Άννα Γαϊτανίδου
▸Τεράστιες ελλείψεις προσωπικού, θεραπευτικό μοντέλο επιβολής και ελάχιστες δομές
Η τραγική περίπτωση του ανθρώπου με σοβαρά ψυχιατρικά προβλήματα που σκότωσε τον πατέρα του στην Γλυφάδα, ενώ πριν 12 χρόνια είχε σκοτώσει και την μητέρα του, επαναφέρει στο προσκήνιο την πλήρη κατάρρευση του ψυχιατρικού συστήματος της χώρας.
Μετά το άγος της Λέρου, αυτού του ιδιότυπου στρατοπέδου συγκέντρωσης για ψυχικά πάσχοντες, δόθηκαν χρήματα από την ΕΕ για την αποϊδρυματοποίηση της ψυχικής υγείας στην Ελλάδα, πράξη που έμεινε κενό γράμμα, καθώς υπολειτούργησε για κάποια χρόνια, κυρίως ως μεταφορά κλινών από τα ψυχιατρεία στις στεγαστικές μονάδες, με μικρή αλλαγή των ιεραρχικών θεραπευτικών σχέσεων, ακυρώνοντας την ψυχιατρική μεταρρύθμιση. Από τα χρόνια των μνημονίων και μετά η υποχρηματοδότηση είναι τόσο έντονη, ενώ η κατασταλτική, εξουσιαστική αντίληψη των κυβερνήσεων διαπερνά συνολικά τις δομές ψυχικής υγείας. Ο βιολογικός αναγωγισμός, όπου για μία «χαλασμένη μονάδα» δεν μπορεί το κράτος να σπαταλάει εκατομμύρια ευρώ για προσωπικό και δομές, είναι βασική αντίληψη του κράτους.
Οι τεράστιες ελλείψεις προσωπικού, το θεραπευτικό μοντέλο επιβολής και οι ελάχιστες δομές, που δεν καλύπτουν ούτε το σύνολο της χώρας, ούτε τις πραγματικές ανάγκες, δημιουργούν τέτοια κατάσταση στα ψυχιατρεία και στις δομές αποασυλοποίησης που οι ασθενείς και οι οικογένειες τους τις αποφεύγουν, μέχρι να επιβαρυνθεί πολύ η κατάσταση τους. Εξού και ετησίως ένα ποσοστό 60-70% των νοσηλειών είναι ακούσιες. Πολύ συχνά οι συνθήκες είναι απάνθρωπες, με καθημερινή άσκηση ψυχιατρικής βίας, όπως είναι κυρίως οι μηχανικές καθηλώσεις (δέσιμο άκρων), αλλά και η κατασταλτική φαρμακοθεραπεία, σε κλειδωμένες δομές που μπορούν να επιφέρουν ακόμα και τον θάνατο.
Αυτό συνέβη τον Σεπτέμβρη του 2015 στο Δαφνί, όπου στο τμήμα οξέων περιστατικών πέθαναν τρεις άνθρωποι, που ήταν δεμένοι σε έναν κλειδωμένο θάλαμο με τοίχους επενδεδυμένους με αφρολέξ, (για την αποφυγή των αυτοτραυματισμών υποτίθεται των ασθενών), που επιτάχυνε την φωτιά, ή στο επίσης κλειδωμένο οικοτροφείο «Αθηνά» της ΠΕΨΑΕΕ το 2013, όπου ένας ασθενής έβαλε φωτιά και πέθανε ένας άνθρωπος.
Στα ψυχιατρεία οι νοσηλείες διαρκούν από λίγες μέρες μέχρι περίπου έναν μήνα, λόγω της υποστελέχωσης και της έλλειψης κρεβατιών, ενώ στις δομές αποασυλοποίησης για να βρεθεί νέα θέση πρέπει να πεθάνει κάποιος ασθενής. Έτσι, η μόνη λύση είναι οι ιδιωτικές κλινικές, με κόστος από 800 έως 1.500 ευρώ τον μήνα, που κι εκεί μπορεί να συνυπάρχει η ψυχιατρική βία. Αλλιώς, οι άνθρωποι με σοβαρές ψυχιατρικές ανάγκες μένουν ακάλυπτοι, με ότι μπορεί να τους προσφέρει η οικογένεια τους, με φάρμακα που πότε τα παίρνουν και πότε όχι και μπορεί να καταστούν επικίνδυνοι για τον εαυτό τους ή άλλους.
Παράλληλα, ο νέος νόμος του υφυπουργού υγείας Δημήτρη Βαρτζόπουλου είναι στην προμετωπίδα της ολοκληρωτικής διάλυσης του ψυχιατρικού συστήματος. Τον Ιούλιο του 2024 ψηφίστηκε η κατάργηση της αυτονομίας των μονάδων απεξάρτησης και η διάχυση/διάλυση τους σε ένα ενιαίο σύστημα, η κατάργηση της αυτονομίας των ψυχιατρείων και το πέρασμα τους σε έναν υδροκέφαλο και δυσλειτουργικό οργανισμό, που καταλήγει οι ασθενείς να νοσηλεύονται σε μονάδες εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από την περιοχή τους, η δημιουργία κλειστών μονάδων νοσηλείας/φυλάκισης, ενώ κυρίαρχα προωθείται η ιδιωτικοποίηση των υπηρεσιών. Ταυτόχρονα, τον Νοέμβριο του 2025 η αστυνομία μήνυσε όλους τους ψυχιάτρους που εφημέρευαν στην Αττική από τον Φλεβάρη του 2024, επειδή αρνήθηκαν την υποχρεωτική νοσηλεία ασθενών.
Στα ψυχιατρεία οι άνθρωποι χάνουν την υπόσταση τους, τα δικαιώματα και την φωνή τους, Χρειάζεται ένα άλλο σύστημα ψυχικής υγείας, βασισμένο στον μετασχηματισμό της θεραπευτικής διαδικασίας και των σχέσεων εξουσίας μέσα σε αυτήν, με ανοιχτές δομές στην κοινότητα, όπου οι ψυχικά πάσχοντες μπορεί να μένουν εκεί, ή το βράδυ να επιστρέφουν σπίτι τους, να εργάζονται, να πληρώνονται, να εκπαιδεύονται και να κοινωνικοποιούνται. Χρειάζονται άμεσες προσλήψεις προσωπικού, δημιουργία νέων δομών αποασυλοποίησης, με μείωση της φαρμακοθεραπείας και εφαρμογή σύγχρονων θεραπευτικών πρωτοκόλλων, με σεβασμό στην προσωπικότητα του ανθρώπου, μακριά από λογικές επιβολής, καταστολής κι αστυνόμευσης.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 31 Ιανουαρίου-1 Φεβρουαρίου 2026
