Δημήτρης Δεσύλλας
Αγροτικές εξεγέρσεις υπήρξαν πάντα στην ιστορία, σε όλα τα κοινωνικά συστήματα, υπάρχουν και σήμερα στην εποχή του δολοφονικού ολοκληρωτικού καπιταλισμού. Εξεγέρσεις για τη γη, ενάντια σε τσιφλικάδες και βασιλιάδες. Εξεγέρσεις και επαναστάσεις για «γη – ψωμί – ελευθερία – ειρήνη» στον εικοστό αιώνα. Εξεγέρσεις γίνονται και σήμερα ενάντια στις αστικές τάξεις και τις κυβερνήσεις, στις πολυεθνικές και τις βιομηχανίες της αγροτοδιατροφής, στις καπιταλιστικές ολοκληρώσεις τύπου ΕΕ και Mercosur και τη συμφωνία τους. Ας δούμε επιγραμματικά τους βασικούς σταθμούς του αγροτικού κινήματος στη χώρα μας. Όχι για να νοσταλγήσουμε τα παλιά, αλλά για να δράσουμε με κριτήριο την απόλυτη κυριαρχία του παρόντος πάνω στο παρελθόν, αλλά και στο μέλλον (Κώστας Τζιαντζής).
Η εξέγερση του Κιλελέρ (6 Μάρτη 1910)
Το Κιλελέρ σηματοδοτεί το πέρασμα από τη φεουδαρχία στον καπιταλισμό και τη γέννηση του αγροτικού συνδικαλιστικού κινήματος στη χώρα μας. Ήταν αποτέλεσμα της σκληρής εκμετάλλευσης και καταπίεσης των Θεσσαλών κολίγων από τους τσιφλικάδες. Στην εξέγερση του Κιλελέρ συνέβαλαν σοβαρά η εργατική τάξη του Βόλου, με την εφημερίδα του Εργατικού Κέντρου Βόλου Εργάτης – Αγρότης, η εφημερίδα του Βόλου Πανθεσσαλική και προοδευτικοί αγωνιστές όπως ο Κεφαλλονίτης ριζοσπάστης Μαρίνος Αντύπας (που δολοφονήθηκε από όργανα των τσιφλικάδων στις 8 Μάρτη του 1907 στον Πυργετό της Λάρισας). Το 1906 ιδρύθηκε στα Τρίκαλα ο Γεωργικός Σύνδεσμος Τρικάλων, η πρώτη αγροτική συνδικαλιστική οργάνωση στην Ελλάδα (υπόμνημά του με ημερομηνία 8/1/1907 έχει κατατεθεί στο αρχείο της βουλής). Ακολούθησαν και οι άλλοι νομοί της Θεσσαλίας. Έτσι φτάσαμε στα μεγάλα συλλαλητήρια των κολίγων (τέλη 1909 – αρχές 1910) για την απαλλοτρίωση των τσιφλικιών με σύνθημα «η γη σ’ αυτούς που την καλλιεργούν». Αποκορύφωμα των αγώνων αυτών είναι το αιματοβαμμένο συλλαλητήριο της Λάρισας στις 6 Μάρτη 1910, που χτυπήθηκε με την ωμή επέμβαση του στρατού και της χωροφυλακής, με τέσσερις νεκρούς κολίγους (Νταφούλης, Μπόκας, Ακριβούσης, Μπατάλας), γνωστό σαν Εξέγερση του Κιλελέρ (χωριό ανάμεσα σε Λάρισα και Βόλο).
