Βιβλία λογοτεχνίας και θεωρίας για το 2017

Υπολογίζεται  ότι φέτος εκδόθηκαν περίπου 5.000 βιβλία (ή και περισσότερα) και πολλά σπό αυτά είναι πολύ αξιόλογα. Σίγουρα πολλοί καλοί τίτλοι δεν περιλαμβάνονται στις προτάσεις μας, ενώ πολλά βιβλία που παραλείπονται έχουν ήδη παρουσιαστεί σε προηγούμενα φύλλα του «Πριν». Η ομάδα Θεωρίας και Πολιτισμού του «Πριν» ξεχώρισε τα ακόλουθα.

 

 
 
 

Σερένα Βιτάλε, «Ο μακαρίτης σιχαινόταν το κουτσομπολιό», μτφρ. Έφη Καλλιφατίδη, Αλέξης Πάρνης, εκδ. Καστανιώτη.

 

Ο μακαρίτης είναι ο Βλαδίμηρος Μαγιακόφσκι και ο παράξενος τίτλος του βιβλίου παραπέμπει στο ιδιόχειρο σημείωμα που βρέθηκε πλάι στο πτώμα του ποιητή στις 14 Απριλίου 1930: «Μην κατηγορήσετε κανέναν για το θάνατό μου και παρακαλώ να λείψουν τα κουτσομπολιά». Όχι μόνο κουτσομπολιά αλλά απίστευτες κακοήθειες και συκοφαντίες εκτοξεύθηκαν κατά του Μαγιακόφσκι πριν και μετά το θάνατό του από ανεπίσημες και ανεπίσημες πηγές. Συκοφαντίες εξίσου προσβλητικές με τα κούφια εγκώμια που διατυπώθηκαν. Η Ιταλίδα συγγραφέας, επιφανής σλαβολόγος, έγραψε ένα εντυπωσιακό χρονικό με άξονα την αυτοκτονία του Μαγιακόφσκι  και τις αλήθειες, τους μύθους και τις σκοπιμότητες που ακολούθησαν. Ένα εξαντλητικά τεκμηριωμένο βιβλίο για μια υπόθεση στην οποία η λέξη «τέλος» συνοδεύεται από ένα μεγάλο ερωτηματικό. Μια επιπλέον εγγύηση της ποιότητάς του είναι οι υπογραφές της Έφη Καλλιφατίδη, της εξαιρετικής μεταφράστριας του Ουμπέρτο Έκο (και όχι μόνο) και του Αλέξη Πάρνη που μετέφρασε από τα ρωσικά πολλά ποιήματα του Μαγιακόφσκι που περιλαμβάνονται στο βιβλίο.

 

 

 

Πατρίκ Ντεβίλ, «Χολέρα και πανούκλα», μτφρ. Άννυ Σπυράκου, εκδ. Τόπος.

Mα καλά, ποιος θα αγοράσει για να διαβάσει ή να χαρίσει χριστουγεννιάτικα ένα βιβλίο που φαίνεται να μιλά για επιδημίες; Ας μη μας αποθαρρύνει ο αντιποιητικός τίτλος. Το πολυβραβευμένο αυτό βιβλίο είναι η μυθιστορηματική βιογραφία ενός ιδιοφυούς βακτηριολόγου, του Αλεξάντρ Γερσέν (1863-1943), προστατευόμενου του Λουί Παστέρ. Ο ελβετικής καταγωγής Γερσέν, με σπουδές στη Γαλλία και Γερμανία, ήταν αυτός που το 1894, στο προαύλιο ενός νοσοκομείου στο Χονγκ Κονγκ, απομόνωσε το βάκιλο της βουβωνικής πανώλης, που προς τιμήν του αργότερα έλαβε την επιστημονική ονομασία Yersinia pestis. O Γερσέν, φύση ρομαντική και ανήσυχη δεν ενδιαφερόταν μόνο για την ιατρική, αλλά για τα πάντα και το βιβλίο του Ντεβίλ γίνεται ένα καλειδοσκοπικό χρονικό «της ιστορίας της Γαλλίας και της γαλλικής αποικιοκρατίας», όπως έχει εύστοχα χαρακτηριστεί.

