Δημήτρης Γρηγορόπουλος
- 1788-89: Δημιουργείται επαναστατική κατάσταση στη Γαλλία
- 14 Ιουλίου 1789: Κατάληψη της Βαστίλης. Έναρξη της μεγάλης αστικής Γαλλικής Επανάστασης
- 19 Ιουλίου 1789: Η Τρίτη Τάξη αυτοανακηρύσσεται σε Συντακτική Συνέλευση
- 1789-1794: Η Γαλλική Επανάσταση πραγματοποιεί ριζικές μεταρρυθμίσεις
- Ιούλιος 1793-Ιούλιος 1794: Το ανώτερο στάδιο της επανάστασης με τη δημοκρατική δικτατορία των Ιακωβίνων
- 27-28 Ιουλίου 1794: Ξεσπά η θερμιδοριανή αντεπανάσταση, για να κατοχυρώσει και να διευρύνει τα συμφέροντα της αστικής τάξης εις βάρος των λαϊκών τάξεων
Στη Γαλλική Επανάσταση, για μια ακόμη φορά σε μια κρίσιμη καμπή της ιστορίας, η αστική τάξη, από την προοδευτική φάση της βαθμιαία πέρασε στην αντίδραση, για να κατοχυρώσει τα προνόμια που κατέκτησε, κυρίως, με τους αγώνες του λαού, καταπνίγοντας τις επαναστατικές διαθέσεις του και δολοφονώντας τους ηγέτες του, με την αποφασιστική βοήθεια και επέμβαση των δυνάμεων της εξωτερικής αντίδρασης
Στις 14 Ιουλίου του 1789, ο λαός του Παρισιού εξεγείρεται και καταλαμβάνει το φρούριο της Βαστίλης, σύμβολο της βασιλικής και φεουδαρχικής εξουσίας. Η εξέγερση αποτελεί την απαρχή της μεγάλης Γαλλικής αστικής Επανάστασης.
Η επανάσταση ήταν ένα προϊόν της όξυνσης της αντίθεσης των φεουδαρχικών σχέσεων παραγωγής και του καπιταλισμού από τον 15ο αιώνα. Βαθμιαία επεκτάθηκαν οι καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής από τη μανιφακτούρα στη βιομηχανία. Καπιταλιστικές σχέσεις είχαν εμφανιστεί και στην αγροτική οικονομία, ιδίως με την αγρομίσθωση, την αγορά γης από πλούσιους εμπόρους και κρατικούς αξιωματούχους και τη μίσθωση εποχιακών αγρεργατών απ’ τις τάξεις των κατεστραμμένων αγροτών. Τον 18ο αιώνα εδραιώθηκε στη βιομηχανία το καπιταλιστικό σύστημα και ενισχύθηκε το μέγεθος και η επιρροή της αστικής τάξης. Συνακόλουθα, αυξήθηκε και η εναντίωση της ανερχόμενης αστικής τάξης στο φεουδαρχικό-απολυταρχικό καθεστώς, που εμπόδιζε την παραπέρα ανάπτυξη της καπιταλιστικής παραγωγής. Η αστική τάξη απαιτούσε κατάργηση των συντεχνιών που εμπόδιζαν την ελεύθερη ανάπτυξη της παραγωγής, κατάργηση των εσωτερικών τελεωνείων που έθεταν οικονομικούς φραγμούς στην ελεύθερη και μαζική διακίνηση των προϊόντων, κατάλυση των προνομίων των φεουδαρχών και του κλήρου, μείωση της υψηλής φορολογίας στην καπιταλιστική δραστηριότητα, εξάλειψη των φεουδαρχικών δεσμεύσεων στην ύπαιθρο, όπως ήταν η πρόσδεση των αγρεργατών στις φεουδαρχικές ιδιοκτησίες.
Στα μέσα του 18ου αιώνα, η απολυταρχία, θορυβημένη απ’ την όξυνση των αντιθέσεων, επιχείρησε να πραγματοποιήσει ορισμένες μεταρρυθμίσεις αστικού χαρακτήρα, με την ελευθερία του εμπορίου των σιτηρών, την αποδέσμευση των αγροτών από τα κτήματα των φεουδαρχών, την κατάργηση ορισμένων εσωτερικών τελωνείων κά. Αυτές όμως οι μεταρρυθμίσεις ματαιώθηκαν από την αντίδραση της αριστοκρατίας. Η ταξική όξυνση που ακολούθησε οδήγησε στην επαναστατική κατάσταση του 1788-89. Οι εκλογές για τις Γενικές Τάξεις συνετέλεσαν στην πολιτική δραστηριοποίηση των μαζών. Οι εκπρόσωποι της Τρίτης Τάξης αυτοανακηρύχθηκαν σε Συντακτική Συνέλευση. Η κατάληψη της Βαστίλης και οι εξεγέρσεις της αγροτιάς και των λαϊκών στρωμάτων στις πόλεις οδήγησαν στην εξάπλωση της επανάστασης. Τα ταξικά προνόμια καταργήθηκαν, δημεύτηκαν εκκλησιαστικές και φεουδαρχικές γαίες, ψηφίστηκαν δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις, νέο τελωνειακό δασμολόγιο, εκλογικό σύστημα κά.
