του Γιώργου Μουρμούρη
Σεργκέι Αϊζενστάιν, Θωρηκτό Ποτέμκιν. Ο εξεγερμένος λαός της Οδησσού έχει ξεχυθεί στους δρόμους, μέσα στον γενικότερο αναβρασμό της επανάστασης του 1905 αλλά με πυροδότη το άψυχο σώμα του ναύτη Γκριγκόρι Βακουλεντσούκ, που σκοτώθηκε «για ένα κομμάτι κρέας». Οι εξεγερμένοι έχουν κατακλύσει το λιμάνι της πόλης. Χαιρετούν τους ναύτες του θωρηκτού, που σηκώνουν στο ψηλότερο κατάρτι την κόκκινη σημαία. Η κόκκινη σημαία είναι εκ των υστέρων επιχρωματισμένη, το μόνο στοιχείο του ασπρόμαυρου φιλμ που έχει προστεθεί χρώμα. Το τρίτο κεφάλαιο φτάνει στο τέλος του, η σημαία φτάνει στην κορυφή του ιστού, το Ηρώδειο χειροκροτεί — πρώτα διστακτικά σε κάποια διαζώματα, μετά ενθουσιωδώς…
Θα φοβόταν κανείς ίσως ότι η προβολή του αριστουργήματος του σοβιετικού κινηματογράφου σε έναν χώρο όπως το Ηρώδειο και στο πλαίσιο ενός φεστιβάλ όπως το Αθηνών και Επιδαύρου, που συνειδητά δεν απευθύνεται στους εργαζόμενους, μα κυρίως στα μεσαία και ανώτερα στρώματα –καθώς το φθηνότερο εισιτήριο για όσους δεν είναι φοιτητές ή άνεργοι είναι 10 ευρώ– θα είχε ως αποτέλεσμα την αισθητικοποίηση της ταινίας και την ενσωμάτωση του επαναστατικού της μηνύματος. Και πραγματικά, τα πρώτα λεπτά η αμηχανία ήταν αισθητή, με το κοινό να γελά έντονα σε κάποιες σκηνές που ήταν (ή φάνταζαν) κωμικές και να εκφράζει ένα μούδιασμα στις σκηνές ταξικής βίας (και κυρίως αντιβίας).
Όμως η δύναμη που αποπνέει σχεδόν έναν αιώνα μετά το αριστούργημα του Σεργέι Αϊζενστάιν και η μουσική συνοδεία του Ντιμίτρι Σοστακόβιτς –σε άριστη ζωντανή εκτέλεση από την Κρατική Συμφωνική Ορχήστρα της Αθήνας– δεν επέτρεψαν να χαθεί το μήνυμα της εξέγερσης μέσα στο επιβλητικά όμορφο, καλοκαιρινό Ηρώδειο. Αντιθέτως, ενόσω ξεδιπλωνόταν η εξέγερση και η μουσική του Σοστακόβιτς δονούσε τα μάρμαρα του αρχαίου θεάτρου –οι τσαρικοί έσφαζαν τους εξεγερμένους στις Σκάλες της Οδησσού– ερχόταν στο μυαλό μια παραλλαγή των μπρεχτικών «ερωτήσεων ενός εργάτη που διαβάζει»: «Τη νύχτα που το Ηρώδειο αποτέλειωσαν, πού πήγανε οι χτίστες;»
Ήταν μια προβολή-συναυλία συνάμα όμορφη και δυνατή. Που θα ταίριαζε να γίνεται σε μια Αθήνα εξεγερμένη.
