Δημήτρης Γρηγορόπουλος
Το πραξικόπημα στην Τουρκία και η άγρια καταστολή του αποτελούν ισχυρό κρίκο στην αλυσίδα των φαινομένων βίας, που προσιδιάζουν στον σύγχρονο ολοκληρωτικό καπιταλισμό. Το καθεστώς Ερντογάν έχει εξαπολύσει πογκρόμ όχι μόνο κατά των πραξικοπηματιών, αλλά εναντίον ευρύτερων τμημάτων του κρατικού μηχανισμού, που είναι καταγεγραμμένα απ’ τις μυστικές υπηρεσίες ως μη νομιμόφρονα έναντι του καθεστώτος Ερντογάν (δεκάδες χιλιάδες στρατιωτικοί, δικαστικοί, εκπαιδευτικοί). Ήδη στην Τουρκία κηρύχτηκε καθεστώς έκτακτης ανάγκης, τρίμηνης υποτίθεται διάρκειας, για να πληγούν χωρίς φραγμούς οι εθνωτικές και θρησκευτικές μειονότητες (Κούρδοι, κυρίως, και Αλεβίτες), αλλά και οι προοδευτικές και αριστερές δυνάμεις. Η φυσική εξόντωση αγνώστου αριθμού αντιπάλων του καθεστώτος είναι επί θύραις, αφού ο Ερντογάν δήλωσε ότι είναι υπέρ της επανόδου της θανατικής ποινής.
Η σαρωτική βία του Ερντογάν έχει θορυβήσει ΗΠΑ και ΕΕ, που νουθετούν την Τουρκία να σεβαστεί τις δημοκρατικές διαδικασίες, κυρίως για να περισώσουν κάποια απ’ τα ερείσματά τους.
Η έξαρση της βίας και της καταστολής δεν εκδηλώνεται μόνο σε περιφερειακές καπιταλιστικές χώρες (Τουρκία, Αίγυπτος, Ισραήλ) με ισχνή αστικοδημοκρατική παράδοση, που ενισχύεται από χρόνια πολιτικά, κοινωνικά, εθνικά, θρησκευτικά προβλήματα. Αποτελεί έκφανση της διαρθρωτικής και όχι κυκλικής κρίσης κερδοφορίας (μείωση ή αναιμική άνοδος του ποσοστού κέρδους) του κεφαλαίου γενικά. Η κρίση ηγεμονίας της νεοφιλελεύθερης διαχείρισης μετά τη θριαμβική δεκαετία του 1990-2000 έχει ακρωτηριάσει το ηγεμονικό αφήγημα άρθρωσης του αστικού συμφέροντος με το εργατολαϊκό. Το κέντρο βάρους της αστικής πολιτικής έχει πλέον μετατοπιστεί δυναμικά και κυριαρχικά απ’ την περιφρούρηση του αστικού κράτους στην τρέχουσα διακυβέρνηση. Απ’ τον υπερσυγκεντρωτισμό της εκτελεστικής εξουσίας εις βάρος της νομοθετικής και δικαστικής εξουσίας ως τον σφαγισμό των πολιτικών και εργασιακών δικαιωμάτων, απ’ την αστυνομοκρατία, το εκτεταμένο ηλεκτρονικό φακέλωμα και τη χειραγώγηση των ΜΜΕ ως τις προκλητικές διακρίσεις εις βάρος των ριζοσπαστικών αριστερών δυνάμεων. Με κορύφωση τη έξαρση της ωμής βίας κατά των κοινωνικών και πολιτικών αγώνων και την παράταση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης στη Γαλλία, τις φασιστοειδείς απειλές του Τραμπ για αποκλεισμό όλων των Μουσουλμάνων και των Μεξικανών απ’ τις ΗΠΑ, την κατάργηση του ασύλου στην ΕΕ, που οδηγεί εκατομμύρια κατατρεγμένους στον εγκλεισμό και πολλές χιλιάδες στο θάνατο…
Έκφραση της βιαιότητας του ολοκληρωτικού καπιταλισμού
