Μπάμπης Συριόπουλος
Η πολιτική της εμπορευματοποίησης και των ιδιωτικοποιήσεων των δημόσιων αγαθών, είναι κεντρική επιλογή των κυβερνήσεων και της ΕΕ. Στον ελληνικό σιδηρόδρομο έχει ξεκινήσει από το 2005 με τη συνενοχή ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ. Η πάλη για δημόσια ιδιοκτησία με εργατικό έλεγχο -σε ρήξη με τις οδηγίες της ΕΕ- είναι μέρος της συνολικής σύγκρουσης με την ατομική ιδιοκτησία και την εκμετάλλευση.
Η μαζικότητα και η οργή δεν αρκούν
Κοντεύουν να συμπληρωθούν τρία χρόνια από τις 28 Φλεβάρη 2023 και το σιδηροδρομικό κρατικό και εργοδοτικό ταυτόχρονα έγκλημα των Τεμπών. Άνοιξε μια βαθιά κοινωνική ρωγμή με εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπων που κινητοποιήθηκαν, με αποκορύφωμα την περσινή απεργία την ίδια ημερομηνία με τις τεράστιες συγκεντρώσεις πανελλαδικά. Η κοινωνική αγανάκτηση για τις αδικοχαμένες ζωές, η οργή για τις επίμονες προσπάθειες συγκάλυψης των κυβερνητικών ευθυνών, η ασυλία της Hellenic Train (HT), η επίρριψη ευθυνών αποκλειστικά στον «σταθμάρχη» και στις «χρόνιες παθογένειες», ο κυνισμός του κέρδους απέναντι στις ανθρώπινες ζωές τροφοδοτούν μέχρι σήμερα ένα πολύμορφο κίνημα που έχει φέρει επανειλημμένα σε δύσκολη θέση την κυβέρνηση.
Το ίδιο το γεγονός των Τεμπών, αλλά και το ίδιο το κίνημα ανέδειξαν μια σειρά πολιτικά ζητήματα, η απάντηση στα οποία δεν είναι καθόλου αυτονόητη. Για ένα κίνημα αποτελεσματικό, ικανό να κλονίσει ή και να ανατρέψει μια πολιτική που δεν είναι καθόλου συγκυριακή ή τυχαία, ούτε μόνο επιλογή ενός κόμματος ή μιας κυβέρνησης, δεν αρκούν η μαζικότητα, η μαχητικότητα, η επιμονή, ούτε πολύ περισσότερο η οργή. Οι πολιτικοί στόχοι καθώς και το βάθος τους είναι εξίσου αναγκαίοι. Ζούμε σε μια εποχή οξυμένων κοινωνικών προβλημάτων, μπροστά σε ένα επικίνδυνο και δολοφονικό παρόν και πολύ περισσότερο μέλλον, ωστόσο οι αιτίες συχνά παραμένουν στο σκοτάδι, ή -πράγμα που είναι το ίδιο- αποκλείονται από τη συζήτηση ως μια φυσική και απαραβίαστη πραγματικότητα. Ένα κίνημα όμως χωρίς κοινωνικές και πολιτικές αιχμές κάποια στιγμή χάνει την ορμή του, ή και τροφοδοτεί αστικές και αντιδραστικές λύσεις.
