Νίκος Μανάβης
▸Η ΕΕ θέλει να κερδίσει αγορές, η καπιταλιστική ανασυγκρότηση κλάδων προχωρά
Η συμφωνία ΕΕ – Mercosur είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια συμφωνία που έχει ως αντικείμενο τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των καπιταλιστών των δύο πλευρών. Έχει ευρύτερη γεωπολιτική διάσταση, γι’ αυτό υπάρχει τέτοια πρεμούρα από την επικεφαλής της κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να υπογραφεί πριν καν γίνει η τελική ψηφοφορία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Το πολιτικό σκέλος της συμφωνίας προβλέπει συνόδους κορυφής, συμβούλια υπουργών και ανώτατων αξιωματούχων. Η θεματολογία της πολιτικής συνεργασίας θα αναπτύσσεται σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, πολυμερούς διπλωματίας και διεθνών οργανισμών, ζητήματα ασφάλειας και περιφερειακής σταθερότητας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και μηχανισμούς πολιτικής διαβούλευσης. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι πολιτικές δεσμεύσεις για το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή.
Είναι δηλαδή φανερό πως η συμφωνία ανοίγει τον δρόμο για τη σύναψη μιας συμμαχίας ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη της νότιας Αμερικής, την ώρα που οι ΗΠΑ απομακρύνονται από την ΕΕ, οι σχέσεις ΕΕ-Ρωσίας βρίσκονται στο χειρότερο δυνατό επίπεδο και οι σχέσεις της Ένωσης με την Κίνα βρίσκονται σε μια αρκετά δύσκολη φάση. Από αυτή τη σκοπιά η συμφωνία ΕΕ – Mercosur έχει στρατηγική σημασία για τους καπιταλιστές της ΕΕ. Στην ίδια κατεύθυνση θα κινηθεί και η συμφωνία μεταξύ της ΕΕ και της Ινδίας, που θα μπει στην ημερήσια διάταξη το επόμενο διάστημα.
Σε πρόσφατο άρθρο η πρώην υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης του ΠΑΣΟΚ, Κατερίνα Μπατζελή, τονίζει πως η συμφωνία έχει χαρακτήρα «στρατηγικής αναγκαιότητας» που θα ενισχύσει τη «στρατηγική αυτονομία» της ΕΕ. Φυσικά η πρώην υπουργός δεν ξεχνά τα μεγάλα οικονομικά οφέλη που θα προκύψουν για τους ευρωπαίους καπιταλιστές και γι’ αυτό αναφέρει: «Η ΕΕ ως ηπειρωτική και οικονομική οντότητα θα είναι το πρώτο μεγάλο εμπορικό μπλοκ που θα αποκτήσει προτιμησιακή πρόσβαση σε μια αγορά, καταρχήν 284 και με την πλήρη εφαρμογή της 700 εκατομμυρίων καταναλωτών, αποκτώντας έτσι ένα πλεονέκτημα έναντι των ΗΠΑ, της Κίνας και της Ιαπωνίας».
Τι καλύπτει η εμπορική συμφωνία;
Η συμφωνία καλύπτει ένα ευρύ φάσμα εμπορευμάτων και υπηρεσιών στους οποίους σταδιακά θα μειωθούν οι δασμοί.
• Αγροτικά προϊόντα όπως κρέας, πουλερικά, ζάχαρη, ρύζι, αιθανόλη, δημητριακά, σιτάρι από Mercosur και τυριά, κρασιά, ελαιόλαδο, μεταποιημένα τρόφιμα από την ΕΕ.
• Βιομηχανία και μεταποίηση με έμφαση σε αυτοκίνητα, ανταλλακτικά, μηχανήματα, χημικά και φαρμακευτικά προϊόντα.
• Υπηρεσίες όπως μεταφορές, χρηματοοικονομικά, τηλεπικοινωνίες και ψηφιακές υπηρεσίες.
• Δημόσιες συμβάσεις με άνοιγμα αγορών προμηθειών των κρατών Mercosur σε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.
• Πνευματική ιδιοκτησία και προστασία γεωγραφικών ενδείξεων ευρωπαϊκών προϊόντων.
• «Βιώσιμη ανάπτυξη» με «δεσμεύσεις» για εργασιακά δικαιώματα.
Τα κέρδη στους εφοπλιστές και τους βιομηχάνους
Το ενημερωτικό σημείωμα που έδωσε στη δημοσιότητα το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης για τη συμφωνία προσπαθεί να αναδείξει τις θετικές πλευρές για την Ελλάδα. Εκεί διαβάζουμε ότι οι ελληνικές εξαγωγές προς τις χώρες-μέλη της Mercosur το 2023 ανέρχονταν στα 1,6 δισ. ευρώ. Από το παραπάνω ποσό τα 1,5 δισ. ευρώ αφορούν υπηρεσίες μεταφορών. Η συμφωνία, σημειώνει το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, θα δώσει ώθηση στις ελληνικές εξαγωγές υπηρεσιών μεταφοράς. Δηλαδή το υπουργείο καίγεται να αυξηθούν τα κέρδη των Ελλήνων εφοπλιστών, αφού αυτοί θα πάρουν ένα μεγάλο κομμάτι από το μεταφορικό έργο που θα προκύψει από την ανάπτυξη των εμπορικών σχέσεων μεταξύ ΕΕ και Mercosur. Η κυβέρνηση μιλά για τα οφέλη που θα προκύψουν για πολύ συγκεκριμένα ελληνικά αγροτικά προϊόντα (βλέπε φέτα, ελαιόλαδο και ελιά Καλαμάτας, κορινθιακή σταφίδα, κρόκος Κοζάνης, μανούρι, κεφαλογραβιέρα, μαστίχα Χίου, ελαιόλαδο Σητείας και Λυγουριού, κρασί Μαντινείας, Νάουσας, Νεμέας, Σαντορίνης, Σάμου, Αμύνταιου, ρετσίνα, τσίπουρο). Δηλαδή δείχνει πως βιομηχανίες τροφίμων και ποτών θα αποκομίσουν σημαντικά οφέλη από τη συμφωνία.