 

 

 

Μίλτος Πασχαλίδης, «Αγύριστο κεφάλι. Ο Άλκης Αλκαίος που γνώρισα…», β´έκδοση ανανεωμένη, εκδ. ΚΨΜ.

Το βιβλίο αυτό του δημοφιλούς τραγουδοποιού είναι ό,τι ακριβώς λέει ο τίτλος του. Δεν είναι μια τυπική βιογραφία αλλά το αποτύπωμα που άφησε στο συγγραφέα ο μεγάλος στιχουργός Άλκης Αλκαίος, οι στίχοι και η προσωπικότητά του. Είναι προφανές ότι ο Πασχαλίδης είναι ένας από τους τυχερούς θνητούς που τους άγγιξε η αύρα του Αλκαίου, αν και στο βιβλίο του κάνει χώρο για να περιγράψει και άλλων ανθρώπων την αγάπη για τον Άλκη. Για έναν άνθρωπο τρυφερό, δημιουργικό και ανεξίκακο. Για έναν κομμουνιστή, με την πιο ευγενική και ουσιαστική έννοια του όρου. Πέθανε νέος, επί χρόνια ταλαιπωρημένος αφάνταστα από τη ρευματοειδή και αγκυλωτική σπονδυλοαρθρίτιδα που του άφησαν τα βασανιστήρια που είχε υποστεί επί χούντας, έχοντας όμως καταφέρει να ζήσει δέκα ζωές εκεί που οι περισσότεροι από εμάς μετά βίας ζούμε μία.

 

 

 

 

 

Μπέρναρντ Μάλαμουντ, «Ο μάστορας», μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Καστανιώτη.

Ο χαρακτηρισμός «αριστούργημα» που έχει αποδοθεί σ᾽ αυτό το μυθιστόρημα δεν μπορεί να θεωρηθεί υπερβολικός, καθώς ο εβραϊκής καταγωγής Μπέρναρντ Μάλαμουντ (1914-1986), ένας από τους σημαντικότερους αμερικανούς πεζογράφους του περασμένου αιώνα, κατάφερε να δώσει οικουμενική και διαχρονική διάσταση σε μια «τοπική» ιστορία, σε ένα πραγματικό ιστορικό γεγονός: στις αρχές του 20ού αιώνα στο Κίεβο, ένας εβραίος εργάτης κατηγορήθηκε άδικα για το φριχτό φόνο ενός 12χρονου αγοριού ρωσικής καταγωγής. Τον φυλακίζουν, τον ανακρίνουν αλλά εκείνος αρνείται να ομολογήσει κάτι που δεν έκανε και αγωνίζεται να αποδείξει την αθωότητά του. Αυτά συντελούνται στην τσαρική Ρωσία, όταν δρούσε, με την  στήριξη του θρόνου και της αστυνομίας, μια ξενοφοβική, αντισημιτική, υπερεθνικιστική και δολοφονική οργάνωση, οι «Μαύρες Εκατονταρχίες».

 

 

 

 

 

 

Άντζη Σαλταμπάση, «Μπερλίν», εκδ.  Πόλις.

 

Πρόκειται για την πρώτη συγγραφική απόπειρα της συγγραφέως (γενν. 1973), που έχει εργαστεί ως μεταφράστρια και δημοσιογράφος. Το βιβλίο είναι εξαιρετικά πυκνό, συνδυάζει στοιχεία μυθοπλασίας με το δοκιμιακό λόγο και καθηλώνει εξαρχής τον αναγνώστη. Πρόκειται για μια διπλή περιπλάνηση σε μια πόλη, στο Βερολίνο, σε ό,τι φαίνεται αλλά και σε ό,τι υπήρξε και τώρα δεν φαίνεται, μια περιπλάνηση στο παρελθόν αλλά και στο παρόν μιας πόλης που βρίσκεται στην καρδιά της Ευρώπης αλλά και στην καρδιά της ιστορίας του 20ού αιώνα. Είναι ένα βλέμμα στο παρελθόν με σκοπό την κατανόηση του σήμερα και του αύριο. Η συγγραφέας δεν αντιμετωπίζει με συμβατικό τρόπο αυτό που συνήθως λέμε «η φρίκη του Ολοκαυτώματος», αλλά υπογραμμίζει ότι σημασία έχει να δώσουμε όνομα, φωνή, πρόσωπο, όγκο και σχήμα στο απρόσωπο των καταλόγων των θυμάτων, στη γενικότητα των αριθμών.

