«Η ανάπτυξη της εθνικής ουκρανικής ιδέας πήγε χέρι χέρι με τον αντικομμουνισμό με αποτέλεσμα να επιτευχθεί μια εξίσωση του τύπου κομμουνισμός ίσον εχθρός της Ουκρανίας», τονίζει στο Πριν η Βερόνικα Γιουκνίνα μέλος της ομάδας επικοινωνίας του Κομμουνιστικού Τμήματος της Πολιτοφυλακής Πρίζρακ (Φάντασμα), στο Ντονμπάς.
Συνέντευξη στους Κώστα Γούση, Γιώργο Μιχαηλίδη
Βερόνικα, πες μας κάποια πράγματα για την προσωπική σου ιστορία. Ποια ήταν η αρχική σου αντίδραση απέναντι στα γεγονότα του Μαϊντάν;
Πριν τα γεγονότα του Μαϊντάν δεν ασχολιόμουν ιδιαίτερα με την πολιτική. Ενδιαφερόμουν φυσικά, αλλά δεν ήμουν οργανωμένη ακτιβίστρια. Βρισκόμουν στην Αγγλία ψάχνοντας για δουλειά όταν έλαβε χώρα το πραξικόπημα. Στην αρχή, δεν έδωσα και μεγάλη σημασία στις συγκεντρώσεις. Μου θύμιζαν τις «πορτοκαλί επαναστάσεις» που καθοδηγήθηκαν από εξωτερικές δυνάμεις και οδηγούσαν σε εναλλαγές ολιγαρχών, όπου τους φιλορώσους διαδέχονταν φιλο–ΕΕ ολιγάρχες, χωρίς ποτέ κανένα όφελος για την εργατική τάξη. Όταν δημιουργήθηκε κενό εξουσίας, οι ολιγάριθμες αλλά καλά οργανωμένες ακροδεξιές ομάδες έδειξαν έτοιμες να αναλάβουν πρωτοβουλία. Ναζιστικά σύμβολα και συνθήματα εμφανίστηκαν. Πρώτα οι πέτρες και οι μολότοφ, μετά τα όπλα. Και κανένας ικανός να τους σταματήσει. Είδα πολλούς από τους φίλους μου να γίνονται από τη μια μέρα στην άλλη οπαδοί του Δεξιού Τομέα και να με απειλούν μέσω σκάιπ για τις απόψεις μου: «Αν ήσουν εδώ τώρα θα σου είχαμε κόψει το λαιμό». Αυτό με φόβισε και με κινητοποίησε προσωπικά. Κάποιοι άλλοι φίλοι μου τάχθηκαν ενεργά με το αντι – Μαϊντάν κίνημα και συνελήφθησαν στην Ουκρανία ή αναγκάστηκαν να ζητήσουν άσυλο στο εξωτερικό. Από τα τέλη του Φλεβάρη του ’14 παρακολουθούσα πλέον μανιωδώς τα γεγονότα με όποιον τρόπο μπορούσα, μέσω μίντια, μπλόγκερς, άρθρα, λάιβ κάμερες κτλ. Ήμουν πλήρως ενάντια στο Μαϊντάν και τη νέα εξουσία. Η στιγμή που συνειδητοποίησα ότι η κατάσταση ήταν πολύ σοβαρή και ότι έπρεπε να αναλάβω ενεργό δράση ήταν το μεγάλο σοκ της τραγωδίας της Οδησσού στις 2 Μαϊου 2014. Έπειτα, είχε ήδη ξεκινήσει η λεγόμενη «αντιτρομοκρατική εκστρατεία», οι βομβαρδισμοί περιοχών και άμαχου πληθυσμού και μια συστηματική προπαγάνδα του Κιέβου που παρουσίαζε την πραγματικότητα εντελώς διαστρεβλωμένη. Τότε, αρχισα να υποτιτλίζω στα αγγλικά βίντεο με πολίτες του Ντονμπάς να μιλάνε για τους βομβαρδισμούς των περιοχών τους και να τα διαδίδω στα κοινωνικά δίκτυα. Έβλεπα απελπισμένη να εξελίσσεται μια τραγωδία και διαρκώς σκεφτόμουν τι μπορώ να κάνω περισσότερο για να βοηθήσω. Ξεκίνησα μαζί με συντρόφους καμπάνιες αντιφασιστικής αλληλεγγύης και οργανώσαμε διάφορες εκθέσεις φωτογραφίας και εκδηλώσεις αντιπληροφόρησης.
