«Η ποίηση οφείλει να αφουγκραστεί τα βάσανα και τα πάθη της κοινωνίας και με τον τρόπο της να στηρίξει και να εμπνεύσει τον πάσχοντα και αγωνιζόμενο άνθρωπο» τονίζει στο Πριν ο Γ. Ζιόβας ηθοποιός και συγγραφέας 8 ποιητικών συλλογών με πιο πρόσφατο έργο του Το τραγούδι της συμφιλίωσης και του πολέμου.
Συνέντευξη στον Δημήτρη Τζιαντζή
Ιδίως στις δύο τελευταίες σου συλλογές τα ίχνη της κρίσης είναι εμφανή στα ποιήματά σου. Πιστεύεις ότι η κρίση, τα μνημόνια κ.λπ. χώρισαν τη ζωή μας σ’ ένα πριν κι ένα μετά; Μπορεί η ποίηση γενικά να αγνοήσει αυτή την τομή;
Σίγουρα η κρίση επηρέασε και άλλαξε βαθιά τη ζωή μας. Οι άνθρωποι χτυπήθηκαν, πόνεσαν, θύμωσαν, αντιστάθηκαν, ήλπισαν, απελπίστηκαν. Στο θέατρο η ανεργία εκτινάχτηκε στα ύψη, οι δουλειές είναι κατά κανόνα απλήρωτες ή κακοπληρωμένες και χωρίς ασφάλιση. Η ποίηση δεν γίνεται να αγνοήσει τα μεγάλα γεγονότα που συνέβησαν. Τουλάχιστον στο δικό μου έργο, όπως είπες, αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές και συμβαίνει γιατί πάντα θεωρούσα την ποίηση, εκτός των άλλων, και σαν έναν ευαίσθητο παλμογράφο της εποχής.
Σε ένα από τα τελευταία ποιήματά σου λες «ήρωες δεν υπάρχουν πια / μόνον απελπισμένοι». Οι εποχές γεννάνε τους ήρωες; Ισχύει και το αντίστροφο;
Τους στίχους αυτούς τους έγραψα πιο πολύ για να προβληματίσω, μεγιστοποιώντας τη σημασία αυτού που ήθελα να πω και πρέπει να διαβαστούν και να συσχετιστούν με τα συμφραζόμενα του υπόλοιπου ποιήματος το οποίο είναι και σαν μια συνομιλία με τον «Τελευταίο Σταθμό» του Σεφέρη, αυτό το βαθιά πολιτικό ποίημα. Σίγουρα περισσεύουν οι απελπισμένοι σήμερα, αλλά δε λείπουν και οι ήρωες. Πολλές φορές οι σημερινοί ήρωες είναι απελπισμένοι και το αντίστροφο. Θέλει μεγάλη δύναμη στους καιρούς μας να αντέξεις,να σκεφτείς, να συνεννοηθείς με τους άλλους και να δράσεις. Αυτό δεν είναι σήμερα ηρωισμός; Οι εποχές γεννούν και δημιουργούν ήρωες· καθημερινοί, ασήμαντοι, ταπεινοί άνθρωποι όταν τους δόθηκε ευκαιρία, όταν βρέθηκαν στην ανάγκη, μεγαλούργησαν. Ας θυμηθούμε τη δεκαετία του ‘40 και το Πολυτεχνείο. Όμως μπορεί να συμβεί και το αντίστροφο: οι άνθρωποι να σπρώξουν την εποχή, ν’ αλλάξουν τις συνθήκες· να σκεφτούν, να μελετήσουν, να συνεργαστούν και να δράσουν εμπνέοντας και κινητοποιώντας την πλειοψηφία της κοινωνίας, ακόμα και σε καιρούς που φαίνονται πεζοί και αντιηρωικοί.
Έχεις επανειλημμένα παρουσιάσει με γενικό τίτλο «Αμείλικτοι να γίνουμε σου λέω» ποιήματά σου που έχουν κοινωνικές αναφορές σε μορφή παράστασης με απαγγελία και μουσική. Ποιά είναι η απήχησή τους στο κοινό; Η γόνιμη θητεία σου στο θέατρο, ο θεατρικός λόγος γενικότερα, έχει επηρεάσει τον ποιητικό σου λόγο;
Η ανάγκη μου να αντιδράσω με τον τρόπο της τέχνης στη μνημονιακή επίθεση και στη συντριβή της κοινωνίας με οδήγησε το 2013 να δημιουργήσω μια ποιητική, μουσική παράσταση, σμίγοντας τραγούδια με ποιήματα, θέατρο με μουσική, διαλέγοντας από τα κείμενά μου αυτά που είχαν σαφείς κοινωνικές αναφορές. Η εμπειρία μου από το θέατρο με βοήθησε πολύ. Παρουσίασα την παράσταση σε εργατικές λέσχες και πολιτιστικά στέκια και η ανταπόκριση ήταν θερμή. Ποιήματα και τραγούδια που είχαν γραφτεί άλλους καιρούς και υπό άλλες συνθήκες φωτίζονταν σήμερα διαφορετικά και γεννούσαν καινούργιες σκέψεις και συναισθήματα.
