Γιάννης Μπρούζος: Η αντίσταση είναι τρόπος ζωής

Απευθυνόμενος στον επτάχρονο γιο του, Στέλιο, ο εκπαιδευτικός και μουσικός γράφει 24 επιστολές – όσες και τα γράμματα της αλφαβήτου. Μια συλλογή γραμμάτων που λειτουργεί ως παρακαταθήκη για το παιδί του όταν μεγαλώσει, την ώρα που ο ίδιος, από το 2022, δίνει τη δική του μάχη με τον καρκίνο, έχοντας διαγνωστεί με δύο μορφές της ασθένειας. Μέσα από αυτές τις επιστολές ανοίγει έναν ευρύτερο διάλογο για την ουσία της ύπαρξης, φωτίζοντας πτυχές της ζωής που συχνά παραμερίζονται.

Γεννημένος στον Πειραιά, με σπουδές στη Φυσική και τη Μουσική και με πλούσιο ερευνητικό και επιστημονικό έργο στο ενεργητικό του, ο Γιάννης Μπρούζος ξεκίνησε να μετουσιώνει την ιδέα του βιβλίου από σκέψη σε πράξη το καλοκαίρι του 2025, όταν υποβλήθηκε σε χειρουργείο στη γλώσσα και στον λαιμό για τον δεύτερο καρκίνο με τον οποίο διαγνώστηκε, με την ομιλία και τη σίτιση να καθίστανται εξαιρετικά δύσκολες.

«Δυσκολευόμουν πολύ όχι μόνο να φάω αλλά ακόμα και να μιλήσω. Έτσι επικοινωνούσα με τους δικούς μου ανθρώπους με μηνύματα σε χαρτάκια. Υπήρχε από πριν η ιδέα να γράψω κάτι για τον Στέλιο μου καθώς είχα μπει στο τελευταίο στάδιο του μελανώματος (του πρώτου καρκίνου μου). Αυτή η εμπειρία όμως της αδυναμίας ομιλίας και σίτισης με έκανε να γράψω “γράμματα” και μάλιστα 24 όσα έμαθε ο Στέλιος στην Α΄ δημοτικού. Ήταν η μόνη δημιουργική δραστηριότητα που μπορούσα να κάνω», αναφέρει στο Πριν.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρεις ενότητες: τη σύνδεση και το μοίρασμα, τη μάθηση και τη δημιουργία, και τα τρία Α — αντίσταση, απόλαυση και αποδοχή. Στις 113 σελίδες του ξετυλίγεται μια ανθολογία σκέψεων για τη ζωή, τη φιλία, την αγάπη και τον αγώνα, με αποδέκτη «το μεγαλύτερο δώρο της ζωής του», τον Στέλιο του, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει.

Μιλώντας μαζί του, τον ρωτάμε αν τελικά κάθε στιγμή έχει τη δική της αξία. «Υπάρχουν στιγμές που αξίζουν περισσότερο από άλλες», λέει. «Ο χρόνος, όπως τον αντιλαμβανόμαστε οι άνθρωποι, δεν είναι ομοιόμορφος». Κι όμως, όπως εξηγεί, ακόμη και φαινομενικά «ανόητες» καθημερινές στιγμές – μια ανοησία που θα πει ή θα κάνει με το παιδί του – «καμιά φορά αξίζει περισσότερο από όσο νομίζουμε». «Γιατί τελικά είναι μια στιγμή του “μαζί”, μια στιγμή της ζωής. Ποτέ δεν μπορούμε να προβλέψουμε από πού θα προκύψει μια όμορφη και γεμάτη αξία στιγμή, ούτε έχει νόημα να τις κυνηγάμε. Ακριβώς για αυτό η ίδια η Ζωή αξίζει, γιατί κάποιες στιγμές θα έρθουν από μόνες τους όταν κάνουμε αυτά που αξίζουν», σημειώνει.

