Δημήτρης Σταμούλης
Η «φτηνή ενέργεια» των ΑΠΕ πετιέται στα σκουπίδια, τα τιμολόγια ρεύματος παραμένουν στα ύψη
Δώδεκα ώρες κράτησε περίπου το πρωτοφανές μπλακ άουτ που βύθισε στο σκοτάδι Ισπανία, Πορτογαλία και μέρος της νότιας Γαλλίας την περασμένη Δευτέρα κι ακόμα διερευνώνται τα αίτια της κατάρρευσης των ηλεκτρικών δικτύων. Μόλις πέντε δευτερόλεπτα χρειάστηκαν όταν τα 15 γιγαβάτ ενέργειας, που αποσυνδέθηκαν από το δίκτυο της Ισπανίας είχαν ως αποτέλεσμα να βυθιστούν στο σκοτάδι περίπου 60 εκατομμύρια άνθρωποι. Οι ρυθμιστικές αρχές διαχείρισης ενέργειας των δύο χωρών ακόμα δεν έχουν δώσει μια επίσημη απάντηση. Από τη μεριά της η ΕΕ, που έχει τεράστιες ευθύνες για τη σημερινή «αρχιτεκτονική» των δικτύων παραγωγής και διανομής ενέργειας, με την πλήρη ιδιωτικοποίηση και εμπορευματοποίηση του δημόσιου αυτού αγαθού, το μόνο που βρήκε να ψελλίσει ήταν ότι το μπλακ άουτ τη… δικαίωσε περί της «στρατηγικής ετοιμότητας» και της αναγκαιότητας του «κιτ επιβίωσης 72 ωρών»!
Πληθαίνουν ωστόσο οι εκτιμήσεις ότι η βασική αιτία του «κακού» συνδέεται με την υπερπροσφορά ανανεώσιμης ενέργειας, με τους Financial Times, να σημειώνουν ότι «η αδυναμία του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας της Ισπανίας να διαχειριστεί μια ασυνήθιστα υψηλή προσφορά ηλιακής ενέργειας ήταν ένας βασικός παράγοντας για το καταστροφικό μπλακ άουτ της Δευτέρας». Άλλωστε η Redeia, μητρική του «ισπανικού ΑΔΜΗΕ» (REE), είχε προειδοποιήσει σε πρόσφατη έκθεση, για κινδύνους «σοβαρών» διακοπών στην ηλεκτροδότηση εξαιτίας της «ισχυρής διείσδυσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας» (ΑΠΕ) στη χώρα, καθώς παραδεχόταν ότι δεν υπάρχουν «οι αναγκαίες τεχνικές ικανότητες για την κατάλληλη αντιμετώπιση των διαταραχών».
Ενώ η ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια στην Ελλάδα δεν ξεπερνά τα 11.000 μεγαβάτ, έχουν εγκατασταθεί 16.000 μεγαβάτ ΑΠΕ και παίρνουν άδεια ακόμα 15.000!
Το ηλεκτρικό σύστημα των χωρών της Ιβηρικής θυμίζει σε πολλά το αντίστοιχο της Ελλάδας καθώς το μείγμα του εμπεριέχει μεγάλα ποσοστά ΑΠΕ – φωτοβολταϊκά και ανεμογεννήτριες. Στην Ισπανία, τα δύο τρίτα της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας προέρχονται από μη ελεγχόμενους πόρους, δηλαδή δεν υπάρχει αρκετή σταθερή ηλεκτρική ενέργεια — άμεσα διαθέσιμη, αξιόπιστη παροχή ενέργειας από πηγές όπως τα ορυκτά καύσιμα ή τα υδροηλεκτρικά— για να ενεργοποιηθεί όταν η συχνότητα του δικτύου μειωθεί απότομα, όπως ακριβώς συνέβη στις 12:33 μ.μ. τη Δευτέρα. Εν ολίγοις, αυτή η ανισορροπία στην παροχή ηλεκτρικής ενέργειας και η διαρκής προσπάθεια του διαχειριστή του δικτύου να μειώνει την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ θυμίζει «τρενάκι του τρόμου» εγκυμονώντας διαρκώς κινδύνους μπλακ άουτ.
Επί της ουσίας, η περίπτωση της Ιβηρικής δείχνει πόσο «γυμνός είναι ο βασιλιάς» της ενεργειακής πολιτικής στην ΕΕ, της πλήρους «απελευθέρωσης» της ενέργειας υπέρ των ιδιωτικών εταιρειών, του τζόγου στο χρηματιστήριο ενέργειας, και της άναρχης και άπληστης εισαγωγής των συστημάτων ΑΠΕ στα ηλεκτρικά δίκτυα, με γνώμονα μόνο την κερδοφορία των εταιρειών ενέργειας και των βιομηχανιών παραγωγής συστημάτων ΑΠΕ, και με πάσης φύσεως αδρές κρατικές επιδοτήσεις κυρίως σε βάρος του φυσικού περιβάλλοντος.