Η εξέγερση των Τρικάλων (2 Φλεβάρη 1925)
Μετά την Μικρασιατική καταστροφή (1922), με πρωτοβουλία αγωνιστών του ΚΚΕ, δημιουργήθηκε το Παλαιοπολεμιστικό Κίνημα (Ενώσεις Παλαιών Πολεμιστών). Κίνημα με αγροτικό – αντιπολεμικό – αντιβασιλικό χαρακτήρα. Με στόχους την αποκατάσταση των προσφύγων και των πολεμιστών της Μικρασιατικής εκστρατείας, την απαλλοτρίωση των τσιφλικιών και τη διανομή τους στους κολίγους και τους πρόσφυγες καθώς και την απόκρουση νέων πολεμικών τυχοδιωκτισμών της άρχουσας τάξης. Κορυφαία εκδήλωση αυτού του κινήματος είναι η εξέγερση των Τρικάλων στις 2 Φλεβάρη 1925 (βαθύτερη σε περιεχόμενο από το Κιλελέρ), που πνίγηκε στο αίμα με την ωμή επέμβαση του στρατού και της χωροφυλακής και είχε τέσσερις εργάτες και δύο αγρότες νεκρούς (τους εργάτες Μ. Ράδο, Γ. Ντάλλα, Ν. Νταβάρα και Ν. Σταφίκο και τους αγρότες Κ. Βουτσελά, Δ. Κούτρα). Οι δυναμικοί αγώνες του Παλαιοπολεμιστικού Κινήματος είχαν ως αποτέλεσμα, στην περίοδο 1923 – 1927 να γίνουν οι μεγαλύτερες απαλλοτριώσεις των τσιφλικιών και να μοιραστούν στους κολίγους και τους πρόσφυγες περίπου 20 εκατομμύρια στρέμματα γης.
Σημείωση: Στις αρχές του εικοστού αιώνα και κυρίως στον μεσοπόλεμο, έγιναν σημαντικοί αγώνες (ένοπλα συλλαλητήρια, καταλήψεις κρατικών κτιρίων κ.α.) στην Πελοπόννησο για το σταφιδικό ζήτημα.
Περίοδος της Εθνικής Αντίστασης και του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ
Η φτωχή αγροτιά συμμετείχε μαζικά στο μέτωπο και τον ένοπλο αγώνα. Στις απελευθερωμένες περιοχές της χώρας ανασυγκροτήθηκαν οι παλιοί και δημιουργήθηκαν καινούργιοι Γεωργικοί Συνεταιρισμοί (κυρίως προμηθευτικοί). Μαζί με τη Λαϊκή Αυτοδιοίκηση και τη Λαϊκή Δικαιοσύνη, βοήθησαν σημαντικά στην ανασυγκρότηση των χωριών, της αγροτικής παραγωγής και στη μάχη ενάντια στην πείνα (γνωστή η μάχη της σοδειάς στη Θεσσαλία).
Μεταπολεμική περίοδος
Ιδρύονται Επαρχιακοί και Νομαρχιακοί Αγροτικοί Σύλλογοι, αλλά τα κύρια όργανα πάλης της αγροτιάς είναι έως τότε οι Συνεταιρισμοί. Την περίοδο 1965-1966, με πρωτοβουλία αριστερών αγροτοσυνδικαλιστών και συνεταιριστών της ΕΔΑ, έγιναν 210 μεγάλες αγροτικές κινητοποιήσεις και συλλαλητήρια, με συνολική συμμετοχή 500.000 αγροτών, κυρίως στη Θεσσαλία και την Κεντρική Μακεδονία. Κορυφαία εκδήλωση το Πανελλαδικό Συλλαλητήριο των Σιτοπαραγωγών που έγινε στις 10 Ιούλη 1966 στη Θεσσαλονίκη και που χτυπήθηκε από την αστυνομία και το στρατό (με συλλήψεις, δίκες και καταδίκες συνδικαλιστών και συνεταιριστών).
Φασιστική χούντα του 1967
Η χούντα διέλυσε όλους τους προδικτατορικούς Αγροτικούς Συλλόγους (Επαρχιακούς, Νομαρχιακούς) και τη ΓΣΑΕ (Γενική Συνομοσπονδία Αγροτών Ελλάδας) με τους αναγκαστικούς Νόμους 31/67 και 237/67 και κατέσχεσε τα βιβλία και τα ταμεία τους! Ταυτόχρονα απέλυσε όλες τις εκλεγμένες και εγκατέστησε διορισμένες χουντικές διοικήσεις σε όλη την κλίμακα των Συνεταιρισμών (Συνεταιρισμός – Ένωση ΓΣ – ΠΑΣΕΓΕΣ)! Φυλάκισε και εξόρισε αρκετούς κομμουνιστές και αριστερούς αγροτοσυνδικαλιστές, μαζί και μερικούς συνεταιριστές.
