Ο Ντ. Τραμπ διεμήνυσε στον «λαό» του Ιράν ότι «η βοήθεια έρχεται» και τον κάλεσε να συνεχίσει την προσπάθειά του να καταλάβει τους θεσμούς της χώρας – με άλλα λόγια, να ανατρέψει το καθεστώς που την κυβερνά από το 1979. Αν και δεν διευκρίνισε ακριβώς τι εννοούσε, όλοι κατάλαβαν πως δεν πρόκειται για… ανθρωπιστική βοήθεια, αλλά για βόμβες ή για κάποια άλλη γκανγκστερική επιδρομή, όπως αυτή που έγινε πρόσφατα στο Καράκας και οδήγησε στην απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο. Οι πολεμικές προετοιμασίες δε στην περιοχή του Περσικού, όπου συγκεντρώνεται μεγάλη αμερικανική δύναμη, ενώ βάσεις και πρεσβείες έχουν τεθεί σε κατάσταση συναγερμού, συνάδει με το παραπάνω σενάριο – παρά τις ενδείξεις για «αναβολή». Από την πλευρά του, ο Γερμανός καγκελάριος, Φρ. Μερτς, ισχυρίστηκε πως αυτό ακριβώς το καθεστώς διέρχεται τις τελευταίες εβδομάδες, αν όχι μέρες του, υπονοώντας σαφώς πως η κατάσταση είναι μη αντιστρεπτή. Όσο για την ΕΕ, έσπευσε να επιβάλει νέες κυρώσεις, σε μια προσπάθεια να επιταχύνει τις εξελίξεις και να μπει και αυτή στο παιχνίδι, για να μην πιαστεί πάλι στον ύπνο από τις ΗΠΑ.
Στο μεταξύ, η κατάσταση στο εσωτερικό του Ιράν δείχνει να είναι πιο «ήρεμη» εδώ και κάποιες μέρες. Είχε προηγηθεί, φυσικά, η άγρια επίθεση εναντίον των διαδηλωτών, με πυρ στο ψαχνό που είχε στόχο να προκαλέσει είτε θάνατο είτε ανήκεστο βλάβη, με τις πληροφορίες να κάνουν λόγο για εκατοντάδες, αν όχι χιλιάδες νεκρούς (κάποιους και από τις τάξεις των δυνάμεων καταστολής, με ό,τι αυτό σημαίνει), πολλαπλάσιους τραυματίες και πολλές συλλήψεις – κάποιες από τις οποίες θα μετατραπούν και σε θανατική ποινή, παρά τις διαβεβαιώσεις περί του αντιθέτου. Υπήρξε, επίσης, μια εντυπωσιακή επίδειξη δύναμης από την πλευρά των υποστηρικτών του καθεστώτος, με μαζική συμμετοχή, που απέδειξε ότι κάθε άλλο παρά στερείται λαϊκής βάσης.
Όλα δείχνουν πως τίποτε δεν έχει κριθεί ακόμη. Η αναμέτρηση θα συνεχιστεί και τα διλήμματα τα ενταθούν.
Γιώργος Παυλόπουλος
Ούτε ΗΠΑ, ούτε Σάχης, ούτε μουλάδες στο Ιράν
Η άγρια καταστολή των διαδηλώσεων, με εντολή για πυρ στο ψαχνό με στόχο ζωτικά όργανα ή τα μάτια, είχε ως συνέπεια εκατοντάδες ή και χιλιάδες νεκρούς (κάποιοι και από τις τάξεις των «πραιτωριανών» του καθεστώτος), πολλαπλάσιους τραυματίες και μαζικές συλλήψεις.
Το Ιράν διέρχεται ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Το καθεστώς που κυβερνά τη χώρα εδώ και 47 χρόνια οδεύει προς ένα σημείο στο οποίο δεν υπάρχει άλλη επιλογή από την ανατροπή του ή από τη συνέχισή του μετά από αλλαγή του περιβλήματός του. Ακόμη και στην περίπτωση που οι λαϊκές διαμαρτυρίες κατασταλούν, η ζημιά που θα έχει προκληθεί στη δομή του καθεστώτος θα είναι τέτοια που θα καθιστά αδύνατη τη συνέχιση της ίδιας κατάστασης. Ο Τραμπ και η στρατηγική των ΗΠΑ για την περικύκλωση της Τεχεράνης, η διάλυση του «Άξονα της Αντίστασης» με επίκεντρο το Ιράν από ΗΠΑ και Ισραήλ, καθώς και οι ευθείες στρατιωτικής φύσης απειλές και επιθέσεις σε βάρος του Ιράν έχουν περιορίσει τις αντοχές του καθεστώτος απέναντι σε εξωτερικούς παράγοντες. Σήμερα, επιπλέον, αντιμετωπίζει και μια εντεινόμενη λαϊκή πάλη εντός της χώρας.