Τι σχέση μπορεί να έχει σήμερα η ποίηση με τη λεγόμενη καθημερινότητα και με τα βάσανα των ανθρώπων;
Πάντα υπήρχε ποίηση των λίγων, των εκλεκτών, του σαλονιού, των ειδικών, αυτοαναφορική και απρόσιτη. Ανέκαθεν όμως υπήρχε και υψηλή ποίηση που έσκυβε στην καθημερινότητα και στα βάσανα των ανθρώπων, χωρίς να κάνει εκπτώσεις στην αισθητική της. Ένας καλός ποιητής μπορεί να πάρει το πιο ασήμαντο γεγονός και να το υψώσει στη σφαίρα του ωραίου, μπορεί με τα γραπτά του να παρηγορήσει αλλά και να προβληματίσει, να ξεσηκώσει. Δείτε πώς μιλούν για τα πιο απλά πράγματα και πώς τα φωτίζουν ο Αναγνωστάκης, ο Κατσαρός,ο Λειβαδίτης, ο Ρίτσος, ο Νερούδα, ο Μπρεχτ. Σήμερα λοιπόν,εποχή παρακμής και οπισθοδρόμησης που κλονίζονται τα πάντα, η ποίηση οφείλει να αφουγκραστεί τα βάσανα και τα πάθη της κοινωνίας και με τον τρόπο της να στηρίξει και να εμπνεύσει τον πάσχοντα και αγωνιζόμενο άνθρωπο.
Μπορούμε να μιλάμε για επαναστατική ποίηση σε έναν αντιεπαναστατικό καιρό; Τι σημαίνει στρατευμένος καλλιτέχνης σήμερα;
Επαναστατική ποίηση δεν γεννιέται μόνο σε καιρούς επαναστατικούς. Μπορείς να είσαι επαναστάτης, στρατευμένος κραυγάζοντας και καταγγέλλοντας αλλά και δείχνοντας τις βαθύτερες τάσεις του κοινωνικού γίγνεσθαι, τα υπόγεια ρεύματα, αναδεικνύοντας μικρά γεγονότα, μιλώντας ακόμη και για λάθη, ήττες και υποχωρήσεις. Σημασία έχει ο τρόπος που θα το κάνεις. Δες το ποίημα του Νερούδα «Ο αόρατος άνθρωπος» και πολλά ποιήματα του Μπρεχτ. Ο στρατευμένος καλλιτέχνης δεν είναι ένας φανατικός, ένας έξαλλος, αλλά ένας νηφάλιος, βαθιά σκεπτόμενος και δρων άνθρωπος που, βέβαια, συχνά θα υψώσει και τον τόνο της φωνής και θα συγκρουστεί.
Συμφωνείς με την αντίληψη ότι η Αριστερά σήμερα έχει απογοητεύσει τον κόσμο; Τι πιστεύεις ότι μπορεί να φέρει πίσω την ελπίδα;
Δεν έχει απογοητεύσει τον κόσμο η Αριστερά γενικά αλλά ο ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος βέβαια δεν είναι πια Αριστερά, αλλά ένα αμερικανόδουλο, μνημονιακό κόμμμα. Το μεγαλύτερο κακό που έκανε ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ότι εξευτέλισε την έννοια της Αριστεράς στα μάτια ενός μεγάλου μέρους της κοινωνίας. Διότι Αριστερά δεν είναι να δίνεις στον κόσμο ελεημοσύνη και οι ηγέτες σου να βγάζουν έρπη στις διαπραγματεύσεις τους με τον αντίπαλο. Σ’ άλλους, δύσκολους καιρούς ταπεινοί άνθρωποι διάλεγαν το θάνατο αντί να υπογράψουν δήλωση μετανοίας κι εδώ ετούτοι υποχώρησαν άτακτα, υπερηφανευόμενοι κιόλας ότι έσωσαν τη χώρα από τη χρεοκοπία, από την καταστροφή. Λες κι αυτό που ζούμε τώρα δεν είναι η απόλυτη καταστροφή.
Σήμερα έχει περισσέψει πια ο φόβος, η υποταγή,η απάθεια. Δεν μας αξίζει αυτή η σκυφτή ζωή,δεν μας αξίζει να ζούμε με επιδόματα,μερίσματα και ελεημοσύνες. Πρέπει η κοινωνία, ο λαός να σηκώσει επιτέλους κεφάλι, να αποτινάξει το φόβο, να συγκρουστεί με τους υπαίτιους. Την ελπίδα θα τη φέρει πίσω μια Αριστερά που θα ξαναβαφτίσει τις λέξεις, θα επαναθεμελιώσει τις ιδέες, θα φρεσκάρει τις πράξεις. Είναι πολύ δύσκολο έργο, όμως πρέπει να το κάνουμε και θα το κάνουμε.