Οι ιδιωτικοποιήσεις, η ΕΕ και η αστική πολιτική
Η πολιτική της «απελευθέρωσης»-εμπορευματοποίησης και τελικά ιδιωτικοποίησης δημόσιων αγαθών και υπηρεσιών είτε αφορά δημιουργήματα της φύσης (νερό, δάση, υπέδαφος, θάλασσα κτλ.) είτε της ανθρώπινης εργασίας (υποδομές, συγκοινωνίες-μεταφορές, επικοινωνίες, υγεία κτλ.), είναι βασικό στοιχείο της αστικής πολιτικής εδώ και δεκαετίες στον σύγχρονο ολοκληρωτικό καπιταλισμό. Οι αστικές τάξεις για λόγους συνολικής κοινωνικής αναπαραγωγής αλλά κυρίως λόγω της ταξικής πάλης, της επαναστατικής απειλής που εκπροσωπούσαν τα αντιφασιστικά κινήματα και οι κοινωνικές επαναστάσεις στον 2ο παγκόσμιο πόλεμο και μετά, προχώρησαν σε σημαντικές παραχωρήσεις. Σ’ αυτό το πλαίσιο μία σειρά υπηρεσιών πέρασαν στα χέρια του κράτους με αποτέλεσμα την παροχή αγαθών φτηνά ή και δωρεάν. Η αναζήτηση νέων πεδίων κερδοφορίας από το κεφάλαιο μαζί με την πολιτική υποχώρηση του εργατικού κινήματος οδήγησαν στην αντιστροφή αυτής της πορείας.
Οι σιδηρόδρομοι δεν αποτέλεσαν εξαίρεση. Στην Ελλάδα ο κατακερματισμός, η απαξίωση, και τελικά η ιδιωτικοποίηση ξεκίνησαν το 2005, επί κυβέρνησης ΝΔ, με το διαχωρισμό του κλάδου εκμετάλλευσης του άλλοτε ενιαίου ΟΣΕ και τη δημιουργία της ΤΡΑΙΝΟΣΕ, αρχικά ως θυγατρικής του ΟΣΕ και από το 2007 πλήρως ανεξάρτητης. Το 2013, επί συγκυβέρνησης ΝΔ-ΠΑΣΟΚ, αποσχίζονται τα μηχανεργοστάσια από τον ΟΣΕ και δημιουργείται η εταιρεία ΕΕΣΣΤΥ (Ελληνική Εταιρεία Συντήρησης Σιδηροδρομικού Τροχαίου Υλικού). Το 2017, πωλείται η ΤΡΑΙΝΟΣΕ από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ στους ιταλικούς κρατικούς σιδηροδρόμους για 45 εκατ. ευρώ, ενώ τον Δεκέμβριο του 2019, επί κυβέρνησης ΝΔ, πωλείται και η ΕΕΣΣΤΥ στην Hellenic Train έναντι 22 εκατ. ευρώ. Σ’ αυτή την πορεία με τα γνωστά καταστροφικά αποτελέσματα έχουν βάλει το χέρι τους τα βασικά αστικά κόμματα (ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ) υλοποιώντας την πολιτική των ιδιωτικοποιήσεων, παρότι κάποια απ’ αυτά αποκηρύσσουν τοn «νεοφιλελευθερισμό».
Οι ιδιωτικοποιήσεις εκτός από τη μειωμένη παροχή υπηρεσιών σε υψηλές τιμές έχουν επιπτώσεις και στην ασφάλεια, καθώς με το κριτήριο κόστους-οφέλους, είναι ασύμφορη. Πρόσφατο είναι το σιδηροδρομικό δυστύχημα στην Κόρδοβα της Ισπανίας με 45 νεκρούς όπου το ένα από τα δύο τρένα που συγκρούστηκαν ήταν ταχείας κυκλοφορίας και άνηκε σε ιδιωτική κοινοπραξία, με την Trenitalia να κατέχει το 51%, η οποία ανήκει στο γκρουπ της ιταλικής κρατικής εταιρείας Ferrovie, της ιδιοκτήτριας της HT! Στην Ελλάδα με την αμαρτωλή σύμβαση με την HT του 2017, η τελευταία επιδοτείται με 50 εκατ. ευρώ κάθε χρόνο και με τη νέα σύμβαση που ψηφίστηκε ένα περίπου μήνα πριν, ακόμα και αυτό το ποσό μπορεί να ξεπεραστεί ενώ κατοχυρώνεται στην πράξη το ιδιωτικό μονοπώλιο της HT.
