Λίτσα Φρυδά
Το βιβλίο Σαν Αλ Σουρ και Κοκτώ της Χρύσας Καραμήτρου, με εικονογράφηση Κατερίνας Χαδουλού (εκδόσεις Ακυβέρνητες Πολιτείες), μιλά στα παιδιά με τη γλώσσα της χωρίς σύνορα ποικιλομορφίας της φύσης για θέματα επίκαιρα.
Μια ιστορία διαφορετικότητας, ισότητας και αλληλεγγύης
Ο καθένας χτίζει τείχη όχι μόνο απέναντι στον «ξένο», αλλά και απέναντι σε αυτόν που θεωρείται δικός του
Τι μπορεί να συμβεί σε μια ωραία και ήσυχη κατά τα φαινόμενα ρεματιά, όταν καταφθάνει σε αυτήν ένας ξένος; Ο νεαρός παπαγάλος Σαν Αλ Σουρ μετά από ένα δύσκολο κι επικίνδυνο ταξίδι ξυπνάει στην Κοινότητα της Ρεματιάς, χιλιάδες μίλια μακριά από τον τόπο του. Το τροπικό δάσος, όπου μεγάλωσε, καταστράφηκε από τους ανθρώπους και τον πόλεμο. Όταν λοιπόν ζητάει από τους κατοίκους της Κοινότητας να ζήσει μαζί τους, άλλοι αντιδρούν στην παρουσία του και άλλοι αδιαφορούν για την τύχη του. Από την πρώτη στιγμή όμως παίρνει το μέρος του μια δυναμική δεκαοχτούρα, η Κοκτώ Ντεκαοκτώ, η οποία στέκεται αλληλέγγυα στον Σαν Αλ Σουρ, αντιμετωπίζοντας με θάρρος τις προκαταλήψεις των συμπολιτών της. Περιθωριοποιημένη και η ίδια λόγω της διαφορετικότητάς της, αποδιωγμένη και ξένη στον ίδιο της τον τόπο, θα υπερασπιστεί τον παπαγάλο μέχρι το τέλος.
Η συγγραφέας του βιβλίου στήνει περίτεχνα και ευρηματικά την ιστορία της, παραδίδοντάς μας έναν ύμνο στη φιλία, την αλληλεγγύη και τη συλλογικότητα. Πρόκειται για μια ιστορία με έντονα παιδαγωγικό χαρακτήρα, καθώς χωρίς διδαχές καταφέρνει να αποδομήσει και να ανατρέψει ποικίλα στερεότυπα και να ανταποκριθεί σε κρίσιμα ζητήματα της ζωής των παιδιών αλλά και ολόκληρης της σύγχρονης κοινωνίας. Επιπλέον, καταφέρνει να αγγίξει, να συγκινήσει βαθιά τα παιδιά, συμβάλλοντας παράλληλα στην καλλιέργεια της ενσυναίσθησης και της κριτικής ανάγνωσης του κόσμου.
Στο βιβλίο αξιοποιούνται μορφές ζώων, τα οποία ενσαρκώνουν διαφορετικούς χαρακτήρες και κοινωνικούς ρόλους. Στόχος της συγγραφέα είναι η δημιουργία μιας λογοτεχνικής αλληγορίας, αλλά και ενός «λογοτεχνικού τόπου», όπου με αφορμή την ιστορία της θα συνομιλήσει με παιδιά όλων των ηλικιών για κρίσιμα ζητήματα της κοινωνικής ζωής, όπως η ξενοφοβία, η προκατάληψη απέναντι στο διαφορετικό, ο κοινωνικός αποκλεισμός, η αξία να αγωνίζεσαι για το δίκαιο. Η ιστορία αυτή δεν είναι μόνο μια ιστορία για τους πρόσφυγες, όπως είναι ο παπαγάλος, ούτε μόνο μια ιστορία για άτομα διαφορετικά και ξεχωριστά, όπως είναι η δεκαοχτούρα. Η ιστορία αυτή είναι η ακτινογραφία μιας κοινωνίας σε κρίση, όπου τον έλεγχο ασκεί μια καταπιεστική εξουσία: η δικαστής Κουκουβάγια, ο εισαγγελέας Γκιώνης και η αστυνόμος Τυτώ. Στην κοινωνία αυτή δρουν εκφοβιστικά σκοτεινές φιγούρες, που επιβάλλονται στους υπόλοιπους, τρομοκρατώντας τους ακόμη και ασκώντας κατά κάποιον τρόπο βία και απειλές, όπως τα αρπακτικά, ο Τσίφτης και το Ξεφτέρι. Στην κοινωνία αυτή, τέλος, οι περισσότεροι ζουν αποξενωμένοι και αδιάφοροι έως και εχθρικοί απέναντι στους άλλους. Ο «ξένος», λοιπόν, είναι η αφορμή για να έρθει η ίδια η κοινωνία αντιμέτωπη με τον εαυτό της και τα προβλήματά της. Μια κοινωνία, όπου ο καθένας χτίζει τείχη όχι μόνο απέναντι στον «ξένο», αλλά και απέναντι σε αυτόν που θεωρείται δικός του, από τον ίδιο τόπο, που όμως είναι διαφορετικός και ξεχωριστός.
