Γιάννης Ελαφρός
Η αναπάντεχη εισβολή των 200 εκτελεσμένων κομμουνιστών την Πρωτομαγιά του ΄44 στο σήμερα, με τη δημοσίευση 12 φωτογραφιών λίγο πριν τους θερίσουν οι σφαίρες των ναζί, προκάλεσε ευρεία συγκίνηση, δείχνοντας τη δυναμική του πραγματικά μεγάλου κι αληθινού.
Η αξία της αντίστασης στον φασισμό, το μεγαλείο του κομμουνιστικού κινήματος ήρθαν δυναμικά στο προσκήνιο, μέσα από τα πρόσωπα και τη στάση αυτών των αγωνιστών που πρώτη φορά βλέπαμε. Αγωνιστών, που αντιμετώπισαν στα ίσια τον θάνατο και τους δήμιούς τους, όπως αντιμετώπισαν και τη ζωή. Το νόημα της πάλης μέσα από το κομμουνιστικό κίνημα έγινε ξανά αντικείμενο συζήτησης, σε μια εποχή που η καπιταλιστική βαρβαρότητα, ο εκφασισμός και η απειλή του πολέμου θέτουν με νέους όρους και επιτακτικά την ανάγκη επαναστατικής πολιτικής και πρωτοπόρα τμήματα νέων και εργαζομένων αναζητούν ξανά απαντήσεις στην κομμουνιστική θεωρία και πράξη.
Αν μετά την κατοχή η αντίδραση και το αστικό κράτος αντιμετώπισαν την αντίσταση και τον κύριο πυλώνα της, το ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ με πρωτοπόρο το ΚΚΕ, με όρους εξόντωσης, η αλλαγή των συσχετισμών μετά την μεταπολίτευση έφερε στο προσκήνιο την προσπάθεια ενσωμάτωσης σε μια αφήγηση εθνικής ενότητας, σύμφωνα με την οποία η αντίσταση ήταν πανεθνική. Η μαζική εκτέλεση την Πρωτομαγιά του ΄44 είναι ένα ναζιστικό έγκλημα που δεν μπορεί να μπει σε αυτό το κουτάκι, δεν μπορεί να «εθνικοποιηθεί», αναδεικνύει ξανά τις δύο Ελλάδες: Αυτή της αντίστασης και της ελευθερίας και αυτή των δωσίλογων και των μαυραγοριτών. Γι’ αυτό οι πούροι συνεχιστές των φασιστών αντέδρασαν σπάζοντας το μνημείο στην Καισαριανή ή λέγοντας, όπως η Α. Λατινοπούλου στο Mega, πως «οι κομμουνιστές σκότωσαν περισσότερους από τους Γερμανούς»!
Το ναζιστικό έγκλημα στην Καισαριανή δεν μπορεί να «εθνικοποιηθεί», αναδεικνύει ξανά τις δύο Ελλάδες, της αντίστασης και των δωσίλογων
Η εκτέλεση των 200 ήταν η αντίδραση του γερμανικού επιτελείου στην εξόντωση από τον ΕΛΑΣ στους Μολάους Λακωνίας του υποστρατήγου Φραντς Κρεχ και άλλων γερμανών στρατιωτικών της συνοδείας του. Οι ναζί αποφασίζουν την εκτέλεση 200 κομμουνιστών – αντιστασιακών. Ταυτόχρονα, ο γερμανικός στρατός εκτελεί όσους Έλληνες συναντά στον δρόμο από Μολάους μέχρι το Γύθειο (περίπου 50-60 άτομα). Επιπλέον, ο Διονύσης Παπαδόγγονας, διοικητής των Ταγμάτων Ασφαλείας, με προσωπική του απόφαση, διέταξε την εκτέλεση ακόμα 100 ατόμων από την περιοχή, υπόπτων για συμμετοχή στην αντίσταση! Να ποιοι ήταν οι… εθνικόφρονες.
Αποκαλυπτική για τη συνέχεια του κράτους, από τη φασιστική 4η Αυγούστου του Ιωάννη Μεταξά στο κράτος των συνεργατών με τους κατακτητές, είναι η σύνθεση των 200 που εκτελέστηκαν την Πρωτομαγιά του ΄44. Το μεγαλύτερο μέρος τους, από 150-160, ήταν Ακροναυπλιώτες και Αναφιώτες, δηλαδή κομμουνιστές πολιτικοί κρατούμενοι της χούντας του Μεταξά, που είχαν συλληφθεί από 1936-1939 και παραδόθηκαν από το ελληνικό κράτος στους ναζί!
Επίσης, ένας αριθμός ήταν επίσης κομμουνιστές, που συνελήφθησαν από την Ελληνική Χωροφυλακή από το καλοκαίρι του 1941 κι έπειτα, μετά την επίθεση της ναζιστικής Γερμανίας στη Σοβιετική Ένωση, έπειτα από εντολή των Ιταλών καραμπινιέρων! Η χωροφυλακή χρησιμοποίησε τους φακέλους της και συνέλαβε Έλληνες αριστερούς, τους οποίους και παρέδωσε στους κατακτητές! Την εντολή υπέγραψε ο πρώτος κατοχικός αρχηγός της Χωροφυλακής Παναγιώτης Σπηλιωτόπουλος (Τάσος Κωστόπουλος, Από τα χέρια και τα κιτάπια της Ασφάλειας στο Σκοπευτήριο, ΕφΣυν, 17/2/2026). Τον δραματικό κατάλογο συμπλήρωναν μέλη του ΕΑΜ, του ΕΛΑΣ και της ΕΠΟΝ που συνελήφθησαν είτε από τις κατοχικές δυνάμεις, είτε από τους δοσίλογους (Τάγματα Ασφαλείας, Χωροφυλακή κ.α.) Μεταξύ αυτών και οι πέντε ΕΠΟΝίτες της Πεντέλης, που συνελήφθησαν μετά από προδοσία. Αξίζει να σημειωθεί, για να κλείσει ο κύκλος της συνέχειας του κράτους, πως ο Π. Σπηλιωτόπουλος, διορίστηκε τον Σεπτέμβριο του 1944 (ενόψει απελευθέρωσης) από τον Γεώργιο Παπανδρέου… Στρατιωτικός Διοικητής Αθηνών!
Η απόφαση των ναζί να εκτελέσουν 200 κομμουνιστές και αντιστασιακούς ανήμερα την Πρωτομαγιά (μαζικές εκτελέσεις ακολούθησαν και τις επόμενες μέρες στο Σκοπευτήριο) είχε σκοπό να σπάσει το φρόνημα του αγωνιζόμενου λαού. Αυτοί ήξεραν τη σημασία του να σκοτώσεις κομμουνιστές, που αποτελούσαν το πολιτικό νεύρο της αντίστασης. Η μνήμη αυτών των ανθρώπων που έδωσαν τη ζωή τους (πολύ πριν σταθούν στο εκτελεστικό απόσπασμα) στην υπόθεση της επανάστασης και του κομμουνισμού -στο μεγαλύτερο μέρος τους μέλη και στελέχη του ΚΚΕ, μερικοί τροτσκιστές και αρχειομαρξιστές και αντιστασιακοί- δεν είναι ιδιοκτησία κανενός. Ανήκει σε όσες και όσους επιχειρούν να συνεχίσουν τον αγώνα στις σημερινές συνθήκες. Σε όλους όσοι τους αγγίζει αυτό το βλέμμα που είδε πως το βάθος του ουρανού είναι κόκκινο.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 21-22 Φεβρουαρίου 2026