Κεντρική θέση στο βιβλίο κατέχει η έννοια της σύνδεσης και του μοιράσματος – αξίες που δοκιμάζονται στη σύγχρονη κοινωνία. «Είναι νομίζω σχεδόν κοινός τόπος τουλάχιστον όσων βλέπουμε με μια κριτική ματιά την σύγχρονη κοινωνία ότι οι τόσες συσκευές που έχουμε γύρω μας και υποτίθεται μας “συνδέουν” κάνουν στην πραγματικότητα το ακριβώς αντίθετο. Μοίρασμα επίσης σε μια κοινωνία όπου το ατομικό συμφέρον κυριαρχεί είναι μάλλον πρακτική προς εξαφάνιση. Η ανθρώπινη σύνδεση είναι ό,τι πολυτιμότερο έχουμε και πιστεύω ότι πρέπει να αγωνιζόμαστε για αυτήν τόσο σε προσωπικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο, δημιουργώντας και ενισχύοντας φιλίες, συντροφιές, συλλογικότητες», υπογραμμίζει.

Στο πρώτο γράμμα, ο Γιάννης Μπρούζος μιλά για τον «μαέστρο όλων των εαυτών». Τον ρωτάμε πόσο δύσκολο είναι να αποδεχτεί κανείς τις αντιφάσεις του και να τις ενορχηστρώσει. «Έλα ντε», είναι η πρώτη απάντηση που του έρχεται στο μυαλό και συμπληρώνει: «Το ίδιο ακριβώς πρόβλημα σύνθεσης αντιμετωπίζουμε σε συλλογικό επίπεδο όπως και στο προσωπικό. Νομίζω πρώτα πρέπει να μπορέσουμε να ακούσουμε αυτές τις διαφορετικές φωνές (όχι απαραίτητα ως δικές μας). Μετά πρέπει να μπορέσουμε να τους δώσουμε τη θέση και τον χώρο που αξίζουν, όπως κάνει ένας ενορχηστρωτής. Δεν είναι εύκολο να συντονιστεί αυτή η ορχήστρα. Αλλά τι άλλο μπορούμε να κάνουμε».

Στο 11^ο γράμμα, ο Γιάννης Μπρούζος, αναφέρεται εκτενώς στη μάθηση και τη δημιουργία, παραθέτοντας ωστόσο μία φράση του από ένα σύντομο βιογραφικό του ότι «απ’ όλους τους ρόλους του» εκείνους που προτιμά είναι του μαθητή και του δασκάλου.

Σε αυτό το σημείο τον ρωτάμε πώς συνομιλούν όλοι οι ρόλοι του στο βιβλίο. «Οποιοδήποτε έργο, είτε ατομικό είτε συλλογικό, είναι μια σύνθεση όλων των “εαυτών” του δημιουργού», λέει. «Δεν χρειάζεται να το κάνω επί τούτου, εννοείται ότι όλα αυτά συνομιλούν. Χρησιμοποιώ, για παράδειγμα, πολλές μεταφορές τόσο από τη μουσική — ο μαέστρος π.χ. — όσο και από την επιστήμη, για να μιλήσω για τη μάθηση, για τον αγώνα, για την ψυχική και κοινωνική ζωή μας», υπογραμμίζει.

Η τρίτη ενότητα του βιβλίου συνοψίζεται στα τρία Α: αντίσταση, απόλαυση και αποδοχή. Έννοιες που όπως τονίζει ο ίδιος, έρχονται σε αντίθεση μεταξύ τους. Γίνεται ωστόσο αυτές οι έννοιες να συνυπάρξουν; «Είναι δύσκολο να απαντήσω με μια φράση, λέει παραθέτοντας από το βιβλίο τα εξής: «Να αντιστέκεσαι με πάθος, να απολαμβάνεις με μέτρο και να αποδέχεσαι με σοφία», μας απαντά. Μένοντας λίγο στο κομμάτι της αντίστασης, επισημαίνει.

«Όλη η ζωή όπως εγώ την αντιλαμβάνομαι είναι μια αντίσταση, ένας αγώνας ενάντια στον θάνατο και στις δυνάμεις του. Όταν απολαμβάνουμε ένα μουσικό κομμάτι ή ένα ωραίο φαγητό λέμε “όχι στον θάνατο” και “ναι στη ζωή”.  Όταν αγωνιζόμαστε για ένα πάρκο στη γειτονιά μας το ίδιο. Όταν αντιστεκόμαστε σε μια γενοκτονία που συμβαίνει μπροστά στα μάτια μας, δεν είναι αντίσταση στον Θάνατο και στις δυνάμεις του», συμπληρώνει.