Ωστόσο, η ηγεσία της μεγάλης αστικής τάξης και των φιλελεύθερων ευγενών, που είχαν καθοδηγητικό ρόλο στη Συντακτική Συνέλευση, στέρησαν την πλειοψηφία του λαού από τα πολιτικά δικαιώματα, απαγόρεψαν τις απεργίες και τα συνδικάτα των εργατών, ενώ διατήρησαν την πλειονότητα των φεουδαρχικών δεσμεύσεων. Η αγροτιά, η φτωχολογιά των πόλεων, η μικρή και τμήμα της μεσαίας τάξης που δεν ικανοποιήθηκαν τα κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματά τους, επιδίωκαν την παραπέρα εξέλιξη της επανάστασης. Όντως, στις 10 Αυγούστου 1792, μια λαϊκή εξέγερση ανέτρεψε τη μοναρχία, ενώ με καθολική ψηφοφορία των ανδρών εκλέχτηκε νέα Εθνοσυνέλευση, η λεγόμενη Συμβατική, που εγκαθίδρυσε στις 22 Σεπτεμβρίου τη Δημοκρατία.
Την ηγεσία είχαν στην αρχή οι Γιρονδίνοι, που εξέφραζαν το ανώτερο τμήμα της αστικής τάξης, το οποίο κατεξοχήν οφελούνταν απ’ την επανάσταση. Στον αντίποδα ήταν η παράταξη των Ιακωβίνων, που εξέφραζε τα λαϊκά συμφέροντα. Με ηγέτες τους Ροβεσπιέρο, Μαρά, Σαιν Ζυστ, Δαντόν, ηγήθηκαν λαϊκής εξέγερσης στο Παρίσι (31Μαΐου 1793), η οποία οδήγησε στην εγκαθίδρυση της επαναστατικο-δημοκρατικής δικτατορίας των Ιακωβίνων, που αποτέλεσε το ανώτερο στάδιο της επανάστασης (Ιούνιος 1793-Ιούλιος 1794).
Καθοριστικοί οι κραδασμοί στο εσωτερικό των Ιακωβίνων την πιο κρίσιμη στιγμή
Οι Ιακωβίνοι ανέλαβαν την εξουσία σε κρίσιμη καμπή, όταν ο στρατός της ευρωπαϊκής αντεπαναστατικής συμμαχίας είχε εισβάλει στο έδαφος της Γαλλίας. Όπως και στη Μπολσεβίκικη Επανάσταση, έτσι και στη Γαλλία, εσωτερική και ευρωπαϊκή αντίδραση συνασπίστηκαν (Λένιν, τ. 34,σ.196), για να τη συντρίψουν. Οι Ιακωβίνοι, παρά την τεράστια πίεση, δίνοντας επαναστατικά διδάγματα, εφάρμοσαν ριζικά κοινωνικά-πολιτικά μέτρα που τους εξασφάλισαν την υποστήριξη του λαού και πρώτ’ απ΄ όλα της αγροτιάς. Έτσι, οι εξαρτημένοι απ’ τους φεουδάρχες αγρότες μετατράπηκαν σε ελεύθερους ιδιοκτήτες. Επιπλέον, η επαναστατική Συντακτική Συνέλευση ψήφισε Δημοκρατικό Σύνταγμα, που κατοχύρωνε τα βασικά δικαιώματα των λαϊκών τάξεων. Λόγω όμως του αγώνα επιβίωσης που διεξήγε η επανάσταση, οι Ιακωβίνοι αναγκάστηκαν ν’ αναστείλουν την εφαρμογή του. Στην τρομοκρατία της αντίδρασης οι Ιακωβίνοι αντέταξαν την τρομοκρατία του λαού, για να υπερασπίσουν και να διευρύνουν τις κατακτήσεις του. Σ’ αυτήν την κατεύθυνση εφαρμόστηκε από το κράτος σύστημα αυστηρής διανομής των προϊόντων και σταθερών τιμών.
Ωστόσο, όταν εσωτερικοί και εξωτερικοί εχθροί είχαν νικηθεί και η επανάσταση φαινόταν να έχει εδραιωθεί, η δημοκρατική επανάσταση γνώρισε νέους κραδασμούς από τις εσωτερικές αντιθέσεις της. Οι Ιακωβίνοι, τον Σεπτέμβριο του 1794, συγκρούστηκαν με την αριστερή πτέρυγά τους που υποστήριζε την περαιτέρω ριζοσπαστικοποίηση της επανάστασης υπέρ των φτωχών. Η συντριβή των αριστερών Ιακωβίνων αλλά και των οπαδών του Δαντόν από τους Ροβεσπιερικούς περιόρισε την κοινωνική τους βάση. Αυτή τη στιγμή επέλεξε η αστική τάξη και η μεσαία αγροτιά, που ευπορούσαν και επιθυμούσαν κοινωνική σταθερότητα, για να συγκρουστούν με τους Ιακωβίνους και να αποτρέψουν τη δυνατότητα ριζοσπαστικοποίησής τους. Γι’ αυτό, οργάνωσαν συνωμοσία κατά των Ροβεσπιερικών. Στις 27-28 Ιουλίου 1794 (9 του Θερμιδόρ) ο Ροβεσπιέρος και το επιτελείο του συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν.
Η θερμιδοριανή ανατροπή οδήγησε στη νίκη της αστικής αντεπανάστασης. Η εξουσία πέρασε στα χέρια των δεξιών θερμιδοριανών, που εκπροσωπούσαν κυρίως τη νέα αστική τάξη, που πλούτισε στα χρόνια της επανάστασης, από την κερδοσκοπία στο εμπόριο και την αγροτική παραγωγή, τα στρατιωτικά έργα και τις προμήθειες. Η αστική τάξη, για να κατοχυρώσει τα συμφέροντά της εξαπέλυσε επιθέσεις κατά των λαϊκών κατακτήσεων. Η επιδείνωση της θέσης των λαϊκών τάξεων οδήγησε σε εξεγέρσεις, που καταπνίγηκαν αμείλικτα. Η αστική τάξη, από την προοδευτική φάση της βαθμιαία πέρασε στην αντίδραση, για να κατοχυρώσει τα προνόμια που κατέκτησε, κυρίως, με τους αγώνες του λαού.