Πώς ξεκίνησαν οι διαμαρτυρίες
Οι διαμαρτυρίες, που επεκτάθηκαν σταδιακά σε 31 περιφέρειες, ξεκίνησαν στην Τεχεράνη στις 28 Δεκεμβρίου, εξαιτίας της υποτίμησης του ιρανικού νομίσματος και της αύξησης του πληθωρισμού. Από τις 8 Ιανουαρίου ως και τη μέρα που γραφόταν αυτό το κείμενο, το καθεστώς επιδόθηκε σε μία σφαγή εντός του Ιράν, διακόπτοντας παράλληλα το Internet και τα δορυφορικά σήματα (GPS). Ο ακριβής αριθμός των θυμάτων παραμένει άγνωστος, όμως πολλές οικογένειες δεν είχαν τη δυνατότητα ούτε καν να προσεγγίσουν τα άψυχα κορμιά των αγαπημένων τους. Παρ’ όλα αυτά, είδαμε τις διαδηλώσεις να ενισχύονται περαιτέρω.
Υπάρχουν πολλά ερωτήματα και ευρεία συζήτηση αναφορικά με τις διαμαρτυρίες. Στην καρδιά, άλλωστε, του απειλητικού μηνύματος που έστειλε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στις 2 Ιανουαρίου, βρίσκεται η εξής φράση: «Είμαστε έτοιμοι να επιτεθούμε». Αρκετοί απέδωσαν σε αυτή τη δήλωση τις διαδηλώσεις και τις ενέταξαν στην κατηγορία της «ιμπεριαλιστικής προβοκάτσιας». Ωστόσο, με βάση τον ίδιο τον χαρακτήρα του κινήματος, τα αιτήματά του και τη συμμετοχή σε αυτό, δεν μπορούμε να πούμε ότι ο συγκεκριμένος χαρακτηρισμός είναι ακριβής.
Είναι αναγκαίο να εξετάσουμε ένα φαινόμενο στο οποίο τα ΜΜΕ έδωσαν ελάχιστη βαρύτητα. Στις 11 Δεκεμβρίου, κάπου 5.000 εργαζόμενοι στην πετρελαϊκή βιομηχανία κατέβηκαν σε απεργία στα διυλιστήρια της Νότιας Ασαλούγιε και του Παρς, με το σύνθημα «Δεν μπορούμε να τα βγάλουμε πέρα», πραγματοποιώντας μια μεγάλη πορεία. Η ενέργεια αυτή λειτούργησε ως πυροκροτητής. Η δυναμική ενισχύθηκε με μια μεγάλη συγκέντρωση στην πρωτεύουσα στην οποία, ανάμεσα σε άλλους, μετείχαν εργάτες στο μέταλλο και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, εργαζόμενοι στην υγεία, εκπαιδευτικοί και συνταξιούχοι. Μάλιστα, οι εργάτες στο χρυσωρυχείο Ζενσουράν της Τεκάμπ, γνωστής ως «κέντρου του χρυσού» της χώρας, καθώς και σε μεγάλο εργοστάσιο ζάχαρης, εξακολουθούν να βρίσκονται σε απεργία. Με άλλα λόγια, οι διαμαρτυρίες που βρίσκονται σε εξέλιξη και προκαλούν αντιπαραθέσεις δεν ξέσπασαν ανεξάρτητα από τον αγώνα της εργατικής τάξης του Ιράν.
Αξίζει να θυμηθούμε ότι επτά εβδομάδες πριν την επανάσταση του 1979, ένα κύμα απεργιών και ακτιβιστικών ενεργειών είχε ξεκινήσει, με το σύνθημα «οι εργάτες των πετρελαϊκών θα ρίξουν την τελευταία σφαίρα». Ο τότε Σάχης, Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί, περιέγραψε τη σοβαρότητα της κατάστασης που είχε δημιουργηθεί λέγοντας: Λιώνουμε!