Η πάλη ενάντια στην εμπορευματοποίηση των δημόσιων αγαθών και στις ιδιωτικοποιήσεις, η διεκδίκηση επανακρατικοποίησης των ιδιωτικοποιημένων αλλά και άλλων επιχειρήσεων -σημαντικών για τις υποδομές της χώρας και για την ικανοποίηση βασικών κοινωνικών και λαϊκών αναγκών- μπορεί να φέρει πραγματικές νίκες και καλύτερη ζωή για την εργατική τάξη, τη νεολαία και το λαό. Στην περίπτωση των σιδηροδρόμων ασφαλείς και φτηνές μεταφορές, κάτι που η πολιτική του κεφαλαίου και των ιδιωτικοποιήσεων αποκλείει. Οι εργαζόμενοι στα τραίνα και τα σωματεία τους είχαν προειδοποιήσει για τις ελλείψεις προσωπικού και τους κινδύνους που συνεπάγονται, αλλά αγνοήθηκαν και στοχοποιήθηκαν. Οι εργαζόμενοι σε μια επιχείρηση ξέρουν τι χρειάζεται για την ασφαλή λειτουργία της, το ζήτημα του εργατικού ελέγχου είναι ζωτικής σημασίας. Στην ολοκληρωμένη του βέβαια μορφή μπορεί να υπάρξει μόνο σε μιαν άλλη κοινωνία, αλλά και σήμερα κάτω από την πίεση του λαϊκού κινήματος μπορούν να υπάρξουν πρωτόλειες μορφές του.
Αυτή η πορεία κατακερματισμού, εμπορευματοποίησης και τελικά ιδιωτικοποίησης φέρει τη σφραγίδα της ΕΕ από την αρχή μέχρι το τέλος. Η αρχή έγινε με το 1991, με την οδηγία 91/440 της τότε ΕΟΚ, η οποία έθετε ως κεντρικό στόχο τον διαχωρισμό της «διαχείρισης της λειτουργίας και των υποδομών των σιδηροδρόμων από την παροχή υπηρεσιών μεταφοράς». Ακολούθησαν τέσσερα διαδοχικά «πακέτα για τους σιδηροδρόμους» της ΕΕ (2001, 2004, 2007 και 2016), καθώς και η ντιρεκτίβα 2012/34, με τα κράτη-μέλη να καλούνται να εφαρμόσουν το συντομότερο δυνατό τις προβλεπόμενες διατάξεις. Επιπλέον η πώληση της ΤΡΑΙΝΟΣΕ κοψοχρονιά το 2017 ήταν μνημονιακή υποχρέωση. Η ΕΕ είναι βασική υπεύθυνη για αυτή την πορεία και για τα καταστροφικά αποτελέσματά της. Δεν μπορεί να αντιστραφεί χωρίς ρήξη με τις οδηγίες της και αποδέσμευση απ’ αυτήν.
Η πάλη για δημόσια ιδιοκτησία σε υπηρεσίες και επιχειρήσεις με κριτήρια ικανοποίησης κοινωνικών και λαϊκών αναγκών συγκρούεται στην πράξη την αστική πολιτική
Η πάλη για δημόσια ιδιοκτησία σε υπηρεσίες και επιχειρήσεις με κριτήρια ικανοποίησης κοινωνικών και λαϊκών αναγκών, μαζί με τον διεκδίκηση εργατικού ελέγχου συγκρούεται στην πράξη την αστική πολιτική. Αντίθετα με την αντίληψη ότι δημόσιο και ιδιωτικό είναι ίδια στο έδαφος του καπιταλισμού, οι αστικές τάξεις έχουν λυσσάξει δεκαετίες τώρα να ιδιωτικοποιήσουν οτιδήποτε μπορεί να ιδιωτικοποιηθεί και να βγάλουν κέρδος απ’ αυτό. Όχι μια αφηρημένη και φανταστική αστική τάξη μέσα σ’ έναν εξίσου αφηρημένο καπιταλισμό αλλά οι πραγματικές αστικές τάξεις στον σύγχρονο ολοκληρωτικό καπιταλισμό, τα κόμματά τους καθώς και οι εθνικοί και υπερεθνικοί θεσμοί τους δίνουν μάχη μέχρι μέχρις εσχάτων γι αυτή την πολιτική. Όποια δύναμη αρνείται -πόσο μάλλον στο όνομα του σοσιαλισμού και του κομμουνισμού- να διεκδικήσει τη δημόσια ιδιοκτησία σήμερα, όπου αυτό είναι άμεσα αναγκαίο και λαϊκά κατανοητό, φυγομαχεί και αφήνει στην πράξη αυτό το πεδίο στη λογική του κυρίαρχου ΤΙΝΑ. Αυτή η μάχη είναι ταυτόχρονα μια στιγμή από τον πόλεμο ενάντια στην ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής γενικά, στο διευθυντικό δικαίωμα του κεφαλαίου γενικά. Είναι μια μαζική διαπαιδαγώγηση στην πράξη και στο κίνημα ενάντια στο σύστημα της εκμετάλλευσης και του κέρδους, μια υλική προετοιμασία των συνθηκών της επαναστατικής κατάστασης και της ίδιας της κοινωνικής επανάστασης καθώς αυτές οι συνθήκες δεν ωριμάζουν αυτόματα από μόνες τους.