Τον Νοέμβρη του 1973 οι αγρότες των Μεγάρων, ξεσηκώθηκαν ενάντια στη χούντα που τους άρπαξε τη γη για να τη δώσει στον Ανδρεάδη και τον Ωνάση (για διυλιστήρια και βιομηχανίες) και ενώθηκαν με τους εξεγερμένους φοιτητές στο Πολυτεχνείο.
Το κίνημα των Αγροτικών Συλλόγων ανέπτυξε μαζικούς και δυναμικούς αγροτικούς αγώνες
Το αγροτικό κίνημα στη μεταπολίτευση
Η μεταπολίτευση του 1974, με το ΝΔ 66/74, επανέφερε τις εκλεγμένες (πριν το 1967) διοικήσεις στους Συνεταιρισμούς και αποκατέστησε τη «νόμιμη» λειτουργία των Αγροτικών Συλλόγων με βάση τον Αστικό Κώδικα. Έτσι, με πρωτοβουλία αγροτοσυνδικαλιστών του ΚΚΕ και του ΠΑΣΟΚ, άρχισε η ανασυγκρότηση και γρήγορη πανελλαδική επέκταση των Αγροτικών Συλλόγων, που μετά το 1977 αναδείχτηκαν σε κύρια όργανα της πάλης της αγροτιάς. Την περίοδο 1974-1981 ιδρύθηκαν περίπου 2.000 Αγροτικοί Σύλλογοι σε όλη τη χώρα.
Το κίνημα των Αγροτικών Συλλόγων ανέπτυξε μαζικούς και δυναμικούς αγροτικούς αγώνες, την περίοδο 1977 – 1981. Είχε χαρακτηριστεί μάλιστα ως «νέο ΕΑΜ – ΕΛΑΣ» από τους τότε πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή και τον Πυργιώτη Πρόεδρο της ΠΑΣΕΓΕΣ Ηλία Χρονόπουλο. Στους αγώνες αυτούς συνέβαλαν σημαντικά δύο Συνέδρια Αγροτικών Συλλόγων: Το Παμπελοποννησιακό στο Αίγιο (31/7 – 1/8/1977) και το Πανθεσσαλικό στη Λάρισα (1-2/4/1978).
Το 1977 ανασυγκροτήθηκε η ΓΣΑΕ με την ίδρυση της Γενικής Συνομοσπονδίας Αγροτικών Συλλόγων Ελλάδας – ΓΕΣΑΣΕ (πρώτο Συνέδριο – εκλογές στις 6 Μάρτη 1977, με μέλη ΔΣ 12 από το ΠΑΣΟΚ και 3 από το ΚΚΕ). Με το Νόμο 1361/83 για τους Αγροτικούς Συλλόγους, του υπουργού Γεωργίας του ΠΑΣΟΚ Κ. Σημίτη καθιερώθηκε υποχρεωτική δομή (Αγροτικός Σύλλογος στο χωριό – Ομοσπονδία Αγροτικών Συλλόγων στον Νομό – ΓΕΣΑΣΕ τριτοβάθμια πανελλαδική Συνδικαλιστική Οργάνωση). Τότε η ΝΔ του Ε. Αβέρωφ με «εσωκομματική εγκύκλιο» (αριθμ. 16/29-6-1983), που την αποκάλυψε ο Κώστας Κάππος, έφτιαξε δικούς της, μονοκομματικούς, διασπαστικούς Αγροτικούς Συλλόγους (τους βάφτισε μάλιστα «Δημοκρατικούς»), για να περιχαρακώσει τους οπαδούς της απέναντι στο υπαρκτό, αγροτικό κίνημα. Οι Σύλλογοι αυτοί, απολογητές της κυβερνητικής ανταγροτικής πολιτικής, γρήγορα διαλύθηκαν.
