Γιάννης Ελαφρός
Πλανήτης Γη: Άρρωστος από το κέρδος
Το ζήτημα της κλιματικής απορρύθμισης του πλανήτη και των ραγδαίων αρνητικών εξελίξεων, στο πλαίσιο της συνολικής περιβαλλοντικής υποβάθμισης λόγω της καπιταλιστικής άδικης και καταστροφικής ανάπτυξης, δεν αποτελεί ακόμα ένα πρόβλημα, αλλά βρίσκεται στον πυρήνα των κοινωνικών εξελίξεων. Απαιτείται συγκεκριμένη ανάλυση του χαρακτήρα του και σύγχρονες αντικαπιταλιστικές και κομμουνιστικές απαντήσεις.
Τον περασμένο Νοέμβριο η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) του ΟΗΕ, κατέληξε στο συμπέρασμα πως εάν δεν περιοριστεί η άνοδος της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη στους 1,5 βαθμούς Κελσίου (ήδη υπάρχει άνοδος ενός βαθμού από τα προβιομηχανικά επίπεδα), οι συνέπειες θα είναι ιδιαίτερα αρνητικές. Επιπλέον, εκτίμησε πως οι δεσμεύσεις των κρατών ύστερα από τη Συμφωνία του Παρισιού (2015) οδηγούν σε άνοδο της θερμοκρασίας κατά 3 βαθμούς (και δεν τηρούνται ούτε κι αυτές). Η IPCCεισηγήθηκε μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (διοξείδιο του άνθρακα κ.λπ.) κατά 50% μέχρι το 2030, δηλαδή άμεσα! Η Επιτροπή δεν είναι όργανο ακραίων οικολόγων, αποτελείται από διακεκριμένους επιστήμονες, ορισμένους από τα κράτη και στηρίζεται στη μέση προσέγγιση, ενώ υπάρχουν πολύ πιο ανησυχητικές μελέτες. Εξάλλου, το 2018 παρουσιάστηκε αύξηση των εκπομπών κατά 2,7% τουλάχιστον (1,6% το 2017), μία από τις μεγαλύτερες σε ετήσια βάση.
Στις 15 Δεκεμβρίου 2018 οι εκπρόσωποι περίπου 200 κυβερνήσεων χειροκροτούσαν όρθιοι στη λήξη μιας ακόμα διάσκεψης του ΟΗΕ για το κλίμα στο ρυπασμένο Κατοβίτσε. Σαν την αίθουσα χορού του Τιτανικού… Τρία χρόνια μετά τη «Συμφωνία» του Παρισιού, δεν είχαν καταλήξει ούτε στον τρόπο υπολογισμού των εκπομπών. Η κυνική διαπραγμάτευση οδήγησε σε ένα αποτέλεσμα* μέχρι να αμφισβητηθεί πάλι. Οι ΗΠΑ (που με απόφαση Τραμπ έχουν αποσυρθεί από το Σύμφωνο του Παρισιού), μαζί με Ρωσία, Σαουδική Αραβία και Κουβέιτ μπλόκαραν την υιοθέτηση των συμπερασμάτων του IPCC. Η σύνοδος χαιρέτησε μόνο την έγκαιρη διαμόρφωση της έκθεσης! Επιπλέον, και η Βραζιλία του Μπολσονάρου φρενάρει πλέον τα μέτρα για την κλιματική αλλαγή.
Συνολικά, για μια ακόμα φορά, αποδείχθηκε πως ο ανταγωνισμός μεταξύ των καπιταλιστικών οικονομιών και κρατών –που οξύνεται στις μέρες μας– δεν επιτρέπει τη λήψη συλλογικών και παγκόσμιων μέτρων για την αντιμετώπιση της επικίνδυνης κλιματικής απορρύθμισης του πλανήτη. «Δεν υπάρχει έγκλημα που να μην ριψοκινδυνέψει να διαπράξει» το κεφάλαιο για υψηλό ποσοστό κέρδους (Μαρξ). Από το 1992 που ξεκίνησαν οι διεθνείς συναντήσεις για το κλίμα και ενώ το φαινόμενο ολοένα και αναδεικνύεται πιο απειλητικό, γίνεται ακόμα πιο σαφές πως η ανθρωπότητα δεν μπορεί να περιμένει το κεφάλαιο και τους πολιτικούς εκπροσώπους του για να δώσουν απαντήσεις, καθώς αυτοί κοιτούν μόνο το πώς θα επωφεληθούν, είτε από τη διατήρηση του σημερινού ενεργοβόρου και ρυπογόνου μοντέλου (δείτε τον πυρετό που προκαλεί το σχιστολιθικό αέριο στις ΗΠΑ και οι εξορύξεις σε Ελλάδα και νοτιοανατολική Μεσόγειο), είτε από το πέρασμα στον «πράσινο καπιταλισμό», με τα μεγάλα κέρδη, τις μη συνολικές και αμφισβητούμενες ως προς το φιλοπεριβαλλοντικό χαρακτήρα τους επιδράσεις και τη σταθερή κατεύθυνση να πληρώσουν το μάρμαρο οι κοινωνίες.
Η κλιματική αλλαγή δεν είναι, απλά και κυρίως, μια «ανθρωπογενής εξέλιξη» (όπως λέει η IPCCκαι οι συστημικές περιβαλλοντικές οργανώσεις) αλλά αποτέλεσμα της καπιταλιστικής ανάπτυξης και του αδηφάγου χαρακτήρα της. Άνω του 70% των παγκόσμιων εκπομπών, από το 1988 μέχρι το 2017, προέρχονται από 100 μεγάλες εταιρείες, ενώ μόλις 25 ευθύνονται για το 50% των εκπομπών! Οι μεγάλες πολυεθνικές της ενέργειας (ExxonMobil, Shell, BPκαι Chevron) περιλαμβάνονται στην κατάμαυρη λίστα, μαζί με κρατικές εταιρείες της Κίνας, της Ρωσίας κλπ.
Οι κυβερνήσεις της ΕΕ επιχειρούν να ρίξουν το βάρος στα λαϊκά στρώματα, υιοθετώντας τον «φόρο άνθρακα» και μετατρέποντάς τον σε έμμεσο φόρο στα καύσιμα και την ενέργεια. Αυτή ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι της οργής των «κίτρινων γιλέκων» και που δείχνει πόσο αδιέξοδος είναι αυτός ο δρόμος — και διπλά επικίνδυνος, καθώς στρέφει κόσμο προς τους αντιδραστικούς αρνητές της κλιματικής αλλαγής.
Τα ζητήματα αυτά θα γίνουν αντικείμενο μεγάλης αντιπαράθεσης το επόμενο διάστημα και απαιτείται από το εργατικό κίνημα και την αντικαπιταλιστική και σύγχρονα κομμουνιστική Αριστερά να εντάξουν οργανικά την κλιματική κι ευρύτερα περιβαλλοντική διάσταση στις διεκδικήσεις τους, στο πρόγραμμα και στη φυσιογνωμία τους, στην κομμουνιστική απελευθερωτική λογική τους.
