρειάζεται η αστική τάξη και αυτός πρέπει να συντριβεί στις επαναστάσεις του 21ου αιώνα με «κύριο κόμβο επαναστατικοποίησης» τον οργανωμένο λαό και τα όργανά του κι όχι το κοινοβούλιο ή μια κυβέρνηση όσο καλές προθέσεις κι αν έχει.