Η χρεοκοπία της ΓΕΣΑΣΕ και της διαταξικής γραμμής
Η ΓΕΣΑΣΕ, ύστερα από πέντε Συνέδρια (1977, 1980, 1983, 1986, 1989), σταδιακά απομαζικοποιήθηκε, λόγω της υποταγής του ΚΚΕ στο ΠΑΣΟΚ με το περιβόητο «άθροισμα δημοκρατικών δυνάμεων» του Χαρίλαου Φλωράκη. Έφτασε μάλιστα στην έσχατη αθλιότητα με πλειοψηφία ΚΚΕ στο Διοικητικό Συμβούλιο (8 στους 15), να ματαιώσει προγραμματισμένη Πανελλαδική Αγροτική Κινητοποίηση τον Φλεβάρη 1990 με «οικουμενική κυβέρνηση» Ξενοφώντα Ζολώτα (ΝΔ – ΠΑΣΟΚ – ΚΚΕ)! Γεγονός που οδήγησε στην πλήρη ανυποληψία, τη χρεοκοπία και την τελική διάλυση της το 1995. Στη συνέχεια υπήρξαν οι Συντονιστικές Επιτροπές Αγώνα από Αγροτικούς Συλλόγους και Συνεταιρισμούς, η διακομματική «Πανθεσσαλική Συντονιστική Επιτροπή» και η σημερινή Πανελλαδική Επιτροπή Μπλόκων (ΠΕΜ) ως άτυπο τριτοβάθμιο συνδικαλιστικό όργανο.
Σε όλη αυτή τη διαδρομή το ΚΚΕ, παρ’ ότι ηγήθηκε στους αγροτικούς αγώνες, αγνόησε και διαστρέβλωσε τον Λένιν. Μετέτρεψε την εργατοαγροτική συμμαχία σε καρικατούρα, σε «πολιτική συμμαχία κορυφών»! Ο Νίκος Ζαχαριάδης διέλυσε όλες τις κομματικές οργανώσεις του ΚΚΕ στην ύπαιθρο και έστειλε χιλιάδες κομμουνιστές αγρότες να μαζικοποιήσουν το μικρό Αγροτικό Κόμμα του Γαβριηλίδη (κόμμα συνιδρυτικό του ΕΑΜ)! Αργότερα ο Χ. Φλωράκης υποχρέωσε την εργατική τάξη και τους κομμουνιστές της Β’ Αθήνας, να εκλέξουν στη βουλή τον βιομήχανο ψυγείων Κώστα Νάση, που ήταν Πρόεδρος του «φαντάσματος» Αγροτικό Κόμμα Ελλάδας (ΑΚΕ)! Το 10ο Συνέδριο του ΚΚΕ (Μάης 1978), υποχρέωνε την Κεντρική Επιτροπή, να επεξεργαστεί συνολικό αγροτικό πρόγραμμα του ΚΚΕ. Τέτοιο δεν υπάρχει ακόμη και σήμερα. Αντί γι’ αυτό, το ΚΚΕ μετά από 10 ολόκληρα χρόνια, τον Δεκέμβρη του 1988, δημοσίευσε ένα συνδικαλιστικό «πρόγραμμα διεκδικήσεων για την εργαζόμενη Αγροτιά».
Το κυριότερο, δεν αντιπάλεψε, αλλά αποδέχτηκε το κακόφημο «Μητρώο Αγροτών και Αγροτικών Εκμεταλλεύσεων» (Βασικός Κανονισμός ΕΟΚ (ΕΕ) αριθμ. 2328/1991 και Νόμοι του ΠΑΣΟΚ 2332/1995 και 3874/2010) που ξεκλήρισαν-ξεκληρίζουν και νομοθετικά-διοικητικά όλη την αγροτική φτωχολογιά (εργατοαγρότες, αγροτοεργάτες, φτωχοί αγρότες). Αιτίες: η διαταξική – αταξική πολιτική γραμμή περί «πραγματικών αγροτών» και η συμμαχία με τους μεγαλοαγρότες της Δεξιάς.