Ταυτόχρονα οι πολιτικοί στόχοι για τις προϋποθέσεις αυτής της πάλης, τη ρήξη με τους δημοσιονομικούς κόφτες της ΕΕ, τις οδηγίες της, την αποπληρωμή του δημόσιου χρέους, τη δικτατορία των οικονομικών δεικτών και της ΕΚΤ, για την αποδέσμευση από την ΕΕ φανερώνουν την ειλικρίνεια και την αποφασιστικότητα γι αυτή τη μάχη. Μετά το 2015 δεν επιτρέπεται καμιά αφέλεια, καμιά αναβολή αυτής της συζήτησης για το μέλλον. Η ΕΕ και οι θεσμοί της έχουν δείξει επανειλημμένα ότι -με μνημόνια ή χωρίς- η πολιτική της εμπορευματοποίησης και των ιδιωτικοποιήσεων είναι γι αυτούς αδιαπραγμάτευτος μονόδρομος.
Αυτοί οι κοινωνικοί και πολιτικοί στόχοι δεν μπορούν παρά να έχουν υποκείμενο την εργατική τάξη, τις οργανώσεις της και τα σωματεία της, τη νεολαία, τους μαθητές και τους φοιτητικούς συλλόγους, τον κόσμο των γειτονιών με τις συλλογικότητές του. Αυτοί οι στόχοι δεν αφήνουν χώρο σε αυτόκλητους σωτήρες παλιούς και νέους.
Δικαιοσύνη για ποιους και από ποιον;
Η δικαστική εξουσία και η τιμωρία των ενόχων
Το αίτημα για δικαιοσύνη χαρακτήρισε εξαρχής το κίνημα των Τεμπών. Είναι απόλυτα δικαιολογημένο το αίτημα να τιμωρηθούν οι ένοχοι για το θάνατο 57 ανθρώπων καθώς δεν ήταν ατύχημα, ούτε έφταιγε η κακιά η ώρα, αλλά πρόκειται για ένα προδιαγεγραμμένο έγκλημα. Η τιμωρία όμως των ενόχων δεν μπορεί να είναι το μοναδικό ή το βασικό αίτημα, πόσο μάλλον όταν αυτή η τιμωρία αφήνεται στα χέρια της δικαστικής εξουσίας. Η ανατροπή της κυβέρνησης και της πολιτικής που οδήγησε σ’ αυτό το έγκλημα δεν μπορεί να είναι ζήτημα της δικαστικής εξουσίας, μιας εξουσίας ολιγαρχικής όχι μόνο στο περιεχόμενο αλλά και στη μορφή, από τη φύση της. Με περισσότερη ή με λιγότερη ανεξαρτησία από την κυβέρνηση είναι ένας θεσμός μη εκλεγμένος που εκ των πραγμάτων ούτε μπορεί ούτε πρέπει να δρα στο όνομα της κοινωνικής πλειοψηφίας. Οι προσδοκίες πολιτικών λύσεων που μόνο ο λαός μπορεί να δώσει, όχι μόνο δείχνει την αδυναμία του να τις επιβάλλει, αλλά ανοίγει και το δρόμο για επιπλέον σωτήρες από τα πάνω. Αλίμονο στο λαό που περιμένει να τον σώσουν οι δικαστές.