Η διατροφή των εργαζομένων και των λαϊκών στρωμάτων θα καλύπτεται από τις εισαγωγές μεταλλαγμένων και υποβαθμισμένων προϊόντων
Με το ίδιο πνεύμα αντιμετωπίζει τη συμφωνία και η ισπανική κεντροαριστερή κυβέρνηση. Ήταν Ιανουάριος του 2025, όταν ο υπουργός Γεωργίας της χώρας Luis Planas, σε συνέντευξή του στο ειδησεογραφικό πρακτορείο Efeagro, υποστήριξε πως «προσθέτουμε 286 εκατομμύρια κατοίκους από τη Βραζιλία, την Αργεντινή, την Ουρουγουάη και την Παραγουάη στα 450 εκατομμύρια κατοίκους της ευρωπαϊκής αγοράς· είναι μια μεγάλη ευκαιρία να επεκτείνουμε τις αγορές αγροδιατροφής και να διαφοροποιήσουμε τους εξαγωγικούς μας προορισμούς». Η ισπανική αγροδιατροφική βιομηχανία προσδοκά να βρει νέες αγορές για το ελαιόλαδο, το κρασί, τις βρώσιμες ελιές και σειρά άλλων εμβληματικών προϊόντων της. Η στάση της κυβέρνησης του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ εξηγεί εν πολλοίς γιατί η ομάδα των Σοσιαλιστών στην ευρωβουλή τάσσεται υπέρ της συμφωνίας.
Η συμφωνία θα επιταχύνει τη βίαιη αναδιάρθρωση των πιο αδύναμων κλάδων της αγροτικής παραγωγής και αυτό σημαίνει την καταστροφή των μικρότερων αγροτών, αλλά και μεγαλοαγροτών που δραστηριοποιούνται σε κλάδους που δεν θεωρούνται δυναμικοί. Η βοοτροφία, η χοιροτροφία, η πτηνοτροφία, η μελισσοκομία και τα εσπεριδοειδή εκτιμάται ότι θα υποστούν πολύ μεγάλες πιέσεις, οι οποίες δεν θα είναι ίδιες σε όλες τις χώρες και φυσικά δεν θα έχουν την ίδια ένταση σε όλους τους αγροκτηνοτρόφους. Η ΕΕ, μαζί με τα βιομηχανικά προϊόντα και τις υπηρεσίες, θέλει να πουλά ακριβά τρόφιμα και ποτά (θεωρητικά υψηλής ποιότητας) που θα καλύπτουν τις διατροφικές ανάγκες των μεγαλοαστών και μεσοαστών σε Ευρώπη και Λατινική Αμερική. Οι ισχυρισμοί πως θα εφαρμοστούν ποσοστώσεις στις εισαγωγές, ρήτρες διασφάλισης της ποιότητας, ιχνηλασιμότητα για την αποφυγή ελληνοποιήσεων και μέτρα προστασίας των παραγόμενων προϊόντων στην ΕΕ από τις εισαγωγές είναι τουλάχιστον αστείοι.
Όσο για τη διατροφή των εργαζομένων και των λαϊκών στρωμάτων της ΕΕ, θα καλύπτεται από τις εισαγωγές μεταλλαγμένων και υποβαθμισμένων προϊόντων από τρίτες χώρες, κυρίως από αυτές με τις οποίες έχει συνάψει ή πρόκειται να συνάψει εμπορικές προτιμησιακές συμφωνίες, βλέπε Ινδία, Τουρκία, Μαρόκο, Τυνησία, Mercosur κ.λπ.
Μήπως θα είναι φθηνά τα προϊόντα που θα εισάγονται από τη Λατινική Αμερική επειδή θα είναι χαμηλότερης ποιότητας και χαμηλότερου κόστους παραγωγής; Φυσικά και όχι. Όπως δεν είναι σήμερα φθηνές οι ντομάτες Αιγύπτου και τα λεμόνια Αργεντινής.
Η συμφωνία θα έχει πολύ σοβαρές περιβαλλοντικές επιπτώσεις από την παραπέρα εκχέρσωση δασών (στον Αμαζόνιο και αλλού), που θα μετατραπούν σε φάρμες. Αντίστοιχα σοβαρές θα είναι οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις και στα κράτη-μέλη της ΕΕ, όπου θα δούμε νέα ανάπτυξη μονοκαλλιεργειών.
Στο περιθώριο τα εθνικά κοινοβούλια
Τέτοιου επιπέδου συμφωνίες προβλέπεται να εγκρίνονται από τα όργανα της ΕΕ (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της ΕΕ και κοινοβούλιο). Ως τώρα έχει λάβει την έγκριση του Συμβουλίου, ενώ η ψηφοφορία στο Κοινοβούλιο αναμένεται να γίνει την επόμενη εβδομάδα στο Στρασβούργο. Υπό φυσιολογικές συνθήκες η συμφωνία θα πρέπει να εγκριθεί και από τα εθνικά κοινοβούλια για να τεθεί σε εφαρμογή. Ωστόσο φαίνεται πως με ένα νομικό τερτίπι (αν χαρακτηριστεί αποκλειστικής αρμοδιότητας της ΕΕ) η Κομισιόν επιδιώκει να αποφύγει την έγκριση από τα κοινοβούλια των κρατών-μελών.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 17-18 Ιανουαρίου 2026