Οι «ταραχές της πείνας», επίσης, που εκδηλώθηκαν το 2019, είχαν ως έναυσμα την οργή για τις απότομες αυξήσεις στην τιμή της βενζίνης και τη διαφθορά.
Αυτή η διαδικασία οδήγησε τους ανθρώπους να βγουν στους δρόμους σε πάνω από 100 πόλεις σε όλο το Ιράν, με τη διαμαρτυρία να μετατρέπεται γρήγορα σε μια εξέγερση κατά του καθεστώτος.
Το καθεστώς δεν μπορεί πλέον να κυβερνήσει
Το καθεστώς του Ιράν έχει απωλέσει την ισχύ του με τα χρόνια, έχει υποστεί σημαντικά πλήγματα όταν οι ΗΠΑ επιτέθηκαν στις πυρηνικές εγκαταστάσεις και έχει υπονομευθεί από τις κυρώσεις σε βάρος του. Η μείωση της βοήθειας που χορηγούν Κίνα και Ρωσία μετά το 2023 έχει συμβάλλει στο να βαθύνει η κρίση. Η δραματική μείωση της ισοτιμίας του νομίσματος και ο προϋπολογισμός του 2026 που παρουσίασε η κυβέρνηση ερμηνεύθηκαν ως καταστροφή για τον λαό του Ιράν, ο οποίος ήδη πλήττεται από εκτεταμένη φτώχεια. Όλα τα παραπάνω, έκαναν τις εργατικές και κοινωνικές διαμαρτυρίες που είχαν ήδη εκδηλωθεί τους προηγούμενους μήνες να μετατραπούν σε μαζικές απεργίες στο τέλος του 2025.
Πώς, λοιπόν, θα βγει η κυβέρνηση του Ιράν από αυτή την κατάσταση; Υπάρχουν μια σειρά εκδοχές. Με βάση τις απειλές του Τραμπ, είναι πιθανό οι ΗΠΑ να εξαπολύσουν μια νέα επίθεση, εντείνοντας το χάος. Σε τελική ανάλυση, πάντως, τα σενάρια μιας εκ των έσω ανατροπής του καθεστώτος ή μιας μεταμόρφωσής του έχουν βρεθεί στο προσκήνιο.
Οι δυνάμεις του καθεστώτος, συμπεριλαμβανομένων των Φρουρών της Επανάστασης που ελέγχουν τον κλάδο του πετρελαίου και, κατά συνέπεια, την οικονομία της χώρας, διαχειρίζονται αυτή τη διαδικασία με δύο τρόπους. Ο πρώτος είναι η καταπίεση των προοδευτικών δυνάμεων και της εργατικής τάξης εντός του Ιράν, στο πλαίσιο της προσπάθειάς τους να αποτρέψουν την εκδήλωση μιας νέας επανάστασης, κάτι που στην πράξη οδηγεί στην προώθηση των πιο δεξιών φιλελεύθερων δυνάμεων, οι οποίες διαθέτουν μικρότερη επιρροή εντός της χώρας.
Ο δεύτερος είναι η προετοιμασία του εδάφους προκειμένου το καθεστώς να αλλάξει τον μανδύα του. Αυτό είναι κάτι που περιλαμβάνει προσωπικότητες όπως ο νυν πρόεδρος Πεζεσκιάν, ο πρώην υπουργός Εξωτερικών Τζαουάντ Ζαφίρ, καθώς και ο Μπαμπέκ Ζενκανί (ένα πρώην στέλεχος των Φρουρών της Επανάστασης που μετεξελίχθηκε σε αφεντικό, καταδικάστηκε σε εκτέλεση μερικά χρόνια πριν, αλλά απελευθερώθηκε πέρυσι και άρχισε να κλείνει κρατικά συμβόλαια), με πρόθεση να παρουσιαστεί στο πλαίσιο ενός νέου προσώπου του Ιράν. Με άλλα λόγια, μια πιο διαλλακτική αλλά ταυτόχρονα αυτοπροστατευμένη μορφή του καθεστώτος βρίσκεται στο τραπέζι, από κοινού με τις ΗΠΑ. Πρέπει, ωστόσο, να σημειώσουμε πως ένα τέτοιο σχέδιο δεν μπορεί να προχωρήσει παρουσία του Χαμενεΐ.
