Το περιοδικό της νεολαίας Κομμουνιστική Απελευθέρωση Αναιρέσεις κυκλοφόρησε με ένα πολύ ενδιαφέρον αφιέρωμα στον Εμφύλιο Πόλεμο, ο οποίος αποτελεί ένα σπουδαίο πεδίο μελέτης για τους νέους κομμουνιστές. Χωρίς σε βάθος εξέταση αυτής της περιόδου, κάθε απόπειρα για ένα σύγχρονο κομμουνιστικό κόμμα και πρόγραμμα της κομμουνιστικής απελευθέρωσης θα μένει λειψή, σημειώνει το σημείωμα της Σύνταξης.
της Νίκης Βαχαβιώλου
Στις αρχές Ιουνίου κυκλοφόρησε το 28ο τεύχος του περιοδικού Αναιρέσεις. Πιστό στη νέα του εμφάνιση, αποτελεί αυτή τη φορά ένα πολυσέλιδο, συλλογικό αφιέρωμα στον ελληνικό Εμφύλιο της περιόδου 1946-1949. Αφορμή για το αφιέρωμα, η συμπλήρωση 70 χρόνων (στις 31 Μάρτη) από την «επίσημη» έναρξή του. Η επιλογή της θεματικής δεν ήταν καθόλου τυχαία, πόσο μάλλον εύκολη. Σε μια περίοδο όμως όπου σύσσωμος ο συρφετός της (ακρο)δεξιάς ρητορείας βρήκε αφορμή να επανέλθει στο προσκήνιο για να λοιδορήσει –ακόμη μια φορά– τη μνήμη των ηρώων μαχητών του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, νιώθαμε τουλάχιστον υποχρέωση να μιλήσουμε και εμείς, στο βαθμό που μας αναλογεί, για την πραγματική ιστορία των ηττημένων.
Δεν ήταν όμως μόνο αυτή η αφορμή για το εν λόγω αφιέρωμα. Το 28ο τεύχος των Αναιρέσεων δεν προσπαθεί να απαντήσει στους ιδεολογικούς εχθρούς του Εμφυλίου ούτε απλώς να υμνήσει τους ήρωες της «Ελεύθερης Ελλάδας» – χωρίς βέβαια να υποτιμούμε κι αυτό το καθήκον. Ο ελληνικός Εμφύλιος αποτελεί την κορυφαία, ως σήμερα, στιγμή της ταξικής σύγκρουσης στη χώρα μας και ταυτόχρονα την τελευταία φορά όπου τέθηκε τόσο «ανοιχτά» και με όλα τα μέσα το ζήτημα της εξουσίας. Λόγω της καθαρά ταξικής του φύσης (σε αντίθεση με τη μαρτυρική ΕΑΜική Αντίσταση 1940-44 που είχε κυρίαρχα εθνικοαπελευθερωτικά χαρακτηριστικά) αποτελεί ένα σπουδαίο πεδίο μελέτης και συμπερασμάτων για τη δράση και τη φυσιογνωμία των νέων κομμουνιστών. Αποτελεί, εντέλει, την περίοδο εκείνη που, αν δεν ιδωθεί προσεκτικά και σε βάθος, κάθε απόπειρα για ένα σύγχρονο κομμουνιστικό κόμμα και πρόγραμμα της κομμουνιστικής απελευθέρωσης, θα μένει λειψή.
Μέσα από τις σελίδες του εντύπου, επιχειρούμε να φωτίσουμε μια πλευρά της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας που, ειδικά τις τελευταίες δεκαετίες, αποτέλεσε θέμα ταμπού, ακόμα (ή κυρίως) και για την Αριστερά. Μια «στιγμή» που εξαρχής παραχαράχθηκε από τους νικητές της περιόδου εκείνης και εν συνεχεία από τους πολιτικούς τους απογόνους. Μια «στιγμή» την οποία προσπάθησαν να «ενσωματώσουν» μέσα από τα ιδεολογήματα της εθνικής ενότητας, να την αποκόψουν από την ουσία της και εντέλει να την υποβαθμίσουν προκειμένου να εξαλειφθεί ο (τότε ραγδαία αυξανόμενος) κομμουνιστικός «κίνδυνος».