Πώς έγινε ο φασισμός τόσο μαζικό ρεύμα ιδιαίτερα στη νεολαία;
Για να αντιληφθούμε την κατάσταση πρέπει να συνυπολογίσουμε την ειδικά σχεδιασμένη κυβερνητική πολιτική τις τελευταίες δυο δεκαετίες. Μια μεγάλη αντικομμουνιστική καμπάνια αναπτύχθηκε αυτά τα χρόνια. Η ανάπτυξη της εθνικής ουκρανικής ιδέας πήγε χέρι χέρι με τον αντικομμουνισμό με αποτέλεσμα να επιτευχθεί μια εξίσωση του τύπου κομμουνισμός ίσον εχθρός της Ουκρανίας. Τα σχολικά εγχειρίδια και ιδιαίτερα τα βιβλία της ιστορίας παρουσίαζαν την ουκρανική κουλτούρα και ταυτότητα να υφίστανται την καταπίεση του σοβιετικού κομμουνισμού και της Ρωσίας. Οι νέοι άνθρωποι διαπαιδαγωγήθηκαν σε ένα σύμπλεγμα κατωτερότητας λόγω του ότι είναι Ουκρανοί, γεγονός που υποβοήθησε την ανάπτυξη μιας επιθετικής εθνικιστικής διάθεσης στη νέα γενιά. Η «εθνική ταυτότητα» ήταν η φόρμουλα για να αποπροσανατολίσει τους ανθρώπους από την απογοήτευσή τους για τα αποτελέσματα της «ανεξαρτησίας» της Ουκρανίας. Στην πραγματικότητα η κοινωνία γινόταν ολοένα και πιο φτωχή. Αυτό ήταν βέβαια η συνέπεια της φιλο – ΕΕ πολιτικής των κυβερνήσεων. Άλλωστε, δόθηκαν πολλά χρήματα και βοήθεια από δυτικές ΜΚΟ για την ανάπτυξη της ουκρανικής «εθνικής κουλτούρας». Σε αυτή την περίοδο λοιπόν οι εθνικιστικές οργανώσεις έλαβαν μεγάλες χρηματοδοτήσεις. Ο εθνικιστικός, αντιρωσικός και αντικομμουνιστικός προσανατολισμός βρήκε εύφορο έδαφος περισσότερο στη δυτική Ουκρανία λόγω ενός διαφορετικού ιστορικού και γλωσσικού υπόβαθρου. Στην κεντρική και Ανατολική Ουκρανία η σύνδεση με τη ρωσική κουλτούρα αλλά και το ρωσικό παρελθόν ήταν πολύ πιο ισχυρή.
Πότε και πώς πήρες την απόφαση να βρεθείς στο Ντονμπάς κοντά στην ταξιαρχία Πρίζρακ και την κομμουνιστική μονάδα;
Τον Ιανουάριο γνωρίστηκα διαδικτυακά με τους κοζάκους της πόλης Σταχανόφ – αυτούς με τους οποίους είχε συναντηθεί το πρώτο καραβάνι αλληλεγγύης το Σεπτέμβρη – που είχαν ένα διαδικτυκό κανάλι και έψαχναν συνεργασίες με δημοσιογράφους στην Ευρώπη για να μεταδώσουν την αλήθεια. Αποφάσισα να ταξιδέψω στο Ντονμπάς για να κατανοήσω την κατάσταση άμεσα και βιωματικά. Ακόμη και για μένα, που η ρωσική είναι η μητρική μου γλώσσα και ακολουθώ διαρκώς τις εξελίξεις, το τοίχος της σιωπής και διαστρέβλωσης ήταν πολύ ισχυρό. Προσκλήθηκα από τους κοζάκους και πήγα στο Ντονμπάς στα τέλη του Γενάρη. Εκείνη την περίοδο οι πόλεις Σταχανόφ και Περβομάισκ βομβαρδίζονταν άγρια. Τις περισσότερες ώρες, τις πέρασα μέσα σε ένα καταφύγιο. Κάποια στιγμή με πήγαν να δω ένα νοσοκομείο που είχε μόλις βομβαρδιστεί και μόλις φτάσαμε μια νέα βροχή από πυραύλους εκτοξεύτηκαν πάνω μας. Διαφύγαμε αρτιμελείς, αλλά ήταν κάτι που μου έκανε μεγάλη εντύπωση. Έλεγα στον εαυτό μου ότι για τους ντόπιους κατοίκους αυτό ήταν η «ομαλότητα». Έγινε δηλαδή «ομαλότητα» το να βλέπει κανείς σπίτια στις φλόγες, τρύπες στους τοίχους από πυραύλους, νεκρά σώματα στους δρόμους. Κι όλα αυτά δεν καλύπτονταν από τα δυτικά ΜΜΕ. Αποφάσισα να μείνω στο Ντονμπάς και να κάνω δημοσιογραφικη δουλειά. Μετά από λίγο καιρό συνάντησα την εθελοντική κομμουνιστική μονάδα και τον πολιτικό κομισάριο Αλεξέι Μάρκοφ για μια συνέντευξη. Αποφάσισα να μείνω μαζί τους κι αυτό που με τράβηξε κοντά τους ήταν οι ιδέες τους.