Μήπως όμως όλα αυτά, παρά το υψηλό ρίσκο, αξίζουν τον κόπο καθώς η παραγωγή φθηνής ενέργειας οδηγεί σε φτηνό ηλεκτρικό ρεύμα για τους καταναλωτές; Η πραγματικότητα δείχνει πως ισχύει εντελώς το αντίστροφο! Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Ελλάδα όπου η πράσινη παραγωγή των ΑΠΕ δεν έλαβε σε καμία περίπτωση υπόψη της την παράμετρο ζήτηση, με τις εταιρείες ΑΠΕ στο πλαίσιο της πολιτικής της ΕΕ περί «πράσινης μετάβασης», να έχουν διασφαλισμένη την πώληση ενέργειας με εγγυημένη τιμή. Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή η κραυγαλέα επιδοματική, προς το κεφάλαιο, πολιτική οδήγησε σε υπερκάλυψη της χώρας στους ευρωπαϊκούς στόχους με εγκατεστημένα 16.000 μεγαβάτ ΑΠΕ, τη στιγμή που η ζήτηση σε ηλεκτρική ενέργεια δεν ξεπερνάει τις ώρες αιχμής τα 11.000 μεγαβάτ! Κι όμως ακόμα οι αρμόδιες αρχές δίνουν άδειες σε νέα έργα επιπλέον ισχύος 15.000 μεγαβάτ που θα συνδεθούν με το δίκτυο και κάθε μήνα υποβάλλονται αιτήσεις για νέα ισχύ 1.000 μεγαβάτ!
Η σημαντική αυτή απόκλιση μεταξύ προσφοράς και ζήτησης ευθύνεται για τις πολλαπλές «αρρυθμίες» του ηλεκτρικού συστήματος της χώρας οδηγώντας σε καταστάσεις τραγελαφικές. Στις 25 Μαρτίου και τις ημέρες του Πάσχα, στον ΑΔΜΗΕ είχε σημάνει συναγερμός υπό τον φόβο… μπλακ άουτ. Ο λόγος ήταν ότι τέτοια εποχή, όπου υπάρχει μεγάλη προσφορά ενέργειας λόγω έντονης ηλιοφάνειας και χαμηλή ζήτηση, η περίσσεια ενέργειας πρέπει να… πεταχτεί στα σκουπίδια. Μάλιστα το σύστημα είναι τόσο «προχειροφτιαγμένο» όπου οι ιδιοκτήτες μικρών έργων ΑΠΕ καλούνται μόνοι τους να τα… βγάλουν από την πρίζα, με ό,τι κινδύνους αυτό μπορεί να σημάνει.
Δηλαδή η περίφημη φτηνή ενέργεια των ΑΠΕ, λόγω του πλήρως άναρχου και με κριτήριο το καπιταλιστικό κέρδος, δομημένου συστήματος, πάει χαμένη ενώ και τα τιμολόγια ρεύματος δεν πέφτουν με τίποτα. Από την άλλη, η διαχείριση αυτής της ανισορροπίας από τον διαχειριστή προσθέτει… κόστη για τους καταναλωτές που ροκανίζουν τις φθηνές τιμές των ΑΠΕ και παράλληλα δημιουργεί έδαφος για υπερκέρδη από τους συμμετέχοντες στην αγορά. Υπάρχει μάλιστα ειδικός κωδικός (ΛΠ3) που αφορά στην ευστάθεια του ηλεκτρικού ρεύματος και το 2024 αυξήθηκε κατά 31,6% έναντι του 2023 και διαμορφώθηκε στα 395 εκατ. ευρώ, όταν στο ίδιο διάστημα η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αυξήθηκε μόλις 3,3%. Σημαντικός είναι ο ρόλος του Χρηματιστήριου Ενέργειας καθώς εκεί παίζεται το «παιχνίδι» με ποσότητες ενέργειας που δηλώνουν ότι θα χρειαστούν οι προμηθευτές την επόμενη ημέρα και οι παραγωγοί που θα κληθούν να τις καλύψουν. Όταν η ζήτηση είναι υψηλότερη από αυτή που είχε προβλεφθεί και χρειάζονται επειγόντως επιπλέον φορτία, αυτά οι παραγωγοί ενέργειας τα προσφέρουν με ακόμη πιο υψηλές τιμές ακόμα και κατά 50% από την αντίστοιχη των «κανονικών» φορτίων. Μάλιστα διαπιστώθηκε ότι την περίοδο Ιανουαρίου 2023 – Νοεμβρίου 2024 οι προμηθευτές ενέργειας υπερδήλωναν φορτία βγαίνοντας πολλαπλά ωφελημένοι!
Η Ελλάδα λοιπόν τα πάει… περίφημα στις ΑΠΕ, συνεχίζει να «φυτεύει» ανεμογεννήτριες στα βουνά, φωτοβολταϊκά σε γόνιμα εδάφη, και να ετοιμάζει υπεράκτια αιολικά, χωρίς να υπάρχει αντίστοιχη ζήτηση ενέργειας, αλλά η τιμή χονδρικής τον περασμένο Αύγουστο ήταν 12 φορές υψηλότερη από ό,τι στις σκανδιναβικές χώρες, ενώ από το 2021, έχει ξοδέψει 11 δισ. ευρώ σε επιδοτήσεις για τους λογαριασμούς ενέργειας που κατέληξαν στα ταμεία των εταιρειών ενέργειας, αποδεικνύοντας τελικά για ποιον δουλεύουν οι κυβερνώντες. Ενώ τον περασμένο Μάρτιο, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, η αύξηση στο ηλεκτρικό ρεύμα έφτασε στο 10,4%.
Γίνεται λοιπόν περισσότερο από ποτέ επίκαιρος ο αγώνας για επανακρατικοποίηση της ΔΕΗ και όλων των ιδιωτικών εταιρειών, χωρίς αποζημίωση, με εργατικό έλεγχο, για κατάργηση του Χρηματιστηρίου Ενέργειας, για ρεύμα φθηνό για τον λαό, ενάντια στο κριτήριο του κέρδους, με γνώμονα τις κοινωνικές ανάγκες και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 3-4 Μαΐου