Εξάλλου η δικαιοσύνη σαν αξία και σαν σύνθημα δεν μπορεί να περιορίζεται στην τιμωρία των ενόχων και στην πιστή εφαρμογή του νόμου, αντίθετα συνδυάζεται από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα με την ισότητα, μια επικίνδυνη και άβολη για τις εκμεταλλεύτριες τάξεις αξία. Η «κοινωνική δικαιοσύνη» παρέπεμπε πάντα στη μείωση έως και στην κατάργηση των κοινωνικών ανισοτήτων. Δεν σημαίνει κυρίως την εφαρμογή των νόμων αλλά χρησιμεύει σαν κριτήριο για το αν οι υπάρχοντες νόμοι είναι πράγματι δίκαιοι. Σε τελική ανάλυση παραπέμπει στην κατάργηση της εκμετάλλευσης, άδικης από την φύση της.
Το πραγματικό κίνημα και ο κομμουνισμός
Η διεκδίκηση των αιτημάτων που αναφέρθηκαν παραπάνω, μαζί με τις πολιτικές τους προϋποθέσεις είναι υπόθεση του εργατικού και νεολαιίστικου κινήματος, η επιβολή τους υπόθεση της λαϊκής αυτενέργειας, τελικά του «οργανωμένου λαού». Από σήμερα τέτοια αιτήματα και πολιτικοί στόχοι πρέπει να βρίσκονται στην προμετωπίδα της εργατικής πάλης, πρώτα απ’ όλα στο ίδιο το κίνημα των Τεμπών, να προσανατολίζουν τη λαϊκή δυσαρέσκεια, να δίνουν μορφή και συνείδηση στην οργή.
Ωστόσο τέτοιοι στόχοι συνολικής ρήξης με τη λογική της ατομικής ιδιοκτησίας και του κέρδους, της αγοράς και των επενδυτών, μαζί με τους αστικούς θεσμούς, εθνικούς και υπερεθνικούς που τη στηρίζουν έχουν στρατηγικό βάθος, παραπέμπουν στη ρήξη με τον καπιταλισμό συνολικά και συμβαδίζουν με μια επανεξόρμηση της κομμουνιστικής και της αντικαπιταλιστικής αριστεράς. Οι κυβερνήσεις και οι αστικές τάξεις ποντάροντας στη σημερινή τους ιδεολογική ηγεμονία προσπαθούν οι ίδιες να «τρομάξουν» την εργαζόμενη πλειονότητα. Όταν ακούνε για κρατικοποιήσεις κραυγάζουν «κομμουνισμός!», όταν ακούν για έλεγχο των τιμών ή για πάγωμα των ενοικίων μιλάνε για «σοβιετία». Ο Μιλέι, ο Τραμπ, ο Γεωργιάδης προσπαθούν να ξεριζώσουν τον κομμουνισμό, να ξεμπερδέψουν με την ιστορική μνήμη των επαναστάσεων που συγκλόνισαν τον κόσμο.
Ένα πολιτικά αιχμηρό εργατικό και λαϊκό κίνημα με στόχους ρήξης, απαιτεί ένα συνολικό αντικαπιταλιστικό πρόγραμμα πάλης και την πολιτική δύναμη που να το στηρίζει στους αγώνες, στο κίνημα αλλά και με αυτοτέλεια, δηλαδή το μέτωπο της αντικαπιταλιστικής αριστεράς. Οι αντικαπιταλιστικοί στόχοι απαιτούν πάνω απ’ όλα την εμφάνιση του κομμουνισμού με σάρκα και οστά κι όχι σαν σκιάχτρο ή φάντασμα.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 21-22 Φεβρουαρίου 2026
