Από τον 19ο στον 21ο αιώνα
Ο τόμος 19 του περιοδικού Μαρξιστική Σκέψη είναι αφιερωμένος στο εθνικό ζήτημα. Είναι ένα ζήτημα το οποίο παρουσιάζει προφανή επικαιρότητα στο στάδιο του ολοκληρωτικού καπιταλισμού. Ο καπιταλισμός, στην προοδευτική περίοδό του, προάγει το σχηματισμό και την ανάπτυξη των εθνών – κρατών ως το κατάλληλο πλαίσιο για να προωθηθεί απρόσκοπτα η καπιταλιστική ανάπτυξη με το σχηματισμό εγχώριας αγοράς, αλλά και με τη σταδιακή διεθνοποίησή της, όπως διαπίστωνε ο Μαρξ στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο. Στον ιμπεριαλισμό, στρέφεται στην αποικιοποίηση και την αναδιανομή του κόσμου και στον ολοκληρωτικό καπιταλισμό αναπτύσσεται ένας νέος ρόλος του έθνους – κράτους σε συνδυασμό με την καπιταλιστική διεθνοποίηση και τις ολοκληρώσεις.
Τις βάσεις για τη διερεύνηση του εθνικού ζητήματος έθεσαν οι Μαρξ και Ένγκελς, ενώ καθοριστική στην επεξεργασία της μαρξιστικής θεώρησης υπήρξε η συμβολή του Λένιν. Σημαντική είναι και η συνεισφορά στο φωτισμό του ζητήματος άλλων γνωστών θεωρητικών του μαρξισμού, όπως η Ρόζα Λούξεμπουργκ, ο Καρλ Κάουτσκι, ο Νικολάι Μπουχάριν, ο Λέον Τρότσκι, ο Αντόνιο Γκράμσι, ο Ότο Μπάουερ, ο Γκριγκόρι Ζινόβιεφ, ο Αντρέ Νιν κ.ά. που άρθρα τους δημοσιεύονται στο τεύχος.
Το κεντρικό επίδικο στο εθνικό ζήτημα είναι η σχέση της εθνικής αστικής τάξης με την εργατική τάξη και τις άλλες υποτελείς τάξεις. Στην πάλη κατά της φεουδαρχίας, οι υποτελείς τάξεις συμμαχούν με την αστική τάξη, αν και η συμμαχία διαρρηγνύεται με την «παθητική επανάσταση» που προωθεί την αστικοποίηση της κοινωνίας δια της συμμαχίας της αστικής τάξης με τους φεουδάρχες. Στην αποικιοκρατία τμήμα της αστικής τάξης ηγεμονεύει στην αντιιμπεριαλιστική πάλη. Στον σύγχρονο καπιταλισμό η αφαίρεση βασικών αρμοδιοτήτων του έθνους – κράτους απ’ τον ιμπεριαλισμό, θέτει θέμα διαταξικού εθνικού μετώπου με ρητή ή υπόρρητη συμπερίληψη της αστικής τάξης ή τμήματός της. Η αστική τάξη όμως της εποχής μας, έστω κι αν τμήματά της πλήττονται απ’ τον ιμπεριαλιστικό επεκτατισμό, έχει αμετάκλητα συνδέσει την ταξική τύχη της με τα πολυεθνικά μονοπώλια. Το εθνικό ζήτημα ενδιαφέρει την εργατική τάξη αλλά ως όρος αντιιμπεριαλιστικής πάλης για την προστασία της εθνικής περιουσίας, των αναπτυξιακών δυνατοτήτων της χώρας και το δημοκρατικό αυτοκαθορισμό της εργατικής πολιτικής.
Στον τόμο με πλούσια και ενδιαφέρουσα αρθρογραφία διερευνάται το εθνικό ζήτημα στη διαδρομή του απ’ τον 19ο ως τον 21ο αιώνα.