Ο ολοκληρωτικός καπιταλισμός, στο κέντρο και την περιφέρεια, καταφεύγει όλο και συχνότερα σε μορφές ακραίας και υπεραντιδραστικής βίας: Στο πραξικόπημα, τη στρατιωτική δικτατορία, την αντιδραστική λαϊκή ή και ένοπλη εξέγερση, την ένοπλη επέμβαση σε έθνη-κράτη, την εθνικιστική, ρατσιστική και θρησκευτική βία. Το πραξικόπημα παραμένει όπλο επιβολής της εξουσίας του κεφαλαίου. Από αστούς δημοσιολόγους προβλήθηκε με προχειρότητα η άποψη ότι η τουρκική περίπτωση αποδεικνύει ότι στις σύγχρονες αστικές κοινωνίες είναι αδύνατη η επικράτηση πραξικοπήματος, αφού η κοινωνική δικτύωση εξασφαλίζει τη μαζική λαϊκή παρέμβαση, αλλά και την αντίδραση τμημάτων του σύνθετου κρατικού μηχανισμού, που δεν έχουν μυηθεί στη συνωμοσία. Ωστόσο, η δικτύωση που έχει ευρύτατη συμβολή στην εξέγερση της πλατείας Ταχρίρ, δεν απέτρεψε την ανατροπή της δημοκρατικά εκλεγμένης κυβέρνησης Μόρσι και την επιβολή της στρατιωτικής δικτατορίας του Σίσι. Αλλά και στην Τουρκία, αν και πολλά ερωτήματα μένει να απαντηθούν, φαίνεται ότι δεν αποτέλεσε η λαϊκή εξέγερση τον κυρίαρχο παράγοντα αποτυχίας του πραξικοπήματος, αλλά η μη προσχώρηση στην οργάνωση σύσσωμης ή τουλάχιστον της πλειοψηφίας της στρατιωτικής ηγεσίας, ώστε διά της πειθαρχίας στη στρατιωτική ιεραρχία να εξασφαλίζεται η συμμετοχή και αποδοχή του πραξικοπήματος απ’ το στράτευμα στο σύνολό του, όπως κατ’ επανάληψη έχει συμβεί στην Τουρκία με στρατιωτικά κινήματα εμπνεόμενα απ’ την κεμαλική παράδοση. Αβάσιμη είναι και η αντίληψη ότι η «προχειρότητα» του κινήματος οφείλεται στο ότι δεν σκοπούσε στην εγκαθίδρυση στρατιωτικής δικτατορίας αλλά ότι επρόκειτο για προνουντσιαμέντο, για «διάβημα» κινήματος στρατιωτικών στην κυβέρνηση, ώστε ν’ αλλάξει την πολιτική της (βλ. κίνημα στο Γουδί 1909).
Στον σύγχρονο υπεραντιδραστικό και υπεροργανωμένο κρατικό καπιταλισμό, ένα κίνημα αυτού του είδους με μαθηματική ακρίβεια θα έχει εξασφαλισμένη την αποτυχία του και την εξόντωση των πρωτεργατών του. Το δυστύχημα για τους λαούς είναι ότι στο εποικοδόμημα του ολοκληρωτικού καπιταλισμού οι προοδευτικές, συστημικές βέβαια, εναλλακτικές όπως η σοσιαλδημοκρατία του ‘45-’75, έχουν σχεδόν εκλείψει. Τα νεοφιλελεύθερα κόμματα εναλλάσσονται με σοσιαλφιλελεύθερα και σχετικά συμπληρώματα, εναλλακτικά στον Άσαντ προωθούν τον ISIS και την Αλ Νούσρα στον Μόρσι, τον Σίσι, στην Τουρκία το στρατιωτικό πραξικόπημα αντί της υπεραυταρχικής δημοκρατίας του Ερντογάν και τούμπαλιν. Στη χώρα μας αριστεροί σχηματισμοί και ορισμένοι διανοούμενοι έσπευσαν να πανηγυρίσουν για τη «νίκη της δημοκρατίας», που προοιωνίζεται δήθεν προοδευτικές πολιτικές εξελίξεις. Στην ίδια λογική με έναν στρεβλό διεθνισμό νομιμοποιούν το καθεστώς Ερντογάν θεωρώντας την Τουρκία δημοκρατική κοινοβουλευτική χώρα. Μάλιστα αιτιώνται για εθνικιστικό αντιτουρκισμό τις αριστερές δυνάμεις, που αμφοτεροβαρώς καταγγέλλουν και το πραξικόπημα και την κοινοβουλευτική δικτατορία του Ερντογάν και τάσσονται υπέρ της παροχής άσυλου στους 8 διαφυγόντες τούρκους αξιωματικούς.