Λίγο αργότερα τον ρωτάμε αν κατά τη διάρκεια της μάχης του με τον καρκίνο έχει αναθεωρήσει τον τρόπο σκέψης του. Όπως μας λέει «πολεμώντας τον καρκίνο» κατάλαβε το εξής: «ο καρκίνος είναι ένα κλείσιμο στον εαυτό, τα καρκινικά κύτταρα απομονώνονται από τον υπόλοιπο ζωντανό οργανισμό. Σε ωθεί επίσης στο κλείσιμο, τόσο αυτός όσο και η κοινωνική απομόνωση που δυστυχώς είναι μια πραγματικότητα για τους καρκινοπαθείς. Εγώ αντιστέκομαι ακολουθώντας τον αντίστροφο δρόμο: το άνοιγμα, την αλληλεγγύη, την κοινωνική και συλλογική μάχη. Και μέσα από αυτό το άνοιγμα κατάλαβα πρώτη φορά ότι η αλληλεγγύη δεν είναι μια μονόδρομη δύναμη (από τον δυνατό στον αδύναμο που την έχει ανάγκη) αλλά μια αμφίδρομη ενέργεια που μοιράζονται όσοι και όσες συμμαχούν σε έναν αγώνα» και προσθέτει ότι αν έγραφε μια 25^η επιστολή, θα ήταν αφιερωμένη ακριβώς σε αυτήν, την αλληλεγγύη. «Θα το έγραφα στο 24^ο γράμμα. Το “όλα μαζί” που είναι ο τίτλος του τελευταίου γράμματος νομίζω συνοψίζεται στη λέξη αλληλεγγύη», αναφέρει.

Στο βιβλίο ο Γιάννης Μπρούζος αναφέρεται και στο τι σημαίνει να είσαι κομμουνιστής, μία στάση και ένας τρόπος ζωής, που όπως λέει, για τη μητέρα του αλλά στη συνέχεια για εκείνον είναι «πολλά περισσότερα από μία πολιτική τοποθέτηση».

Πόσο εύκολο όμως είναι να το ακολουθήσεις το 2026; «Δύσκολο», μας απαντά και συμπληρώνει: «Είναι δύσκολο γιατί ο κομμουνισμός είναι πρακτική, δεν είναι τοποθέτηση. Μοιράζεσαι; Συμμετέχεις σε αγώνες; Δίνεις χρόνο να συνεννοηθείς με τους συντρόφους σου; Προσπαθείς να δημιουργήσεις πλαίσια που μπορούμε να ζήσουμε αλλιώς, πιο συντροφικά πιο συλλογικά; Δίνεις μάχες στους συλλόγους στα, συνδικάτα για να ενωθούν δυνάμεις και να πετύχουμε νίκες; Ενδιαφέρεσαι για το συλλογικό ή βασικά για την προσωπική προβολή; Βλέπουμε ότι τα προσωποκεντρικά μορφώματα σαρώνουν γιατί ο κόσμος δυστυχώς περιμένει “σωτήρες” μέσα στην άγρια καπιταλιστική πραγματικότητα που ζει», σημειώνει και καταλήγει: «Το να είσαι κομμουνιστής σημαίνει όμως βασικά να θέλεις να μοιραστείς τον αγώνα για τον κόσμο με τους άλλους, όχι να σώσεις τους άλλους ή να αναθέσεις σε κάποιον να σε σώσει αυτός.».

Ποιο είναι το μήνυμα όμως που θέλει να αφήσει σε κάθε αναγνώστη και αναγνώστρια; Ο Γιάννης Μπρούζος το συνοψίζει σε λίγες λέξεις: «Να ζούμε την κάθε μας μέρα, κάνοντας αυτά που αξίζουν, αναγνωρίζοντας τα όριά μας» λέει.

Για εκείνον, όμως τι είναι αυτό που τελικά αξίζει; Όπως αναφέρει, «κανείς δεν κατέχει το νόημα της ζωής, δεν υπάρχει εξάλλου». «Το τι αξίζει διαφέρει για κάθε άνθρωπο. Η δική μου μαρτυρία για τη ζωή καταλήγει στο ότι η ίδια η Ζωή αξίζει και ειδικά αν τη μοιράζεσαι με άλλους ανθρώπους μαζί με τον αγώνα για αυτήν απέναντι στις ορδές του θανάτου», υπογραμμίζει.

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 17-18 Ιανουαρίου 2026