Στις 31 Μάρτη του 2016 συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από την «επίσημη» έναρξη του ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου· την τελευταία, έως σήμερα, στιγμή στην ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας όπου τέθηκε το δίλημμα: «Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα;» στην πραγματική του βάση. Στην Ελλάδα του 1946-49 νίκησε τελικά η βαρβαρότητα, που σήμερα μοιάζει να εκδικείται ξανά όσους τολμούν να σηκώσουν κεφάλι. Αυτή τη φορά όμως τα ηνία δεν τα κρατούν οι «μοναρχοφασίστες» αλλά οι πολιτικοί απόγονοι όσων βιάστηκαν, στον απόηχο του Εμφυλίου, να φωνάξουν: «Σύντροφοι, ευτυχώς ηττηθήκαμε!».
Στις 31 Μάρτη του 1946 τοποθετήθηκε το «σημείο μηδέν» του Εμφυλίου. Όπως είθισται σε κάθε πόλεμο, ο νικητής είναι αυτός που ορίζει την αρχή και τέλος του. Έτσι συνέβη και στην ελληνική περίπτωση: Η επίθεση μιας ομάδας ανταρτών στο τμήμα χωροφυλακής του Λιτόχωρου ήταν αρκετή για να εκμηδενίσει τα τεκταινόμενα δύο χρόνων πριν και κατοχυρώθηκε ως σημείο-κλειδί στην αφήγηση των νικητών. Ήταν, ίσως, η απάντηση των μοναρχοφασιστών και των απογόνων τους στο –επιβεβλημένο από τους ίδιους– σπάσιμο της «ομερτά» της Συμφωνίας της Βάρκιζας.
Στην πραγματικότητα των ηττημένων όμως, ο ελληνικός Εμφύλιος ξεκίνησε πολύ νωρίτερα. Ήρθε σχεδόν μαζί με την Απελευθέρωση από τον γερμανικό ζυγό, σαν εκδίκηση σε όσους την κατάφεραν. Ήρθε μαζί με τους Άγγλους «συμμάχους» και έδεσε με την αμερικανική βοήθεια του δόγματος Τρούμαν αργότερα. Ο ελληνικός Εμφύλιος, ακήρυχτος μεν, υπαρκτός δε, είχε τις ρίζες του στα Δεκεμβριανά του ’44 και στη Λευκή Τρομοκρατία του 1944-46, με τις χιλιάδες δολοφονίες, διωγμούς και βασανιστήρια κομμουνιστών και δημοκρατικών πολιτών σε όλη τη χώρα.
Από αυτό το σημείο επιλέξαμε και εμείς να ξεκινήσουμε το αφιέρωμά μας στον Εμφύλιο, μέσα από το 28ο τεύχος των Αναιρέσεων.
Διαλέγοντας τη μεριά και την αφήγηση των ηττημένων στο Γράμμο και το Βίτσι, προσπαθούμε να παρουσιάσουμε βασικούς σταθμούς και γεγονότα που έπαιξαν καταλυτικό ρόλο όχι μόνο στην έκβαση, μα και στην άνδρωση αυτού του ηρωικού (απ’ τη μεριά των ανταρτών του ΔΣΕ) αγώνα. Διαβάζουμε για όσα διαδραματίστηκαν εντός και εκτός των ελληνικών συνόρων την τριετία 1946-49 και καθόρισαν την τύχη του αντάρτικου μα και των κατοίκων της χώρας. Μελετάμε όμως και το μετά: από τη «χρήση» του Εμφυλίου ως εργαλείου «επιτάχυνσης» της εξέλιξης της ελληνικής καπιταλιστικής οικονομίας και του κράτους της μέχρι την παραχάραξη της ιστορίας και του πολιτισμού από τους νικητές και τους –μελλοντικούς–συμμάχους τους.
Στις σελίδες του περιοδικού, ο αναγνώστης δεν θα βρει ίσως τις απαντήσεις σε όλα τα «φλέγοντα ζητήματα» ή στις διαφωνίες που καθόρισαν επί δεκαετίες τη συζήτηση εντός της Αριστεράς. Ίσως δεν ήταν και αυτός ο στόχος μας. Προτιμούμε το έντυπό μας να αποτελέσει περισσότερο μια «εισαγωγή» στη μελέτη της περιόδου (που τόσο έχει ανάγκη η νεολαία μας) και λιγότερο ένα κομματικό μανιφέστο παρουσίασης της «αλήθειας». Άλλωστε θεωρούμε ότι σε μια περίοδο σαν τη σημερινή αυτό θα είχε και μεγαλύτερη αξία για μια γενιά που κοιτά αμήχανα την καθημερινή συντριβή του μέλλοντός της.