 

 

 

 

 

 

 

Δημήτρης Μπελαντής, «Ο Στάλιν στην Κολιμά», εκδ. Τόπος

 

Tι θα γινόταν αν…; Αν ο Αλέξανδρος Παναγούλης είχε καταφέρει να δολοφονήσει το δικτάτορα Γιώργο Παπαδόπουλο; Αν είχε πετύχει η συνωμοσία των στρατηγών κατά του Χίτλερ; Είναι γνωστό ότι με τα «αν» δεν φτιάχνεται η ιστορία. Φτιάχνονται όμως ιστορίες, σενάρια που μας τέρπουν, μας προβληματίζουν ή και μας εκνευρίζουν, που επιβεβαιώνουν ή ανατρέπουν τις βεβαιότητές μας. Ένα τέτοιο σενάριο εναλλακτικής ιστορίας ήταν, π.χ., η αριστοτεχνική ταινία «Άδωξοι Μπάσταρδη» (Ιnglourious Basterds) του Ταραντίνο – και ένα μυθιστόρημα «εναλλακτικής ιστορίας» έγραψε ο Δημήτρης Μπελαντής. Εδώ ο Στάλιν έχει βρεθεί στο γκουλάγκ της Κολιμά, ένα φρικτό τόπο εξορίας, και το 1936 ξεσπά εδώ μια εξέγερση των οπαδών του. Η Σοβιετική Ένωση διχοτομείται σε Ανατολική και Δυτική, με αρχηγούς τον Μπέρια και τον Στάλιν αντίστοιχα… και η συνέχεια επί του βιβλίου.

 

 

 

 

 

 

Καζούο Ισιγκούρο, «Ο θαμμένος γίγαντας», μτφρ. Αργυρώ Μάντογλου, εκδ. Μεταίχμιο.

Αν ανήκετε στην κατηγορία του «ανυπόμονου» (και του εθισμένου στις γρήγορες ιντερνετικές ταχύτητες) αναγνώστη, ίσως οι πρώτες σελίδες αυτού του μυθιστορήματος να σας αφήσουν ανικανοποίητους καθώς θα δυσκολευτείτε να καταλάβετε «πού το πάει» ο συγγραφέας. Ωστόσο, το βιβλίο αυτό του Καζούο Ισιγκούρο, ο οποίος φέτος τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, δεν είναι από αυτά που τα αφήνει κανείς εύκολα από τα χέρια του. Πρόκειται για μια αλληγορία πάνω στη συλλογική και την ατομική μνήμη, την απώλεια και την αναζήτηση, που εκτυλίσσεται σε μια μυθική εποχή στη Βρετανία, στα χρόνια του βασιλιά Αρθούρου.

 

 

 

 

 

 

Αλέξανδρος Μπλοκ, «Δώδεκα», μτφρ. Γιώργου Μπλάνα, εκδ. Γκοβόστη.

 

Πρόκειται για ένα εμβληματικό ποίημα που μιλά για την περιπολία 12 ανδρών του Κοκκινου Στρατού στους δρόμους της Πετρούπλης μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση. Οι «Δώδεκα» έχουν μεταφραστεί από τον Γιάννη Ρίτσο και τον Πέτρο Κολακλίδη, όμως αυτή τη φορά μαζί τους αναμετριέται ο Γιώργος Μπλάνας, που το 1914 τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης για τη μετάφραση από τα ρωσικά του μνημειώδους και αριστουργηματικού «Ζωή και πεπρωμένου».