Κανένας συμβιβασμός με τον φασισμό δεν είναι εφικτός
Δυνατότητες για αντικαπιταλιστική αριστερή ενιαία πολιτική δύναμη
Πώς θα χαρακτήριζες τη σχέση του Μοζγκοβόι με το λαό και τη συμβολή του στη ριζοσπαστικοποίηση της λαϊκής αντίστασης; Στο πρόσφατο καραβάνι μας έκαναν εντύπωση τα κοινωνικά εγχειρήματα υπό την αιγίδα της Ταξιαρχίας Πρίζρακ. Συνεχίζονται μετά τη δολοφονία του διοικητή;
O Μοζγκοβόι ήταν ένας πραγματικός λαϊκός ηγέτης, μια χαρισματική φιγούρα στο Ντονμπάς: άμεσος, τίμιος και αποφασιστικός. Το πρότυπο ήρωα για το Μοζγκοβόι ήταν ο καθημερινός άνθρωπος. Κι ο ίδιος ήταν ένας απλός άνθρωπος μεγαλωμένος στην περιοχή που σπούδασε ηθοποιός και πριν τον πόλεμο εργαζόταν σε κατασκευαστικές εταιρίες. Πίστευε με όλη του την καρδιά στη λαϊκή εξουσία, στην εξουσία της λαϊκής ενότητας. Δεν του άρεσαν οι ταμπέλες, δε διακήρυσσε τον εαυτό του ως κομμουνιστή αλλά δρούσε ως κομμουνιστής. Διακρίθηκε όχι μόνο για τις στρατιωτικές του επιτυχίες αλλά και για τα κοινωνικά εγχειρήματα που απευθύνονταν στην πόλη του Αλτσέφσκ και ουσιαστικά ενεργοποίησαν δομές αυτοοργάνωσης και νέους θεσμούς. Το μότο του Μοζγκοβόι ήταν «να μη φοβάστε, να το παλεύετε». Ήθελε να εμφυσήσει στον κόσμο την εμπιστοσύνη στη δύναμη της συλλογικότητας και την πεποίθηση ότι δεν έχουν να περιμένουν τίποτε από κανέναν σωτήρα. Έδινε μεγάλη βαρύτητα στη νεολαία και την ενοποίησή της γύρω από εγχειρήματα πολιτισμού και αθλητισμού. Σήμερα, μετά τη δολοφονία του, οι άνθρωποι που εμπλέκονταν σ’ αυτά τα εγχειρήματα συνεχίζουν αυτό το έργο, όπως τη δημιουργία μιας αγροτοκτηνοτροφικής μονάδας που θα συμβάλλει στο επισιτιστικό ζήτημα. Το πολιτικό τμήμα της Ταξιαρχίας Πρίζρακ και η ομάδα επικοινωνίας έχουν ενώσει τις δυνάμεις τους γι’ αυτό το σκοπό.
Ποιες δυνατότητες βλέπεις για τις αριστερές και κομμουνιστικές δυνάμεις στο Ντονμπάς και την Ουκρανία;
Το ΚΚ Ουκρανίας φάνηκε τελείως ανέτοιμο να ανταποκριθεί στη νέα κατάσταση και παραδόθηκε άνευ όρων. Σε βαθιά κρίση εδώ και χρόνια, με μια ηγεσία συμβιβασμένη με το οικονομικό και πολιτικό κατεστημένο, θεώρησαν ότι με μια ήπια γραμμή απέναντι στο νέο καθεστώς και το φασισμό θα διασφαλίσουν τη θέση τους. Η σκληρή πραγματικότητα έδειξε ότι κανένας συμβιβασμός με το φασισμό δεν είναι εφικτός. Σήμερα, στην Ουκρανία υπάρχουν κομμουνιστές που παλεύουν κάτω από πολύ δύσκολες συνθήκες προσπαθώντας να συνδυάσουν όλες τις δυνατές μορφές δράσεις. Στην Οδησσό για παράδειγμα ήταν σημαντική η εμφάνιση της πρωτοβουλίας «Λαϊκή Ενότητα» και οι μετωπικές πρωτοβουλίες του Μποροτμπά που υφίσταται σκληρές διώξεις από το καθεστώς. Στο Ντονμπάς πολλοί κομμουνιστές, παρά το γεγονός ότι έμειναν έκθετοι με τη στάση του ΚΚ Ουκρανίας, έπαιξαν και παίζουν ακόμη κρίσιμο ρόλο στον αντιφαστιστικό αγώνα. Το κάνουν όμως μεμονωμένα χωρίς να εγγράφεται η δράση τους σε ένα συνολικό πολιτικό σχέδιο. Υπάρχουν δυνατότητες να υπάρξει μια αντικαπιταλιστική, αριστερή, ενιαία, πολιτική δύναμη και γι’ αυτό χρειάζεται η διεθνιστική στήριξη. Το πρόσφατο διεθνές αντιφασιστικό φόρουμ ήταν ένα σημαντικό βήμα σ’ αυτή την κατεύθυνση. Υπάρχουν δυσκολίες και θα ναι μια μακροπρόθεσμη διαδικασία που θα κριθεί κι απ’ την έκβαση του αγώνα. Υπάρχει όμως ένα πολιτισμικό κεκτημένο που μας βοηθάει στο Ντονμπάς.