Οι λαϊκές μισοαυθόρμητες εξεγέρσεις είναι διαχρονικό φαινόμενο, εμφανίζεται όμως με αύξουσα συχνότητα στον ολοκληρωτικό καπιταλισμό, λόγω της αφόρητης όξυνσης των αντιθέσεων, της χρεοκοπίας των κομματικών και θεσμικών δυνατοτήτων του συστήματος και της αδυναμίας της επαναστατικής αριστεράς σε συγκεκριμένες ιστορικές στιγμές να ηγεμονεύσει σ’ αυτά τα κινήματα. Κινήματα όμως και εξεγέρσεις εμφανίζονται και σε αντιδραστική κατεύθυνση. Ο κοινοβουλευτικός ολοκληρωτισμός στο σύγχρονο καπιταλισμό προκρίνει και επιδιώκει την αδρανοποίηση και αποπολιτικοποίηση των μαζών περιορίζοντας την πολιτική τους παρέμβαση στις κοινοβουλευτικές εκλογές. Ο κίνδυνος όμως ή και ύπαρξη ριζοσπαστικών και προοδευτικών κινημάτων ακόμη και οι ενδοαστικές και ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις, ωθούν τις αστικές δυνάμεις να ενισχύουν αντιδραστικά κινήματα στη βάση αντικειμενικών προβλημάτων, εναντίον προοδευτικών κινημάτων ή και καθεστώτων ή εναντίον και υπέρ αστικών και ιμπεριαλιστικών πολιτικών, που και οι μεν και οι δε βλάπτουν τα λαϊκά συμφέροντα. Χαρακτηριστικές εξεγέρσεις εναντίον προοδευτικών καθεστώτων εκδηλώθηκαν στη Χιλή του Αλιέντε (κινήματα κατσαρόλας) στη Νικαράγουα με τους Κόντρας εναντίον των Σαντινίστας, στη Βενεζουέλα εναντίον της μπολιβαριανής δημοκρατίας. Απ’ την άλλη, στην Ουκρανία η φιλο-ΕΕ αστική τάξη ενίσχυσε φασιστικές δυνάμεις, για να ανατραπεί το φιλορωσικό καθεστώς. Στη Συρία με όργανο κυρίως τους ακραίους ισλαμιστές του ISIS και της Αλ Νούσρα και την ενίσχυση ΗΠΑ, ΕΕ, Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας, επιδιώχθηκε η ανατροπή του αυταρχικού καθεστώτος Άσαντ. Στην Τουρκία, κατά των πραξικοπηματιών εξεγέρθηκαν λαϊκές μάζες, που στην ενδοκαθεστωτική πάλη δεν διεκδίκησαν δικά τους αυτόνομα συμφέροντα, οικονομικά, δημοκρατικά, εθνωτικά, αλλά υπερασπίστηκαν την κοινοβουλευτική δικτατορία του Ερντογάν. Στην ταξικά και διεθνιστικά προσανατολισμένη ανακοίνωση του ΝΑΡ για την Κομμουνιστική Απελευθέρωση εύστοχα υπογραμμίζεται: «Η επικράτηση Ερντογάν[…] δεν πρόκειται να οδηγήσει σε ενίσχυση των δημοκρατικών δικαιωμάτων, των εργατικών λαϊκών ελευθεριών και σε αποτροπή του πολέμου κατά του κουρδικού λαού ή των τουρκικών υποϊμπεριαλιστικών επεμβάσεων στη Συρία[…]». Η τοποθέτηση αυτή είναι διαμετρικά αντίθετη απ’ την εκτίμηση της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ και των λοιπών αστικών δυνάμεων, που στηρίζουν το καθεστώς Ερντογάν και χαιρετίζουν τη νίκη του.
Δυστυχώς, θετικά τοποθετήθηκαν υπέρ του Ερντογάν και αριστερές δυνάμεις για τη «σωτηρία της τουρκικής δημοκρατίας» χωρίς πολιτικό και ταξικό πρόσημο και καθορισμό! Επιπλέον, εμφανίζουν την αντιδραστικού χαρακτήρα λαϊκή εξέγερση ως εξέγερση περίπου προοδευτικών και αριστερών δυνάμεων (κεμαλιστών, σοσιαλδημοκρατών, αριστερών, φιλοκουρδικών και προοδευτικών δυνάμεων) στις οποίες συμμετείχαν και οπαδοί του Ερντογάν! Η λαϊκή εξέγερση υπήρξε αντιδραστική αντικειμενικά όχι μόνο λόγω του χαρακτήρα της, της στήριξης και αντιδραστικού ερντογανικού καθεστώτος που στρέφεται προς ακόμη αντιδραστικότερη κατεύθυνση. Εκτός αυτού, όπως προκύπτει απ’ τα video και τις πληροφορίες η πλειοψηφία των εξεγερμένων δεν προέρχεται βέβαια από προοδευτικούς χώρους, αλλά απ’ το φανατικό ισλαμικό ρεύμα, που χειραγωγεί ο Ερντογάν και οι ιμάμηδες. Τα τζαμιά καλούσαν συνεχώς τους πιστούς να κατέβουν στο δρόμο και αποτέλεσαν τα κέντρα της εξέγερσης υπέρ του Ερντογάν. Το «Αλλάχ ου Άκμπαρ» αποτέλεσε τη σημαία της λαϊκής εξέγερσης… Ο θεοσεβούμενος όμως Ερντογάν διέπραξε μέγιστο ανοσιούργημα κατά των νεκρών αντιπάλων του. Ως νέος Κρέων απαγόρεψε τη θρησκευτική ταφή τους…