Πολιτισμική ποικιλότητα και ποικιλία των ανθρώπινων πολιτισμών. Τι σημαίνει ντόπιος, τι σημαίνει ξένος! Τι σημαίνει πρόσφυγας! Είμαστε ίδιοι ή διαφορετικοί; Τι χωρίζει τους ανθρώπους και τι τους ενώνει! Πολλά τα θέματα που αναδύονται μέσα από την ιστορία αυτή! Η συγγραφέας κατορθώνει να οργανώσει τα βιώματα των παιδιών της ελληνικής κοινωνίας, δίνοντας νόημα στην εμπειρία τους με συμβολικό τρόπο. «Συνομιλώντας», λοιπόν, μαζί τους στον τόπο του φαντασιακού, τα βοηθά να τοποθετηθούν απέναντι στον πραγματικό κόσμο με ένα αίσθημα ελευθερίας και αισιοδοξίας, ότι δηλαδή μπορούν να τον αλλάζουν ενεργητικά.
Σε εποχές βίας και μισαλλοδοξίας, σε καιρούς ακραίου εθνικιστικού παροξυσμού, όταν το δηλητήριο του μίσους και του φανατισμού εμποτίζει την ελληνική κοινωνία και οι ιαχές αλληλοεξόντωσης, οι κραυγές μισαλλοδοξίας τείνουν να επιβληθούν, είναι άκρως απαραίτητο να ενισχύονται τα παιδιά και οι νέοι με την αξία της συμπόρευσης σε έναν δρόμο ειρηνικής συνύπαρξης, συνεργασίας και αλληλοσεβασμού. Το βιβλίο της Χρύσας Καραμήτρου δίνει στα παιδιά το μήνυμα ότι στόχος μιας υγιούς κοινωνίας δεν μπορεί να είναι ένας κατακερματισμένος, γεμάτος «φράχτες» και «τείχη» κόσμος, ούτε ένας τεχνητά ενοποιημένος κόσμος. Η στόχευση και ο συλλογικός αγώνας οφείλει να προσβλέπει σε μια κοινωνία των ανθρώπων, που μιμούμενη τη χωρίς σύνορα ποικιλομορφία της φύσης, θα διαφυλάττει ως τον πολυτιμότερο θησαυρό τη δική της ομορφιά και ποικιλομορφία.
Η εξαιρετική εικονογράφηση της Κατερίνας Χαδουλού συμπληρώνει και αναδεικνύει τη δύναμη του κειμένου και της ιστορίας.
Συνοψίζοντας, το βιβλίο τη Χρύσας Καραμήτρου δεν απευθύνεται μόνο σε παιδιά (τόσο του Δημοτικού όσο και του Γυμνασίου), αλλά απευθύνεται και στους εκπαιδευτικούς, καθώς στο τέλος υπάρχει πλούσιο υλικό και προτάσεις (εμπνευσμένες κυρίως από τo Θέατρο του Καταπιεσμένου του Βραζιλιάνου συγγραφέα Augusto Boal) για την αξιοποίηση του βιβλίου και των θεμάτων του μέσα στην τάξη.