Έλα Άβα, Ιρανή δημοσιογράφος που εργάζεται για την Evrensel στην Τουρκία
Ρεζά Παχλαβί: Η νέα μαριονέτα του ιμπεριαλισμού
Καθώς το σύνολο της παραπάνω διαδικασίας βρισκόταν ήδη σε εξέλιξη, ο δυτικός ιμπεριαλισμός έσπευσε να στείλει τα δικά του μηνύματα, όπως έχει κάνει και στο παρελθόν. Τα συνδικάτα αντέδρασαν στη δήλωση του Τραμπ ότι «είμαστε έτοιμοι να επιτεθούμε». Η Ένωση Εργαζομένων του Ιράν, γυναικείες οργανώσεις, σωματεία συγγραφέων κ.λπ. εξέδωσαν ανακοινώσεις στις οποίες τονίζουν: «Ο δίκαιος αγώνας μας κατά του καθεστώτος του Ιράν δεν δικαιολογεί καμία πολιτική ή στρατιωτική επέμβαση από τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ. Κάτω τα χέρια σας από το Ιράν».
Παρ’ όλα αυτά, η αντι-αριστερή προπαγάνδα, στην οποία μετέχουν πρόθυμα και οι εκτός χώρας φιλελεύθεροι, διευρύνεται ταχύτατα. Πρωταγωνιστές είναι δύο δυνάμεις πολιτικά αντίθετες, αλλά ιδεολογικά ταυτόσημες: ένα τμήμα των «μεταρρυθμιστών» που βρίσκονται εντός της χώρας και οι μοναρχικοί που παραμένουν εκτός συνόρων. Πολλά ΜΜΕ διακινούν περιεχόμενο που στρέφεται κατά του ιρανικού καθεστώτος, κάτι που υποστηρίζεται από ΗΠΑ και Ισραήλ, επιχειρώντας να δημιουργήσουν την εντύπωση πως οι διαδηλωτές φώναζαν το σύνθημα «Ζήτω ο Σάχης», παρεμβαίνοντας στα ηχητικά ντοκουμέντα των συγκεντρώσεων. Όμως, τα αντιπολιτευόμενα μίντια του Ιράν γρήγορα απέδειξαν την πραγματικότητα και ότι όλο αυτό ήταν κατασκευασμένο.
Στο Ιράν, οι επαρχίες του Κουρδιστάν, του Αζερμπαϊτζάν και του Μπαλουχιστάν, όπως και οι αραβικές περιοχές, είναι κατά της μοναρχίας. Το εργατικό και φοιτητικό κίνημα, καθώς και η Αριστερά, διαμηνύουν πως «δεν πρόκειται να υποχωρήσουμε». Το μοναρχικό «αφήγημα Παχλαβί» βρίσκεται απέναντι στα αιτήματά τους. Η λογοκρισία, η φίμωση της φωνής των εργατών και η σοβαρή δεξιά προπαγάνδα δεν επιτρέπουν στα πραγματικά αιτήματα του λαού να φτάσουν στον υπόλοιπο κόσμο, παρουσιάζοντας ψευδώς τις διαδηλώσεις ως «υπέρ του Σάχη».
Υπάρχουν, βεβαίως, κάποιοι στο Ιράν που υποστηρίζουν τον Παχλαβί. Ειδικά στις κεντρικές περιοχές της Τεχεράνης και σε μεγάλες πόλεις, ένα τμήμα της μπουρζουαζίας τάσσεται υπέρ του. ΗΠΑ και Ισραήλ, από την πλευρά τους, θα στηρίξουν οποιονδήποτε γίνει η μαριονέτα τους.
Σε τελική ανάλυση, για να θυμηθούμε την ιστορία, ο αγώνας του λαού του Ιράν στράφηκε τόσο κατά των μουλάδων όσο και κατά του Σάχη. Το βασικό σύνθημα γυναικών, εργατών, νέων και εθνοτικών ομάδων, που δίνουν στην πράξη τη μάχη και πληρώνουν το τίμημα στις διαδηλώσεις, συνοψίζεται σε αυτή τη φράση: «Θάνατος στους καταπιεστές, είτε είναι ο Σάχης είτε οι μουλάδες!».
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 17-18 Ιανουαρίου 2026