 

 
 
 
 

 
 
 
 

 

Βιβλία για την Οκτωβριανή Επανάσταση και την πορεία της

Από τις εκδόσεις ΚΨΜ εκδόθηκαν φέτος μια σειρά βιβλίων με αφορμή τα 100 χρόνια από την Οκτωβριανή Επανάσταση:

 

 Συλλογικό, «Εμείς αρχίσαμε… ο πάγος έσπασε… ο δρόμος χαράχτηκε».

 

Περιέχει τρεις ενότητες, ένα χρονικό των γεγονότων του ᾽17 και του ‘18 που οδήγησαν και ακολούθησαν την επανάσταση και μία ώρα την ώρα περιγραφή των τριών ημερών (24, 25 και 26 Οκτώβρη με το παλιό ημερολόγιο) που συγκλόνισαν τον κόσμο, κείμενα που αποτυπώνουν το κλίμα και τις αντιπαραθέσεις της εποχής μεταξύ των οποίων του Λένιν και του ιστορικού E. H. Carr που έχει γράψει μια από τις πιο ολοκληρωμένες ιστορίες της ρώσικης επανάστασης και μια τρίτη ενότητα με σύγχρονες αποτιμήσεις του Οκτώβρη μεταξύ των οποίων αυτές του Νίκου Μπογιόπουλου και του Γιώργου Μαργαρίτη.

 

 

 

 

 

 

Γιώργος Μαργαρίτης, «Η Ρωσική Eπανάσταση, μια σύντομη ιστορία».

 

Το βιβλίο αναφέρεται στις καταστάσεις που οδήγησαν στην επανάσταση τονίζοντας την ιδιαίτερη σημασία του πολέμου σε συνδυασμό με την καθυστέρηση του ρωσικού καπιταλισμού και της τσαρικής εξουσίας που αδυνατούσαν να ανταπεξέλθουν σε ένα βιομηχανικό-ολοκληρωτικό πόλεμο. Ο συγγραφέας προχωράει κάτω από την επιφάνεια των γεγονότων, στις ίδιες τις κοινωνικές δυνάμεις που συγκρούστηκαν «δίνοντας το λόγο» στους αφανείς πρωταγωνιστές.

 

 

 

 

 

 

Περικλής Παυλίδης, «Ιστορία και κομμουνισμός».

 

Ο μαρξιστής θεωρητικός αναμετριέται με την κοινωνία και το καθεστώς που αναδύθηκε από την επανάσταση εξετάζοντας σε βάθος τις προεπαναστατικές δομές καθώς και τα δυσεπίλυτα προβλήματα που είχε να αντιμετωπίσει η νέα εξουσία. Με πλήθος στοιχείων εστιάζει στην παραγωγική βάση της σοβιετικής κοινωνίας και στις απόψεις που συγκρούστηκαν, με βάση τη θεωρητική σχολή της «λογικής της Ιστορίας» του σοβιετικού μαρξιστή Βαζιούλιν.

 

 

 

 

 

 

Συλλογικό, «Η Οκτωβριανή Επανάσταση και η εποχή μας».

 

Ο συλλογικός αυτός τόμος αντλώντας διδάγματα από το παρελθόν έχει το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον. Θέματα όπως η ύπαρξη και ο ρόλος των Σοβιέτ, το κράτος της δικτατορίας του προλεταριάτου και η σχέση του κομμουνισμού και της δημοκρατίας σε περιεχόμενο και μορφή πριν και μετά την επανάσταση εξετάζονται μεταξύ άλλων. Γράφουν μια σειρά στοχαστές έλληνες (Α. Χρύσης, Δ. Τζαρέλλας, Π. Θέμελης κ. ά) και υπάρχουν  μεταφράσεις ξένων (Λούκατς, Ε. Μαντέλ, Ρ, Μίλιμπαντ κ. ά).

Γιάννης Χλιουνάκης, «Ικάρια πτήση, Χρονικό της ρωσικής επανάστασης», εκδ. Τόπος.

