του Θανάση Σκαμνάκη
Παρακολουθώντας τη λαγνεία των καναλιών σχετικά με την τραγωδία της μικρής Άννυ, δεν απέφυγα τους συνειρμούς. Από παλιά, όταν ακόμα δεν κυκλοφορούσε το Τσάο, το Εσπρέσο και οι τηλεοπτικοί τους ακόλουθοι, όταν ο κόσμος δεν συναναστρεφόταν μέσω διαδικτύου και ψηφιακών δεκτών με αποβράσματα, κοστουμαρισμένα ή όχι, οι άνθρωποι είχαν σταθερή ροπή προς το τρομοκρατικό θέαμα, όπως τουλάχιστον πιστοποιεί τον 5ο αιώνα ο άγιος Αυγουστίνος: «Τι ευχαρίστηση μπορεί να υπάρχει στη θέα κάποιας φρικιαστικής λεπτομέρειας σ’ ένα κακοποιημένο πτώμα; Κι όμως, μόλις παρουσιαστεί κάποιο, ο κόσμος σπεύδει για να δοκιμάσει τρόμο και να χλομιάσει με την άνεσή του».
Βέβαια από τότε έχουν αλλάξει πολλά. Τα πλήθη δεν αλαλάζουν στην πλατεία παρακολουθώντας αποκεφαλισμούς και δεν συνηθίζονται οι λιθοβολισμοί εναντίον των διαφορετικών και των στιγματισμένων. Ο κόσμος μας, με χιλιάδες αγώνες, έκανε βήματα πολιτισμού. Είναι όμως βέβαιο πως έχουμε αλλάξει οριστικά κατηγορία; Διότι κάθε φορά που λες πως ξεφύγαμε, κάτι έχουμε καταφέρει, κάπως ο κόσμος υπερέβη το παρελθόν, κάθε φορά εμφανίζονται μπροστά σου φρικαλέες οπισθοχωρήσεις.
Οι «Δυτικοί» βλέπουν τη βαρβαρότητα στον ISIS, την Μπόκο Χαράμ και τους λοιπούς φονταμενταλιστές, και λένε πως είναι οι εκτροπές της εποχής του πολιτισμού. Κι ας παραβλέψω για λίγο τα μεγάλα, το ποιος τους ενίσχυσε και τους χρηματοδοτεί, ποιος καλλιεργεί και εκμεταλλεύεται το μίσος, ποιος άρχισε χειρών αδίκων και ποιες είναι οι αποτροπιαστικές πράξεις των μισθοφόρων της Δύσης στα μέτωπα των πολέμων που άνοιξαν οι κυβερνήσεις και οι εξουσίες της Δύσης.
Αλλά πώς να παραβλέψω τον επαναλαμβανόμενο, καθημερινό λιθοβολισμό, τη διασπορά του αίματος προς ικανοποίηση του φιλοθεάμονος κοινού, το οποίο «σπεύδει για να δοκιμάσει τρόμο και να χλομιάσει με την άνεσή του», στα βραδινά «σοβαρά» δελτία και στα πρωινομεσημεριανά «ελαφρά» θεάματα; Δηλαδή τον εκβαρβαρισμό της καθημερινότητας! Πρόκειται για μια πολύπλοκη διαδικασία, όπου θύτης και θύμα αλλάζουν ρόλους και αλληλοδιαπλέκονται υπαγορεύοντας ο ένας στον άλλον συμπεριφορά και συναισθήματα.
Ο παρουσιαστής ανταποκρίνεται στην ανάγκη του θεατή κι ο θεατής στην ανάγκη του παρουσιαστή. Εκπαιδευόμενοι ομού στην τυφλότητα. Το κρίσιμο είναι πως, όσο διολισθαίνουμε σε μια πολιτική και κοινωνική απουσία τόσο η δυσπιστία, ο φόβος και η ανθρωποφαγική διάθεση αντικαθιστούν τα αισθήματα ανθρωπισμού και αλληλεγγύης. Όπως έλεγε κι ένα παλιό λατινικό ρητό, «τους θεούς τους δημιούργησε ο φόβος». Όσο λοιπόν απλώνεται ο φόβος τόσο οι φοβισμένοι άνθρωποι θα αναζητούν δεδομένες βεβαιότητες, εκδικητικούς θεούς και εφικτούς εχθρούς, για να εκτονώσουν το μίσος τους και αίμα για να αντιμετωπίσουν την ανασφάλειά τους, σε ένα γαϊτανάκι τρόμου στο οποίο όσες φορές έμπλεξε η ανθρωπότητα θρήνησε βαριά στο τέλος. Θα πείτε, πολύ μακριά το πήγες. Μήπως όμως ο καθημερινός εκμαυλισμός (και αν προτιμάτε εκφασισμός) δεν προετοιμάζει στο επίπεδο της ατομικής συνείδησης τον μεγάλο;
Σε αυτή την εποχή του ολοκληρωτικού καπιταλισμού τα φαινόμενα επιστροφής στη βαρβαρότητα πολλαπλασιάζονται. Και, όπως συμβαίνει πάντα, δεν είναι μονάχα οι εξουσίες που επιλέγουν αυτό το δρόμο, είναι που δημιουργούνται οι συνθήκες ώστε και οι εξουσιαζόμενοι, σε μεγάλο αριθμό, να θεωρούν αναγκαία αυτή την επιστροφή.