Στη σημερινή βάρβαρη εποχή του ολοκληρωτικού καπιταλισμού, του παγκόσμιου καλπασμού του φασιστικού Τραμπισμού, της ΕΕ – σύγχρονο «Νταχάου» και της μαφιόζικης διακυβέρνησης Μητσοτάκη, οφείλουμε να συμβάλουμε, αξιοποιώντας δημιουργικά τον Λένιν, σε μια σύγχρονη εργατοαγροτική συμμαχία με την ηγεμονία της σύγχρονης εργατικής τάξης. Για την επαναστατική λύση της εκρηκτικής αντίθεσης: υπερπαραγωγή τροφίμων – πείνα και κακή, νοθευμένη διατροφή. Στην προσπάθειά μας αυτή θα θυμίζουμε ότι ο απείθαρχος Άρης Βελουχιώτης ήταν γεωπόνος και ότι ο Νίκος Μπελογιάννης, μαθητής στην Αμαλιάδα, οργάνωνε συλλαλητήρια σταφιδοπαραγωγών!
Τα μπλόκα στην Αθήνα
Στην Αθήνα κατέβηκαν οι αγρότες για να διαδηλώσουν για το δίκαιο των αιτημάτων τους. Είχε προηγηθεί ο μεγάλος αγώνας των 55 ημερών με μπλόκα στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας, με μαζική συμμετοχή αγροτών και κτηνοτρόφων. Η κυβέρνηση της ΝΔ επέμεινε στην αντιλαϊκή-αντιαγροτική πολιτική της, προχωρώντας σε μικρές παραχωρήσεις, ενώ υπερψήφισε και την καταστροφική για τη μικρομεσαία αγροτιά συμφωνία ΕΕ-Mercosur. Μάλιστα, αρνήθηκε βασικά αιτήματα των μπλόκων, επισείοντας τη «δημοσιονομική σταθερότητα», τις ρήτρες της ΕΕ και τις συνθήκες της ΚΑΠ. Ανέδειξε δηλαδή, μόνη της, πως για να νικήσουν τα μπλόκα πρέπει να στοχοποιήσουν αυτούς τους πυλώνες, να πάνε με γραμμή ρήξης και ανατροπής και όχι απλά για βελτιώσεις.
Στο πλευρό των αγροτών βρέθηκαν χθες συνδικάτα και εργαζόμενοι/ες της Αθήνας, καθώς και το ΕΚΑ καλούσε σε συγκέντρωση. Επίσης, πρωτοβάθμια σωματεία, με κοινή τους ανακοίνωση, τονίζουν πως «έχουμε κοινά συμφέροντα και κοινούς εχθρούς με τη μικρή και μεσαία αγροτιά. Η ακρίβεια στα τρόφιμα που μας γονατίζει στις πόλεις δεν οφείλεται στον αγρότη! Οφείλεται στον μεσάζοντα, τον βιομήχανο των τροφίμων, τους μεγαλέμπορους των σούπερ μάρκετ. Αυτοί θησαυρίζουν όταν τα τρόφιμα από το χωράφι φτάνουν πέντε και δέκα φορές ακριβότερα στο ράφι!».
Τα σωματεία σημειώνουν πως «είχαμε καλέσει μαζί με 200 συνδικαλιστές να πραγματοποιηθεί απεργία και πανελλαδικό συλλαλητήριο μέσα στα μπλόκα και όχι τώρα. Μια πρόταση ουσιαστικής κλιμάκωσης μετά το διάλογο-παρωδία, που θα έδινε προοπτική ανατροπής στον συνολικό αγώνα ενάντια στην κυβέρνηση και τη πολιτική της. Μια πρόταση που δυστυχώς δεν εισακούστηκε και καταψηφίστηκε σε τριτοβάθμια και δευτεροβάθμια συνδικαλιστικά όργανα. Παρόλα αυτά επιμένουμε στην ανάγκη πραγματικού κοινού μετώπου σύγκρουσης με την κυρίαρχη πολιτική για την ικανοποίηση όλων των αιτημάτων». Υπογράφουν: Σωματείο Μισθωτών Γεωτεχνικών Β/Δ Ελλάδας, Σύλλογος Εργαζομένων ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, Γ’ ΕΛΜΕ Θεσσαλονίκης, Σύλλογοι Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης «Αριστοτέλης» και «Κ. Σωτηρίου», Πανελλήνια Ένωση Συνταξιούχων Εκπαιδευτικών.
