1989: Η ανταρσία της ΚΝΕ
30 χρόνια πέρασαν από την ανταρσία της ΚΝΕ στον εκφυλισμό της Αριστεράς και στη συγκυβέρνηση Τζαννετάκη, ανοίγοντας μια πορεία που οδηγεί στη δημιουργία του ΝΑΡ. Το Πριν δεν γυρίζει νοσταλγικά σε αυτή την περίοδο* η ιστορική γνώση είναι απαραίτητη. Φωτίζουμε το «τότε» κυρίως από τη σκοπιά της νέας εποχής και των αναγκών της.
Βράδυ 21 Σεπτεμβρίου 1989, ακριβώς 30 χρόνια πριν, εκατοντάδες μέλη της ΚΝΕ είναι συγκεντρωμένα στα γραφεία του Κεντρικού Συμβουλίου στην οδό Φερρών στην πλατεία Βικτωρίας. Αναμένουν την επιστροφή του γραμματέα της οργάνωσης, Γιώργου Γράψα, από τον Περισσό, όπου συνεδρίαζε η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ με θέμα την ΚΝΕ. Μεγάλη η αγωνία για τις εξελίξεις, κλίμα έντασης και αποφασιστικότητας. Γύρω στις 10 μ.μ. φτάνει ο Γιώργος Γράψας από την ολοήμερη συνεδρίαση της ΚΕ, που αποφάσισε την καθαίρεση του εκλεγμένου ΚΣ της ΚΝΕ, το διορισμό 15μελούς προσωρινής επιτροπής και την προκήρυξη –σε πλήρη αντίθεση με τα καταστατικά του ΚΚΕ και της ΚΝΕ– έκτακτου (ελεγχόμενου) συνεδρίου της ΚΝΕ!
Δεκάδες δημοσιογράφοι βρίσκονται στη Φερρών, αναμένοντας τον γραμματέα της ΚΝΕ. «Θα υπακούσετε στην απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής;», τίθεται το ερώτημα. «Φυσικά και δεν θα υπακούσω!», είναι η περίφημη πια απάντηση του Γιώργου Γράψα. Αμέσως μετά συνεδριάζει το Κεντρικό Συμβούλιο της ΚΝΕ, και με ψήφους 56 υπέρ έναντι μόλις 14 αποχών απορρίπτει ως αντικαταστατική την απόφαση της ΚΕ του ΚΚΕ και προκηρύσσει έκτακτο συνέδριο της οργάνωσης. Η ανταρσία της ΚΝΕ είναι γεγονός!
Η ρήξη δεν ήταν βέβαια κεραυνός εν αιθρία. Η αντίθεση στην πολιτική που οδήγησε στη συγκυβέρνηση με τη ΝΔ εκφράστηκε με την ομιλία του Γ. Γράψα στο 15ο φεστιβάλ στο Γαλάτσι στις 14 Σεπτέμβρη. Μπροστά σε 40.000 μέλη και φίλους του ΚΚΕ και της ΚΝΕ, ο γραμματέας της ΚΝΕ διακηρύσσει ανοιχτά ότι η κυβέρνηση Τζαννετάκη «δημιούργησε αντικειμενικά ένα σοκ όχι μόνο για τον κόσμο της Αριστεράς, αλλά σχεδόν για το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας». Σε αντίθεση με το νανούρισμα της ηγεσίας του ΚΚΕ, προειδοποιεί για «μακρύ νεοσυντηρητικό χειμώνα» και θέτει το ερώτημα για το «πώς μπορεί ν’ ανατραπεί μια τέτοια πορεία», μιλώντας για «περίοδο αντίστασης στην πολιτική και στα σχέδια της συντηρητικής αναδιάρθρωσης και συγχρόνως συγκέντρωσης των δυνάμεων για μια επιθετική αριστερή πολιτική διέξοδο». «Δεν είναι μυστικό ότι στην ΚΝΕ υπάρχει ένας πλούτος προβληματισμών και απόψεων, ή και διαφωνίες για σοβαρά ζητήματα. Κι ύστερα; Τα πολιτικά νεκροταφεία είναι γεμάτα από ομοφωνίες και ομοψυχίες. Η ΚΝΕ είναι μόλις 21 χρόνων, στα καλύτερά της χρόνια και δεν σκοπεύει να συνταξιοδοτηθεί από τώρα», τονίζει.
Το μήνυμα έχει ευρύτερη απήχηση. «Εύχομαι οι δονήσεις στο εσωτερικό της ΚΝΕ να γίνουν γόνιμος διάλογος και να μη σταματήσουν με παρεμβάσεις» δήλωσε ο σκηνοθέτης Θόδωρος Αγγελόπουλος. Απτόητη η ηγεσία του ΚΚΕ, με ενωμένους τους «ανανεωτικούς» –που θα περάσουν στον ΣΥΡΙΖΑ– και τους «σκληροπυρηνικούς» –που θα παραμείνουν στο ΚΚΕ– προχωρά στην εκκαθάριση της ΚΝΕ για να εξαλείψει τα αριστερά ζιζάνια. Μάλιστα πραγματοποιεί τον Ιανουάριο 1990 το «5ο συνέδριο» όσων λίγων μελών έχουν μείνει, όπου γραμματέας θα αναδειχθεί ο Τάκης Θεοδωρικάκος —σημερινός υπουργός της ΝΔ.
Από την άλλη, στις 4 Οκτωβρίου 1989, το εκλεγμένο ΚΣ της ΚΝΕ πραγματοποιεί μεγάλη συγκέντρωση σε ένα κατάμεστο Σπόρτινγκ, που δονείται από το σύνθημα «Η ΚΝΕ παλεύει και αμφισβητεί, θα είναι πάντα στην πρώτη γραμμή». Η ομιλία του Γιώργου Γράψα σκιαγραφεί το στόχο για ένα σύγχρονο επαναστατικό ρεύμα στη νεολαία, για μια άλλη αριστερά στην κοινωνία. Η πλειοψηφία της ΚΝΕ θα συμβάλλει στην ίδρυση του ΝΑΡ τον Φλεβάρη του 1990.
Η ρήξη του ΄89 αποδείχθηκε πολύ πιο βαθιά, δημιουργική και διαχρονική, από ένα νεανικό καπρίτσιο ή μια αντίδραση σε μια λανθασμένη πολιτική απόφαση. Σηματοδότησε τη γέννηση ενός νέου ρεύματος εργατικής πολιτικής και κομμουνιστικής απελευθέρωσης, που φιλοδοξεί να συμβάλλει στις επαναστατικές θύελλες του 21ου αιώνα.