 

Το βιβλίο είναι κάτι πολύ παραπάνω από ένα «ταπεινό χρονολόγιο» όπως το χαρακτηρίζει ο συγγραφέας του. Εκτός από την πορεία προς τον Οκτώβρη, εστιάζει σε μια σειρά «διαφιλονικούμενα» ζητήματα όπως ο εργατικός έλεγχος και οι εργοστασιακές επιτροπές, η διάλυση της Συντακτικής Συνέλευσης και των υπόλοιπων κομμάτων ή η κατάπνιξη της εξέγερσης των ναυτών της Κρονστάνδης το 1921. Παρουσιάζονται ντοκουμέντα από τους πρωταγωνιστές της εποχής, μεταξύ των οποίων και η διακήρυξη της Κρονστάνδης όπως και η κριτική της Λούξεμπουργκ στην πορεία της επανάστασης. Στο επίμετρο ο συγγραφέας διατυπώνει τους προβληματισμούς του για το σήμερα και τις ελπίδες του κομμουνιστικού εγχειρήματος στις μέρες μας.

Συλλογικό «Ο Οκτώβρης και η εποχή μας», εισαγωγή και επιμέλεια του Χρήστου Κεφαλή, εκδ. Τόπος.

 

Το έργο αυτό επιχειρεί να φωτίσει ερωτήματα για τους παράγοντες που έκαναν δυνατή τη νίκη της επανάστασης, καθώς και για τα αίτια του μετέπειτα σταλινικού εκφυλισμού της και της κατάρρευσής της τελικά. Ο «βαρύς» αυτός τόμος (περίπου 600 σελ.) περιλαμβάνει δυσεύρετα κείμενα των ηγετών της σοβιετικής εξουσίας της περιόδου 1917-24, μεταγενέστερες  αναλύσεις και μαρτυρίες ηγετών, προσωπικοτήτων και μαρξιστών ελλήνων και ξένων, καθώς και μελέτες μαρξιστών ερευνητών μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ.

 

 

 

 

 

Βίκτορ Σερζ, «Έτος Ένα της Ρώσικης Επανάστασης», μτφρ. Παρασκευάς Ψάνης, εκδ. Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο.

 

Ο Βίκτορ Σερζ ήταν γιος ρώσων επαναστατών (ναρόντνικων) πολιτικών προσφύγων στο Βέλγιο. Εντάχθηκε από νωρίς στο εργατικό κίνημα του Βελγίου, πήγε στη Ρωσία το 1919, εντάχθηκε στο μπολσεβίκικο κόμμα τασσόμενος με την Αριστερή Αντιπολίτευση και τον Τρότσκι στη συνέχεια. Το βιβλίο περιγράφει την περίοδο από τον Οκτώβρη του ᾽17 μέχρι το Γενάρη του ᾽19, τον εμφύλιο στη Ρωσία και την επανάσταση στη Γερμανία, μια πολύτιμη μαρτυρία για την τιτάνια αιματηρή αντιπαράθεση που ακολούθησε την έφοδο στα Χειμερινά Ανάκτορα.

 

 

 

 

 

 

 

 

Γιώργος Ρούσης «Ο ελεύθερος χρόνος μέτρο του πλούτου. Αντί αν χάνουμε τη ζωή κερδίζοντάς τη», εκδ. Γκοβόστης.

Παρά την πρόοδο της επιστήμης και της τεχνικής με τις δυνατότητες για την απαλλαγή των ανθρώπων από την καταναγκαστική εργασία, η καπιταλιστική αξιοποίησή της οδηγεί στην ανεργία από τη μια και στην υπερεκμετάλλευση όσων συνεχίζουν να εργάζονται από την άλλη. Ωστόσο, με την ανατροπή του καπιταλισμού ο ελεύθερος χρόνος μπορεί να γίνει το μέτρο του πλούτου ενώ από σήμερα πρέπει να γίνει σημαία του εργατικού κινήματος η δραστική μείωση του εργάσιμου χρόνου χωρίς μείωση των απολαβών και χωρίς εντατικοποίηση της εργασίας.